Rig Veda 4.6.4: Mandala 4, Sukta 6, Mantra 4

Sukta 4.6

Rishi: Vāmadeva Gautama

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

स्तीर्णे बर्हिषि समिधाने अग्ना ऊर्ध्वो अध्वर्युर्जुजुषाणो अस्थात् । पर्यग्निः पशुपा न होता त्रिविष्ट्येति प्रदिव उराणः ॥

Recitation with translationRig Veda 4.6.4

Transliteration

stīrṇé bárhiṣi samidhāné agnáu ūrdhvó adhvaryúr jujuṣāṇó asthāt | pár y agníḥ paśu-pā́ ná hotā́ tri-viṣṭy éti pra-dívaḥ urāṇáḥ ||

Translation

પાથરેલા બર્હિષ પર, અગ્નિ પ્રજ્વલિત થતાં, અધ્વર્યુ ઊભો થાય છે—સ્વીકારીને સેવા કરતો. અગ્નિ પ્રાણરક્ષક તરીકે, હોતૃ તરીકે, ચારે તરફ ગતિ કરે છે; ત્રિવિષ્ટિ-આસન તરફ, ઉરાણ—ઉત્કટ—થઈ, સ્વર્ગના ઉચ્ચ પ્રદેશોમાં જાય છે.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• स्तीर्णे: on the two spread (layers)
• स्तीर्णे: अधिकारण
• Type: Adjective
• Root: √स्तॄ (स्तृणाति) / स्तीर्ण- (ppp)

• बर्हिषि: on the sacrificial grass
• बर्हिषि: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: बर्हिस् (प्रातिपदिक)

• समिधाने: when/while being kindled (the two kindling-sticks)
• समिधाने: अधिकारण
• Type: Adjective
• Root: सम्-√धा (दधाति) / समिधान- (pres. ptcp. Ā)

• अग्ना: the two Agnis (Agni as a pair)
• अग्ना: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• ऊर्ध्वः: upright, rising
• ऊर्ध्वः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: ऊर्ध्व (प्रातिपदिक)

• अध्वर्युः: the Adhvaryu priest
• अध्वर्युः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अध्वर्यु (प्रातिपदिक)

• जुजुषाणः: accepting, taking pleasure in
• जुजुषाणः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: √जुष् (जुषते) / जुजुषाण- (pf. ptcp. Ā)

• अस्थात्: stood up / took his stand
• अस्थात्: —
• Type: Verb
• Root: √स्था (तिष्ठति)

• परि: around
• परि: —
• Type: Indeclinable
• Root: परि

• अग्निः: Agni
• अग्निः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• पशुपाः: protector of cattle
• पशुपाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: पशु-पा (प्रातिपदिक; ‘protector of cattle’)

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न

• होता: the Hotṛ priest
• होता: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: होतृ (प्रातिपदिक)

• त्रिविष्ट्येति: goes to the ‘Triviṣṭi’ (three-tiered heavenly realm)
• त्रिविष्ट्येति: कर्म (त्रिविष्टिम्) + कर्तृ (अग्निः)
• Type: Verb (with object) / compound-like sandhi
• Root: त्रिविष्टि (प्रातिपदिक) + √इ (एति)

• प्रदिवः: of the fore-heaven / of the high heaven
• प्रदिवः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: प्रदिव् (प्रातिपदिक)

• उराणः: mighty / wide-ranging (epithet)
• उराणः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: √उर्/√वृ (वृणोति/उराण- as Vedic epithet; ‘choosing/expanding’)