Rig Veda 1.68.5: Mandala 1, Sukta 68, Mantra 5

Sukta 1.68

Rishi: Parāśara (traditional)

Devata: Agni (with Viśve Devāḥ as co-agents)

Chandas: Triṣṭubh (likely; confirm)

Samhita Patha (Devanagari)

ऋतस्य प्रेषा ऋतस्य धीतिर्विश्वायुर्विश्वे अपांसि चक्रुः ॥

Transliteration

r̥tásya préṣā r̥tásya dhī́tir viśvā́yur víśve apā́ṃsi cakruḥ ॥

Translation

ઋતની જ પ્રેરણા છે, ઋતની જ ધી (વિચાર) છે; વિશ્વાયુ—સર્વ શક્તિઓ સાથે—સર્વ કર્મોને ઘડી કાઢે છે.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ऋतस्य: of ṛta (cosmic order/truth)
• ऋतस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: ऋत (प्रातिपदिक) < √ऋ (गत्यर्थ) / PIE *h₂er- (to fit, order) (semantic)

• प्रेषाः: impulses/commands/dispatches
• प्रेषाः: कर्तृ (with चक्रुः)
• Type: Noun
• Root: प्रेषा (प्रातिपदिक) < √इष्/√प्रेष् (प्रेरणे ‘to impel/send’)

• ऋतस्य: of ṛta
• ऋतस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: ऋत (प्रातिपदिक)

• धीतिḥ: thought/insight/vision
• धीतिḥ: कर्तृ (with चक्रुः)
• Type: Noun
• Root: धीति (प्रातिपदिक) < √धी (धी/ध्या ‘to think, perceive’)

• विश्वायुः: all-life(-giving), of universal lifetime
• विश्वायुः: कर्तृ (with चक्रुः)
• Type: Adjective (used substantively) / Epithet
• Root: विश्व-आयु (बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास) : विश्व (प्रातिपदिक) + आयु (प्रातिपदिक)

• विश्वे: all (of them), all beings/ones
• विश्वे: कर्तृ (with चक्रुः)
• Type: Adjective (substantivized)
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• अपाम्: of the waters
• अपाम्: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक) ‘water’

• अपांसि: works/deeds
• अपांसि: कर्तृ (with चक्रुः)
• Type: Noun
• Root: अपस् (प्रातिपदिक) < √अप्/√आप् (work/act; Vedic apas ‘work, deed’)

• चक्रुः: they have done/made
• चक्रुः: क्रिया (finite verb)
• Type: Verb
• Root: √कृ (करणे ‘to do, make’)