
Sukta 1.120
Kakṣīvān Dairghatamasa (traditional for RV 1.120)
Aśvinau
Anuṣṭubh-like/short metre (requires śākhā verification; commonly RV 1.120 uses shorter metres than the preceding triṣṭubhs)
આ સ્તુતિ અશ્વિન દ્વયને સીધી, શોધક આવાહન છે—કયો અર્પણ અને કઈ આંતરિક તૈયારી તેમને સાચે પ્રસન્ન કરે અને તેમની સહાય લાવે તે પૂછે છે. તે તેમને એવા ઉદ્ધારક તરીકે સ્તવે છે કે જે જીવોને સંકોચ અને સંકટમાંથી બહાર ખેંચે છે, અને તેમની રક્ષા તથા જાગૃતિદાયક શક્તિ માગે છે જેથી આળસ, હાનિ અને માત્ર નિષ્ક્રિય સુખભોગની સંતોષી વૃત્તિ પરાજિત થાય.
Mantra 1
का राधद्धोत्राश्विना वां को वां जोष उभयोः । कथा विधात्यप्रचेताः ॥
હે અશ્વિનો! કઈ અર્પણ-શક્તિ (રાધ) તમને જીતે? અમારી કઈ પ્રીતિ તમને બંનેને તૃપ્ત કરે? જે હજી અપ્રચેત—જાગૃત ન થયો—તે તમારા માટે આંતરિક યજ્ઞની યોગ્ય વિધા/વ્યવસ્થા કેવી રીતે ગોઠવે?
Mantra 2
विद्वांसाविद्दुरः पृच्छेदविद्वानित्थापरो अचेताः । नू चिन्नु मर्ते अक्रौ ॥
જે જાણતો નથી તે તે દ્વાર વિષે પૂછે છે, જેને જાણનારાઓ જાણે છે; આમ બીજો—અચેત, અવિદ્વાન—ભટકી જાય છે. હજી પણ, મર્ત્યમાં તે બે (શક્તિઓ) પકડાતી નથી.
Mantra 3
ता विद्वांसा हवामहे वां ता नो विद्वांसा मन्म वोचेतमद्य । प्रार्चद्दयमानो युवाकुः ॥
એ બે જ્ઞાનીને અમે આવાહન કરીએ છીએ; એ બે જ્ઞાની આજે અમને પ્રેરિત વાણી (મનમ) બોલો. તમારી દયા ઇચ્છતો યુવાન સાધક પ્રાર્થના-ગાન ઊંચે ચઢાવે.
Mantra 4
वि पृच्छामि पाक्या न देवान्वषट्कृतस्याद्भुतस्य दस्रा । पातं च सह्यसो युवं च रभ्यसो नः ॥
હું તમને સ્પષ્ટ રીતે પૂછું છું—અજ્ઞાનથી દેવોને પ્રશ્ન કરનારની જેમ નહીં. હે દસ્રા, અદ્ભુત કુશળતા ધરાવનારાઓ, વષટ્કારથી અભિષિક્ત આહ્વાનના નાદમાં—જે સહન કરવું પડે તેમાં તમે બંને અમારા રક્ષક બનો, અને જે ઝપટીને પકડવું પડે તેમાં અમારા ઝડપી સહાયક બનો.
Mantra 5
प्र या घोषे भृगवाणे न शोभे यया वाचा यजति पज्रियो वाम् । प्रैषयुर्न विद्वान् ॥
જે વાણી ભૃગુ-અગ્નિ જેવી ઘોષમાં તેજથી ઝળહળે છે—એ જ વાણી દ્વારા પજ્રિય તમારું યજન કરે છે. છતાં તે જાણ વિના આગળ ધકેલનાર જેવો છે (જો સુધી તમે તેની અંદર વાણીનું તેજ પ્રગટ ન કરો).
Mantra 6
श्रुतं गायत्रं तकवानस्याहं चिद्धि रिरेभाश्विना वाम् । आक्षी शुभस्पती दन् ॥
હું તકવાનનું ગાયત્રી-છંદ સાંભળ્યું છે; અને હું, ગાયક, હે અશ્વિનો, તમને જ બોલાવું છું. આવો—હે શુભસ્પતી, સૌંદર્યના સ્વામી, બે તેજસ્વી આંખો દાન કરો.
Mantra 7
युवं ह्यास्तं महो रन्युवं वा यन्निरततंसतम् । ता नो वसू सुगोपा स्यातं पातं नो वृकादघायोः ॥
હે યુગલ દેવો, તમે ખરેખર મહાન (મહો)ના આનંદ છો; તમે જ અમને સંકોચન/બંધનમાંથી બહાર ખેંચો છો. હે વસુ (ઉદાર દાતાઓ), અમારા માટે સુ-ગોપા—સારા રક્ષક—બનો; વરુક (વાઘ/ભેડિયો) અને અઘાયુ (હાનિકારક કરનાર)થી અમારી રક્ષા કરો.
Mantra 8
मा कस्मै धातमभ्यमित्रिणे नो माकुत्रा नो गृहेभ्यो धेनवो गुः । स्तनाभुजो अशिश्वीः ॥
અમને કોઈ શત્રુભાવ ધરાવનાર (અમિત્રિણે)ના હાથે સોંપશો નહીં; અમારા ઘરેથી અમારી ધેનવો—પોષક શક્તિઓ—ક્યાંય દૂર ન જાય. સ્તનમાંથી પાન કરનારી, દૂધ આપનારી, કદી ન નિષ્ફળ થનારી (અશિશ્વી) એવી ધેનવો રહે.
Mantra 9
दुहीयन्मित्रधितये युवाकु राये च नो मिमीतं वाजवत्यै । इषे च नो मिमीतं धेनुमत्यै ॥
મિત્રના આધારરૂપ ધૃતિ (મિત્રધિતિ) માટે દોહન કરતાં, હે યુગલ, અમારા માટે રાય—અસ્તિત્વની સમૃદ્ધિ—વાજવતી (વિજયી/બળવંતી) થાય એવી રીતે માપી આપો. અને અમારા માટે ઇષા—પ્રેરિત શોધ-શક્તિ—પણ ધેનુમતી (પ્રકાશ-ગાયથી સમૃદ્ધ) થાય એવી રીતે માપી આપો.
Mantra 10
अश्विनोरसनं रथमनश्वं वाजिनीवतोः । तेनाहं भूरि चाकन ॥
અશ્વિનોનો રથ અશ્રમ—અથવા અશ્રમ્ય—છે, છતાં વિજયી બળથી પરિપૂર્ણ છે. એ જ દ્વારા મેં બહુ સમૃદ્ધિ અને તૃપ્તિ પ્રાપ્ત કરી છે.
Mantra 11
अयं समह मा तनूह्याते जनाँ अनु । सोमपेयं सुखो रथः ॥
આ રથ, મારા દેહને ધારણ કરીને, જનસમૂહોને અનુસરીને મને વહન કરે છે; સોમપાન માટે સુખથી ગતિ કરતો રથ છે.
Mantra 12
अध स्वप्नस्य निर्विदेऽभुञ्जतश्च रेवतः । उभा ता बस्रि नश्यतः ॥
પછી, નિદ્રાના ક્લેશથી અને માત્ર ધનસુખના ભોગથી—બન્ને અવરોધો દૂર થઈ જાય છે; હે બસ્રિ, બન્ને વિલય પામે છે.
The Aśvins are twin deities known as swift horsemen and divine physicians. They are praised for rescuing people from danger and bringing help at dawn.
The hymn asks what kind of offering and inner readiness truly pleases the Aśvins, and it prays for their protection—especially to be drawn out of constriction and kept safe from harm.
It points to inner obstacles: dullness, inertia, and complacency. The Aśvins’ help is sought not only for outer safety but also for awakening and right enjoyment guided by clarity.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.