
Sukta 1.68
Parāśara (traditional for this Agni hymn cluster)
Agni
Triṣṭubh (likely; confirm)
આ સૂક્ત અગ્નિને સદા જાગૃત અગ્નિરૂપે સ્તુતિ કરે છે—જે સ્વર્ગ તરફ ઊઠે છે, ગતિમાન અને સ્થિર બંનેના માર્ગોને વ્યવસ્થિત કરે છે, અને રાત્રિઓને ‘ખોલી’ પ્રકાશ, જ્ઞાન અને સત્યકર્મ માટે અવકાશ બનાવે છે. તે ચેતન જ્ઞાતા અને ગૃહપતિ એવા અગ્નિને પ્રાર્થના કરે છે કે જે અર્પણ કરે છે અને જે તેની પાસેથી શિક્ષા ઇચ્છે છે, તેમના માટે સમૃદ્ધિ (રાયસ)ના દ્વારો વિસ્તારે.
Mantra 1
श्रीणन्नुप स्थाद्दिवं भुरण्युः स्थातुश्चरथमक्तून्व्यूर्णोत् ॥
પોતાને વિસ્તારી, ઉત્સુક (ભુરણ્યુ) સ્વર્ગ તરફ ઊભો થયો; સ્થિર માટે ગતિમાન માર્ગને તેણે ખુલ્લો કર્યો, અને રાત્રિઓને તેણે વિશાળપણે પ્રસારી દીધી.
Mantra 2
परि यदेषामेको विश्वेषां भुवद्देवो देवानां महित्वा ॥
જ્યારે એમનો એક દેવ-શક્તિ સર્વ દેવોમાં વ્યાપક એક બની જાય છે—મહિમાથી તે તેમની ક્રિયાઓને ચારે તરફથી ઘેરીને પોતાના અંદર ધારણ કરે છે.
Mantra 3
आदित्ते विश्वे क्रतुं जुषन्त शुष्काद्यद्देव जीवो जनिष्ठाः ॥
ત્યારે ખરેખર સર્વે તારો ક્રતુ (ઇચ્છા-બુદ્ધિ) સ્વીકારે છે; હે દેવ, કારણ કે તું શુષ્કમાંથી જીવંત રૂપે જન્મ્યો—જ્યાં બંજરતા હતી ત્યાં જીવનને જાગૃત કરનાર.
Mantra 4
भजन्त विश्वे देवत्वं नाम ऋतं सपन्तो अमृतमेवैः ॥
સર્વ દેવો દેવત્વ અને ‘નામ’માં ભાગીદાર થાય છે; ઋતને અનુસરીને ચાલતા તેઓ પોતાના ગમનથી અમૃતત્વને પામે છે.
Mantra 5
ऋतस्य प्रेषा ऋतस्य धीतिर्विश्वायुर्विश्वे अपांसि चक्रुः ॥
ઋતની જ પ્રેરણા છે, ઋતની જ ધી (વિચાર) છે; વિશ્વાયુ—સર્વ શક્તિઓ સાથે—સર્વ કર્મોને ઘડી કાઢે છે.
Mantra 6
यस्तुभ्यं दाशाद्यो वा ते शिक्षात्तस्मै चिकित्वान्रयिं दयस्व ॥
જે તને દાન અર્પે, અથવા જે તારી પાસે શીખવા ઇચ્છે—તેને, હે ચિકિત્વાન (સચેત જ્ઞાતા), રયિ—અંતરંગ ઐશ્વર્યની પરિપૂર્ણતા—દયા કરીને આપ.
Mantra 7
होता निषत्तो मनोरपत्ये स चिन्न्वासां पती रयीणाम् ॥
હોતૃ મનુના સંતાનમાં નિષણ્ન (આસનસ્થ) રહીને—એ તો નિશ્ચયે જ તે ધનોના પતિ, રયિઓના અધિપતિ બને છે.
Mantra 8
इच्छन्त रेतो मिथस्तनूषु सं जानत स्वैर्दक्षैरमूराः ॥
તેઓ પોતાના તનુઓમાં રેતઃ (સર્જનબીજ) ઇચ્છતા, પરસ્પર સમ્મતિમાં આવે છે; પોતાના જ દક્ષોથી—અમૂઢ બની—સત્ય રચનામાં સંમત થાય છે.
Mantra 9
पितुर्न पुत्राः क्रतुं जुषन्त श्रोषन्ये अस्य शासं तुरासः ॥
પિતાના પુત્રો જેમ ક્રતુ (સંકલ્પ)ને પ્રિય માને, તેમ તેઓ પણ તે ક્રતુને જુષે છે; તુરાસ (ઝડપી કર્મકર્તા) એવા તેઓ તેની શાસ (આદેશ)ને સાંભળે છે અને માર્ગદર્શક વચનનું પાલન કરે છે.
Mantra 10
वि राय और्णोद्दुरः पुरुक्षुः पिपेश नाकं स्तृभिर्दमूनाः ॥
તે સમૃદ્ધિના દ્વારો વિશાળપણે ખોલે છે; બહુનિવાસી શક્તિ પોતાના દૃઢ આધારોથી ચેતનાના સ્વર્ગને દબાવી-નિષ્પીડિત કરે છે—અંતરગૃહનો ગૃહપતિ (દમૂનાઃ)।
It presents Agni as the awakened fire and guiding intelligence who maintains cosmic order and opens the way to prosperity (rayi) for those who worship and those who sincerely learn.
These are poetic symbols for Agni’s power to expand space for light and understanding: he "opens" the darkness (night) and also the "doors" of abundance and well-being.
Triṣṭubh is the most likely meter for RV 1.68, but confirming it strictly requires checking each verse’s syllable count and cadence across all 10 mantras.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.