
Sukta 1.119
Kakṣīvān Dairghatamasa (traditional for RV 1.119)
Aśvinau
Jagatī (probable for RV 1.119.1; longer line typical of Jagatī)
આ સ્તુતિ અશ્વિનોને પ્રભાતે તાત્કાલિક આવાહન કરે છે—તેમના બહુશક્તિશાળી રથને યજ્ઞમાં બોલાવી, ઉપાસક તેમની રક્ષા અને દાનોથી “સાચે જીવતો” રહે તે માટે. તેમાં તેમની પ્રસિદ્ધ ઉદ્ધારકથા અને પુનઃસ્થાપનાઓનું વર્ણન છે (રેભને બચાવવું, અત્રિને શીતળ કરવો, વંદનાનું આયુષ્ય લંબાવવું) અને અંતે પ્રસિદ્ધ શ્વેત અશ્વ ‘શ્વેત’ દ્વારા પેદુને વિજયી બળ પ્રદાન કરવાનું ગાય છે—જેથી આ દિવ્ય યુગલને ઝડપી વૈદ્ય, સહાયક અને યુદ્ધમાં સહાય કરનાર તરીકે સ્થાપિત કરે છે.
Mantra 1
आ वां रथं पुरुमायं मनोजुवं जीराश्वं यज्ञियं जीवसे हुवे । सहस्रकेतुं वनिनं शतद्वसुं श्रुष्टीवानं वरिवोधामभि प्रयः ॥
હે તમે બે, પુરુમાય—અਨੇક શક્તિઓથી ભરપૂર—મનોજવ, ઝડપી અશ્વોવાળો, યજ્ઞયોગ્ય તમારો રથ અમે હાકલીએ છીએ, જેથી અમે સાચે જીવીએ. સહસ્રકેતુ—હજાર ધ્વજવાળો—વિજયી, શતવસુ—સોવટા ધનોવાળો—શ્રુષ્ટીવાન, માર્ગો વિસ્તૃત કરનાર, અમારા પ્રયઃ (અર્પણ) તરફ આવો.
Mantra 2
ऊर्ध्वा धीतिः प्रत्यस्य प्रयामन्यधायि शस्मन्त्समयन्त आ दिशः । स्वदामि घर्मं प्रति यन्त्यूतय आ वामूर्जानी रथमश्विनारुहत् ॥
ધી ઉપર ઊઠે છે અને આ પ્રગતિના માર્ગ પર તેની સામે સ્થાપિત થાય છે; સ્તુતિ તરફ દિશાઓ એકત્ર થવા લાગે છે. હું ઘર્મ—ઉષ્ણ અર્પણ—ને મધુર કરું છું; સહાયાઓ તેની તરફ ગતિ કરે છે. અને હે અશ્વિનો, ઊર્જા પોતે જ તમારા રથ પર આરોહે છે.
Mantra 3
सं यन्मिथः पस्पृधानासो अग्मत शुभे मखा अमिता जायवो रणे । युवोरह प्रवणे चेकिते रथो यदश्विना वहथः सूरिमा वरम् ॥
જ્યારે સ્પર્ધકો પરસ્પર સ્પર્ધા કરતાં, શુભ મખા—સુંદર સ્પર્ધા—માં એકત્ર થાય છે, અમિત શક્તિઓ રણમાં જય ઇચ્છે છે; ત્યારે હે અશ્વિનો, ઢાળ પર તમારો રથ સ્પષ્ટ પ્રગટ થાય છે, જ્યારે તમે વીરને વર—પસંદગીના વરદાન—તરફ વહન કરો છો.
Mantra 4
युवं भुज्युं भुरमाणं विभिर्गतं स्वयुक्तिभिर्निवहन्ता पितृभ्य आ । यासिष्टं वर्तिर्वृषणा विजेन्यं दिवोदासाय महि चेति वामवः ॥
તમે બે ભુજ્યુને—તરંગોમાં ફેંકાતો, ભટકતો, લહેરોમાં ખોવાયેલો—તમારી સ્વયંયુક્તિ શક્તિઓથી વહન કરીને પિતૃઓ તરફ પાછો લાવ્યા. હે વૃષણો, તમે વિજયી માર્ગે યાત્રા કરી; દિવોદાસ માટે તમારું મહાન અવઃ—સહાય—સ્પષ્ટ રીતે પ્રગટ થાય છે.
Mantra 5
युवोरश्विना वपुषे युवायुजं रथं वाणी येमतुरस्य शर्ध्यम् । आ वां पतित्वं सख्याय जग्मुषी योषावृणीत जेन्या युवां पती ॥
હે અશ્વિનો, તમારા તેજસ્વી સ્વરૂપ માટે વાણીયે યુવાન યોગવાળો, તમારા ગણનો રથ જોડ્યો. સખ્ય માટે આવી પહોંચેલી એક કન્યાએ તમારું પતિત્વ પસંદ કર્યું—તમને બંનેને પોતાના પતિ તરીકે વર્યા.
Mantra 6
युवं रेभं परिषूतेरुरुष्यथो हिमेन घर्मं परितप्तमत्रये । युवं शयोरवसं पिप्यथुर्गवि प्र दीर्घेण वन्दनस्तार्यायुषा ॥
હે અશ્વિનો, તમે રેભને ઘેરતી દબાણભરી બંધનમાંથી રક્ષો છો; અને અત્રિ માટે અતિ-તપ્ત થયેલા ઘર્મને હિમથી શમાવો છો. તમે શયુની રક્ષક સહાયને ફુલાવો અને વધારોછો; અને ગવિ—પ્રકાશમય ક્ષેત્રમાં—વંદનને દીર્ઘ આયુષ્ય તરફ પાર ઉતારો છો.
Mantra 7
युवं वन्दनं निॠतं जरण्यया रथं न दस्रा करणा समिन्वथः । क्षेत्रादा विप्रं जनथो विपन्यया प्र वामत्र विधते दंसना भुवत् ॥
હે દસ્રા અશ્વિનો, તમે વંદનને નિઋતિના પ્રદેશમાંથી મુક્ત કરો છો—જેમ કારગરો ગતિ માટે રથને ફરી ગોઠવે તેમ. અદ્ભુત શક્તિથી તમે ક્ષેત્રમાંથી વિપ્રને જન્માવો છો. વિધાતા ઉપાસક, જે અંતરમાં યજ્ઞ સ્થાપે છે, તેના માટે અહીં તમારી દંસના—કૌશલ્યકૃત્યો—પ્રગટ થાઓ.
Mantra 8
अगच्छतं कृपमाणं परावति पितुः स्वस्य त्यजसा निबाधितम् । स्वर्वतीरित ऊतीर्युवोरह चित्रा अभीके अभवन्नभिष्टयः ॥
હે અશ્વિનો, તમે બંને પરાવત (દૂર પ્રદેશ)માં સહાય માટે રડતા એવા મનુષ્ય પાસે ગયા, જે પોતાના જ પિતાના પ્રબળ તેજસથી દબાઈ ગયો હતો. અને ખરેખર, સ્વર્વતી (સ્વર-લોકના પ્રકાશથી ભરેલી) તમારી ઊતિઓ ત્યાં નજીક જ અદ્ભુત રીતે પ્રભાવી બની—અભીકે (સમીપે) રહેલી સાચી અભિષ્ટયઃ (ઇચ્છિત સિદ્ધિઓ) બની.
Mantra 9
उत स्या वां मधुमन्मक्षिकारपन्मदे सोमस्यौशिजो हुवन्यति । युवं दधीचो मन आ विवासथोऽथा शिरः प्रति वामश्व्यं वदत् ॥
અને તમારો તે મધુમાન મક્ષિકાર (મધુવાહક ભમરો) સોમના મદમાં ગુંજતો આવે છે; ઉશિજનો પુત્ર તમને બોલાવે છે. તમે બંને દધીચિનું મન તેજસ્વી આવકારમાં ખેંચી લાવ્યું; ત્યાર પછી અશ્વ્યં શિરઃ (ઘોડામાથું) તમારે પ્રતિ ઉત્તર બોલ્યું—ગુપ્ત રહસ્ય પ્રગટ કરતાં.
Mantra 10
युवं पेदवे पुरुवारमश्विना स्पृधां श्वेतं तरुतारं दुवस्यथः । शर्यैरभिद्युं पृतनासु दुष्टरं चर्कृत्यमिन्द्रमिव चर्षणीसहम् ॥
હે અશ્વિનો, તમે બંને પેદુને પુરુવાર (બહુ-દાનવાળા) સાથે સન્માન આપો છો—શ્વેતને, જે સ્પર્ધાઓનો અતિક્રમી તારુતાર (વિજયી) છે. શર્યો (શસ્ત્રો)થી દીપ્ત, યુદ્ધોમાં દુષ્તર (અતિકઠિને પાર થનાર), દૃઢ કર્મો કરનાર, મનુષ્યસમૂહોને સહન કરનાર ઇન્દ્ર સમાન.
The Aśvins are the youthful twin gods who arrive at dawn in a swift chariot. In the Rig Veda they are famed for healing, rescuing those in danger, and granting long life and safe passage.
The hymn asks the Aśvins to come to the offering, protect the worshipper, widen the paths (remove obstacles), and grant vitality and longevity—supported by examples of their past rescues.
Pedu and Śveta represent the Aśvins’ gift of conquering power. The ‘white’ (luminous) steed symbolizes a force that overcomes rivalries and hardships, turning divine help into practical victory.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.