Rig Veda 5.71.2: Mandala 5, Sukta 71, Mantra 2

Sukta 5.71

Rishi: Atri (Ātreya)

Devata: Mitra-Varuṇa

Chandas: Gāyatrī

Samhita Patha (Devanagari)

विश्वस्य हि प्रचेतसा वरुण मित्र राजथः । ईशाना पिप्यतं धियः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 5.71.2

Transliteration

viśvásya hí prá-cetasā varuṇa mítra rājathaḥ | īśānā́ pipyatáṃ dhíyaḥ ||

Translation

હે વરુણ અને મિત્ર, તમે બંને સર્વના વિશાળ-જ્ઞાની શાસકો છો; સ્વામીરૂપે અમારી ધીઓ (વિચાર-બુદ્ધિ)ને પોષો—ઋતની સમૃદ્ધિથી બુદ્ધિને પરિપૂર્ણ કરો.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• विश्वस्य: of all, of the whole (world)
• विश्वस्य: सम्बन्ध (genitive relation) / अधिकरण-सम्बन्धः (with ‘प्रचेतसा’)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• हि: indeed, for
• हि: सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्ध (emphasis/justification)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)

• प्रचेतसा: O two wise/foreknowing ones
• प्रचेतसा: सम्बोधन (addressed to the deities)
• Type: Adjective (dual, vocative)
• Root: प्र-चेतस् (प्रातिपदिक; ‘forethought, wisdom’)

• वरुण: O Varuṇa
• वरुण: सम्बोधन
• Type: Noun (proper)
• Root: वरुण (देवनाम; प्रातिपदिक)

• मित्र: O Mitra
• मित्र: सम्बोधन
• Type: Noun (proper)
• Root: मित्र (देवनाम; प्रातिपदिक)

• राजथः: you two rule, reign
• राजथः: क्रिया (मुख्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √राज् (राजँ दीप्तौ/ऐश्वर्ये) धातु

• ईशाना: O two sovereign/lordly ones
• ईशाना: सम्बोधन (epithet of Varuṇa–Mitra)
• Type: Adjective (dual, vocative)
• Root: ईशान (प्रातिपदिक; ‘ruling, possessing power’)

• पिप्यतम्: may you two make (them) thrive; prosper (them)
• पिप्यतम्: क्रिया (आदेश/प्रार्थना)
• Type: Verb
• Root: √प्यै/√पि (प्यायँ वृद्धौ ‘to swell, thrive, prosper’) धातु

• धियः: insights, prayers, thoughts
• धियः: कर्म (of ‘पिप्यतम्’)
• Type: Noun
• Root: धि (प्रातिपदिक; ‘thought, insight, prayer’)