
Sukta 10.108
Saramā (in dialogue context; hymn concerns the recovery of the hidden cows/treasures)
Jagatī/Triṣṭubh mixture is reported for parts of RV 10.108 (verification recommended at verse-level)
ઋગ્વેદ ૧૦.૧૦૮માં નાટ્યમય સંવાદ રજૂ થાય છે. ઇન્દ્રની ઝડપી દૂત સરમા, રસા નદીની પાર “ગાયો” (પ્રકાશ/સંપત્તિ/નિધિઓ) છુપાવનાર પાણિઓને સામનો કરે છે. આ સૂક્ત મનાવટ, ઇનકાર અને ચેતવણી પર આધારિત છે: પાણિઓ લાંચ આપી અને ભ્રમિત કરીને ભટકાવવાનો પ્રયત્ન કરે છે, જ્યારે સરમા ઋત (સત્ય-વ્યવસ્થા) તરફ અડગ રહી છુપાયેલ ધનનો ન્યાયસંગત પુનઃપ્રાપ્તિનો દાવો કરે છે. અંતે બૃહસ્પતિની પ્રકાશક/ઉઘાડક શક્તિ તરફ સંકેત થાય છે—જે છુપાયેલું શોધી કાઢે છે: ગાયો, સોમ, પવિત્ર ઉપકરણો અને ઋષિઓને પણ પ્રગટ કરીને પ્રકાશને આગળ વધવા દે છે.
Mantra 1
किमिच्छन्ती सरमा प्रेदमानड्दूरे ह्यध्वा जगुरिः पराचैः । कास्मेहितिः का परितक्म्यासीत्कथं रसाया अतरः पयांसि ॥
હે સરમા, તું અહીં રડતી-રડતી શું શોધતી આવી છે? માર્ગ તો ખરેખર દૂર છે, પર તરફથી આવવો દુષ્કર છે. અમારે માટે તારો હેતુ શું હતો, તારી પરિભ્રમણભરી શોધ શું હતી? રસા નદીના જળને તું કેવી રીતે પાર કરી?
Mantra 2
इन्द्रस्य दूतीरिषिता चरामि मह इच्छन्ती पणयो निधीन्वः । अतिष्कदो भियसा तन्न आवत्तथा रसाया अतरं पयांसि ॥
ઇન્દ્રની દૂતી બની, તેની આજ્ઞાથી પ્રેરિત થઈ હું ચાલું છું; હે પણિઓ, તમે છુપાવેલા મહાન નિધિઓને શોધતી. ભય વચ્ચે એક અતિક્રમણ-છલાંગે મને ત્યાં પહોંચાડ્યું; એ રીતે મેં રસાના જળ પાર કર્યા.
Mantra 3
कीदृङ्ङिन्द्रः सरमे का दृशीका यस्येदं दूतीरसरः पराकात् । आ च गच्छान्मित्रमेना दधामाथा गवां गोपतिर्नो भवाति ॥
હે સરમે, ઇન્દ્ર કેવો છે—કયો સ્વરૂપધારી, કઈ દૃષ્ટિવાળો—જેનાનો દૂત બની તું દૂરથી અહીં આવી છે? આવ, આથી તારી સાથે મિત્રતા બાંધીએ; પછી તે અમારો ગવાંનો ગોપતિ—પ્રકાશ-ગાયોનો પાલક અને રક્ષક—બનશે.
Mantra 4
नाहं तं वेद दभ्यं दभत्स यस्येदं दूतीरसरं पराकात् । न तं गूहन्ति स्रवतो गभीरा हता इन्द्रेण पणयः शयध्वे ॥
હું તેને જાણતો નથી—જે છેતરાઈ શકે એવો, ન તો તેને—જે છેતરે—જેનાં વિષે આ સંદેશ દૂતરૂપે દૂરથી અહીં આવ્યો છે. ઊંડા વહેતા પ્રવાહો પણ તેને છુપાવી શકતા નથી. ઇન્દ્ર દ્વારા ઘાયલ થયેલા, હે પણયો, તમે નિર્બળ થઈ પડ્યા છો.
Mantra 5
इमा गावः सरमे या ऐच्छः परि दिवो अन्तान्त्सुभगे पतन्ती । कस्त एना अव सृजादयुध्व्युतास्माकमायुधा सन्ति तिग्मा ॥
હે સરમા, આ જ તે ગાવો—કિરણો—જેનાં તું શોધમાં હતી; હે સુભગે, તું ઉડીને દ્યૌના અંતિમ સીમાઓ સુધી ગઈ. હવે તને તેમને કોણ છોડશે—તું તો નિઃશસ્ત્ર છે—અને અમારા શસ્ત્રો તો તીક્ષ્ણ છે.
Mantra 6
असेन्या वः पणयो वचांस्यनिषव्यास्तन्वः सन्तु पापीः । अधृष्टो व एतवा अस्तु पन्था बृहस्पतिर्व उभया न मृळात् ॥
હે પણયો, તમારાં વચનો સેનાવિહિન છે; તમારાં દેહો અસમર્થ રહે, અને તમારું પાપ પ્રગટ થઈ જાય. તમે જે માર્ગે ચાલો તે (અમારા માટે) અપ્રતિહત રહે—તમારા માટે નહિ; બૃહસ્પતિ તમને બન્ને બાજુથી આશ્રય ન આપે.
Mantra 7
अयं निधिः सरमे अद्रिबुध्नो गोभिरश्वेभिर्वसुभिर्न्यृष्टः । रक्षन्ति तं पणयो ये सुगोपा रेकु पदमलकमा जगन्थ ॥
હે સરમા, અહીં આ નિધિ છે—અદ્રિના ગર્ભમાં, શિલાના ઊંડાણે સ્થાપિત; ગોભિઃ, અશ્વૈઃ અને વસુભિઃથી ભરપૂર. તેને પાણયો રક્ષે છે—તેમના અંધકારના સુગોપા. છતાં તું પદચિહ્ન સુધી, નિશાની સુધી, અને નિવાસ સુધી આવી પહોંચી છે.
Mantra 8
एह गमन्नृषयः सोमशिता अयास्यो अङ्गिरसो नवग्वाः । त एतमूर्वं वि भजन्त गोनामथैतद्वचः पणयो वमन्नित् ॥
અહીં ઋષિઓ આવ્યા—સોમથી તીક્ષ્ણ થયેલા: અયાસ્ય, અઙ્ગિરસો, નવગ્વા. તેમણે ગોનામ્ આ ઊર્વં વિભાજિત કરી ખુલ્લું કર્યું; પછી પાણયો દ્વેષથી આ વચન ઉગાળી નાખ્યું.
Mantra 9
एवा च त्वं सरम आजगन्थ प्रबाधिता सहसा दैव्येन । स्वसारं त्वा कृणवै मा पुनर्गा अप ते गवां सुभगे भजाम ॥
એવં જ તું, હે સરમા, આવી પહોંચી છે—દૈવ્ય સહસાથી પ્રબાધિત. હું તને બહેન બનાવું છું; ફરી પાછી ન જા. હે સુભગે, તારા પાસેથી અમે ગવાંનો અમારો ભાગ લઈશું.
Mantra 10
नाहं वेद भ्रातृत्वं नो स्वसृत्वमिन्द्रो विदुरङ्गिरसश्च घोराः । गोकामा मे अच्छदयन्यदायमपात इत पणयो वरीयः ॥
હું ભાઈપણું કે બહેનપણું જાણતો નથી; ઇન્દ્ર જાણે છે, અને ભયંકર અઙ્ગિરસો પણ. ગોકામા (ગાયોની કામના કરનાર) આ શક્તિઓએ મને ઢાંકવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે; તેથી, હે પણિઓ, દૂર જાઓ—વધુ વિશાળ અંતરે વિખૂટા પડી જાઓ.
Mantra 11
दूरमित पणयो वरीय उद्गावो यन्तु मिनतीॠतेन । बृहस्पतिर्या अविन्दन्निगूळ्हाः सोमो ग्रावाण ऋषयश्च विप्राः ॥
દૂર જ, હે પણિઓ—હજી વધુ દૂર! ઋત (સત્ય-વ્યવસ્થા) દ્વારા ભેદીને કિરણો/ગાવો આગળ વધે. જે ગુપ્ત હતાં તે બૃહસ્પતિએ શોધ્યાં—સોમ, ગ્રાવાણ (પિષણ-પથ્થરો), અને ઋષિઓ, વિપ્ર (પ્રકાશિત વિચારકો)—આ શોધ સાથે સ્થિર છે.
The Paṇis are portrayed as hoarders who hide the cows/treasures and try to keep them from the gods. Symbolically, they represent obstructive, deceptive forces that withhold light, wealth, or insight.
On the surface they are cows/wealth hidden away, but Vedic poetry also uses “cows” for rays of light, spiritual riches, and recovered knowledge. The hymn deliberately works on both levels: treasure and illumination.
Saramā acts as the envoy and truth-tracker, while Bṛhaspati represents the priestly power of revelation that actually ‘finds’ what is concealed. Together they show that discovery requires both the seeking messenger-force and the illuminating word of sacred insight.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.