Opening the text

Sukta 10.42
Indra (with Soma as supporting power)
આ સૂક્ત સોમના બળથી સશક્ત થયેલા ઇન્દ્રનું ઉર્જાવાન આવાહન છે. ગાયકોને શક્તિશાળી સ્તોમ (સ્તુતિ) ‘આગળ ધપાવો/વહન કરો’ એમ પ્રેરિત કરે છે—જાણે નિર્ણાયક ફેંક, જે વધુ ઉત્તમ લાભ જીતાડે. ઇન્દ્ર શત્રુઓને દૂર હંકારી દે, ગૌ-સંપત્તિ અને અન્ન-સમૃદ્ધિ આપે, અને પ્રેરિત ધી (પ્રજ્ઞા/પ્રેરણા) બક્ષે—જે વાજ (બળ-ધન) રૂપે ખજાનો બને—એવી પ્રાર્થના છે. અંતિમ રક્ષણ-સૂત્ર સુરક્ષાનો વર્તુળ વિસ્તારે છે: સર્વ દિશાઓથી બૃહસ્પતિ રક્ષા કરે, જ્યારે ઇન્દ્ર આગળનો ભાગ અને આંતરિક મધ્યનું સંરક્ષણ કરે; આમ સાથીઓ અને આંતરિક શક્તિઓ માટે વરિવસ—મુક્ત અવકાશ અને નિર્વિઘ્ન ગતિ—સર્જાય છે.
Mantra 1
अस्तेव सु प्रतरं लायमस्यन्भूषन्निव प्र भरा स्तोममस्मै । वाचा विप्रास्तरत वाचमर्यो नि रामय जरितः सोम इन्द्रम् ॥
જેમ કોઈ ઉત્તમ ફેંક માટે પાંસાં ફેંકે તેમ, વધુ પ્રબળ લાભ આગળ ધકેલો; ભૂષણ કરતો હોય તેમ, તેના માટે સ્તોત્ર પ્રગટ કરો. હે વિપ્રો, વાચા દ્વારા વાચાને પાર કરો; હે આર્ય, જરિતાને આનંદિત કરો—સોમમાં, અમારા અંદર ઇન્દ્રને શાંતિ અને હર્ષ આપો.
Mantra 3
किमङ्ग त्वा मघवन्भोजमाहुः शिशीहि मा शिशयं त्वा शृणोमि । अप्नस्वती मम धीरस्तु शक्र वसुविदं भगमिन्द्रा भरा नः ॥
હે મઘવન, તને ‘ભોજ’ (ભોગ આપનાર) કેમ કહે છે? મને તીક્ષ્ણ કર; હું તને જાગૃતકર્તા તરીકે સાંભળું છું. હે શક્ર, મારી ધી (બુદ્ધિ) કાર્યસિદ્ધિથી ભરપૂર થાઓ; હે ઇન્દ્ર, અમને વસુવિદ (ધન શોધનાર) ભાગ્ય—સાચી સમૃદ્ધિ શોધે એવો હિસ્સો—લાવી આપ.
Mantra 4
त्वां जना ममसत्येष्विन्द्र संतस्थाना वि ह्वयन्ते समीके । अत्रा युजं कृणुते यो हविष्मान्नासुन्वता सख्यं वष्टि शूरः ॥
હે ઇન્દ્ર! આત્મસત્યની કસોટી અને સ્થાપના થતી સભાઓમાં લોકો તને સમરે છે, સમીકે તને પોકારે છે. અહીં જે હવિષ્યવાન્ અર્પણ કરે છે તે તારા સાથે યુક્ત (યુજ) બને છે; પરંતુ શૂરવીર શક્તિ સોમ ન પીસનાર, આનંદરસ ન નિષ્પન્ન કરનાર સાથે સખ్యత પસંદ કરતી નથી.
Mantra 5
धनं न स्यन्द्रं बहुलं यो अस्मै तीव्रान्त्सोमाँ आसुनोति प्रयस्वान् । तस्मै शत्रून्त्सुतुकान्प्रातरह्नो नि स्वष्ट्रान्युवति हन्ति वृत्रम् ॥
જેમ વહેતી પ્રચુર સંપત્તિ, તેમ જે પ્રયત્નશીલ પુરુષ તેના માટે તીવ્ર સોમને પીસી તૈયાર કરે છે—તેના માટે ઇન્દ્ર પ્રાતઃકાળે સુઘડ રીતે ઘાયલ થયેલા શત્રુઓને પાડી દે છે; યુવાન બળ વૃત્ર—અવરોધ—ને હણે છે અને માર્ગ શુદ્ધ કરે છે.
Mantra 6
यस्मिन्वयं दधिमा शंसमिन्द्रे यः शिश्राय मघवा काममस्मे । आराच्चित्सन्भयतामस्य शत्रुर्न्यस्मै द्युम्ना जन्या नमन्ताम् ॥
જેનામાં અમે ઇન્દ્ર માટે સ્તુતિ-ઘોષ સ્થાપીએ છીએ—એ મઘવાન્, જે અમારી કામના તરફ ઝુક્યો છે—તેનો દૂરસ્થ શત્રુ પણ ભય પામે; અને તેજસ્વી માનવીય શક્તિઓ તેના માટે નમીને ગોઠવાઈ જાય.
Mantra 7
आराच्छत्रुमप बाधस्व दूरमुग्रो यः शम्बः पुरुहूत तेन । अस्मे धेहि यवमद्गोमदिन्द्र कृधी धियं जरित्रे वाजरत्नाम् ॥
હે પુરુહૂત ઇન્દ્ર! તારા ઉગ્ર શમ્બ (કલ્યાણકારી ઉપકાર)ના તે જ બળથી અમારા શત્રુને દૂર હાંકી દે, બહુ દૂર દૂર કરી દે. અમામાં યવ (ધાન્ય) અને ગોમત્ (ગાયો/પશુસંપત્તિ) સહિતની સમૃદ્ધિ સ્થાપિત કર; અને સ્તુતિ કરનાર જરિત્ર માટે વાજ-રત્ન (બળ-સમૃદ્ધિનું રત્ન) સમાન પ્રેરિત ધી (પ્રજ્ઞા/પ્રેરણા) રચી દે.
Mantra 8
प्र यमन्तर्वृषसवासो अग्मन्तीव्राः सोमा बहुलान्तास इन्द्रम् । नाह दामानं मघवा नि यंसन्नि सुन्वते वहति भूरि वामम् ॥
જ્યારે તીવ્ર અને બહુળ એવા વृषસભાવવાળા સોમરસો ઇન્દ્રની અંદર પ્રવેશે છે, ત્યારે મઘવાન દાનને અટકાવતો નથી. તે સુન્વત (સોમ પિષનાર/યજમાન) પાસે બહુ મોટું, ઇચ્છનીય કલ્યાણ—ભૂરિ વામ—વહી લાવે, અતિપ્રચુર સમૃદ્ધિ ઉતારે છે.
Mantra 9
उत प्रहामतिदीव्या जयाति कृतं यच्छ्वघ्नी विचिनोति काले । यो देवकामो न धना रुणद्धि समित्तं राया सृजति स्वधावान् ॥
અને જે ફેંકમાં અતિ કરી બેઠો હોય તે પણ ફરી જીતે છે, જ્યારે યોગ્ય કાળે વિવેકી શક્તિ સાચે કરાયેલ (કૃત)ને એકત્ર કરે છે. જે દેવકામ છે તે ધનને અટકાવતો નથી; સ્વધાવાન (સ્વ-નિયમવાળો) તેને રાય (સમૃદ્ધિ) સાથે મુક્ત કરે છે—સમેત જ પ્રચુરતા તરફ છોડે છે.
Mantra 10
गोभिष्टरेमामतिं दुरेवां यवेन क्षुधं पुरुहूत विश्वाम् । वयं राजभिः प्रथमा धनान्यस्माकेन वृजनेना जयेम ॥
ગો-કિરણો (ગોભિઃ) વડે અમે ભટકાવતી દુર્મતિને પાર કરી જઈએ; યવ—પોષણશક્તિ—વડે, હે બહુ-આહ્વાનિત ઇન્દ્ર, સર્વ ભૂખને વટાવી જઈએ. રાજશક્તિઓ (રાજભિઃ) સાથી બની રહે તો અમે અગ્ર ધનો/સમૃદ્ધિઓ જીતીએ; અને અમારા પોતાના વ્રજન (સમૂહ-બળ, વ્યવસ્થા) વડે વિજય પ્રાપ્ત કરીએ.
Mantra 11
बृहस्पतिर्नः परि पातु पश्चादुतोत्तरस्मादधरादघायोः । इन्द्रः पुरस्तादुत मध्यतो नः सखा सखिभ्यो वरिवः कृणोतु ॥
બૃહસ્પતિ અમને સર્વ તરફથી રક્ષે—પાછળથી, ઉપરથી અને નીચેથી—અઘાયુ (અપકાર ઇચ્છનારા) બળો સામે. ઇન્દ્ર, અમારો સખા, આગળથી અને મધ્યથી અમને સંભાળે; અને સખાઓ માટે વિશાળ અવકાશ (વરિવઃ) રચી આપે.
It asks Indra (strengthened by Soma) to repel enemies, grant prosperity in grain and cattle, and give the singer inspired thought (dhī) that becomes a treasure of strength (vāja).
Soma is the sacred exhilarant that ‘charges’ Indra’s power and joy; invoking Soma signals that Indra’s victorious force is awakened and made effective for protection and success.
Varivas means “wide room” or free, unhindered space—both outer safety (no obstruction from foes) and inner spaciousness where supportive forces can work together.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.