Opening the text

Sukta 1.110
Ṛbhavaḥ (primary); verse frames sacrificial craft and satisfaction of the artisan-deities
Jagatī (probable; longer cadence typical of Ṛbhu hymns)
આ સૂક્તમાં ઋભુઓ—દિવ્ય કારીગર-ભાઈઓ—ની સ્તુતિ થાય છે; તેઓ યજ્ઞકર્મને પરિપૂર્ણ કરનાર, માપનાર અને નવીન બનાવી તેને “મધુર” પ્રેરિત અર્પણમાં રૂપાંતરિત કરનાર તરીકે ગવાય છે. ઘડાયેલા પાત્રો, માપેલી જગ્યા અને સ્વાહા સમયે સંતોષના રૂપકો દ્વારા ઋભુઓને (અને ઋભુમાન ઇન્દ્રને) તેજસ્વી દાન, યશ અને સમૃદ્ધિ આપવા પ્રાર્થના થાય છે. અંતે આશીર્વાદને વૈશ્વિક સ્તરે વિસ્તારી મિત્ર-વરુણ, અદિતિ, સિંધુ, પૃથ્વી અને દ્યૌને સાક્ષી/સમર્થક બનાવી યજ્ઞને સર્વત્ર આધારિત અને સુસ્થિર બનાવવામાં આવે છે.
Mantra 1
ततं मे अपस्तदु तायते पुनः स्वादिष्ठा धीतिरुचथाय शस्यते । अयं समुद्र इह विश्वदेव्यः स्वाहाकृतस्य समु तृप्णुत ऋभवः ॥
મેં જે કર્મ તાણ્યું છે—તે જ ફરી ફરી વિસ્તરે છે; ઉચ્ચારના સ્તોત્ર માટે સર્વોત્તમ મધુર પ્રેરિત ધી (ધીતિ) ગવાય છે. અહીં આ સર્વદેવમય ક્ષેત્રમાં સમુદ્ર છે; હે ઋભુઓ, ‘સ્વાહા’ ઉચ્ચાર સાથે અર્પિત થયેલા હવિથી સંપૂર્ણ તૃપ્ત થાઓ.
Mantra 2
आभोगयं प्र यदिच्छन्त ऐतनापाकाः प्राञ्चो मम के चिदापयः । सौधन्वनासश्चरितस्य भूमनागच्छत सवितुर्दाशुषो गृहम् ॥
વિસ્તૃત ભોગ અને પરિપૂર્ણતા ઇચ્છતા, અપરિપક્વ (પણ અભિલાષી) તેઓ આગળ વધ્યા; મારી કેટલીક જળધારાઓ પણ બહાર તરફ વહેવા લાગી. પછી સૌધન્વન (ઋભુઓ), પોતાના સિદ્ધ ગતિના વિશાળત્વથી, દાન સ્વીકારનાર દાતા સવિતાના ગૃહે પહોંચ્યા.
Mantra 3
तत्सविता वोऽमृतत्वमासुवदगोह्यं यच्छ्रवयन्त ऐतन । त्यं चिच्चमसमसुरस्य भक्षणमेकं सन्तमकृणुता चतुर्वयम् ॥
તે સવિતા (સવિતૃ)એ તમામાં અમૃતત્વ પ્રેર્યું—એક ગુપ્ત રહસ્ય—જ્યારે તમે સત્યનું શ્રવણ પ્રગટ કરતાં આગળ વધ્યા. અને અસુરના ભોગપાત્ર સમાન તે એક જ ચમસને તમે ચારગુંણ સ્વરૂપમાં રચી દીધો.
Mantra 4
विष्ट्वी शमी तरणित्वेन वाघतो मर्तासः सन्तो अमृतत्वमानशुः । सौधन्वना ऋभवः सूरचक्षसः संवत्सरे समपृच्यन्त धीतिभिः ॥
યોગ્ય આશ્રયસ્થાન શોધી, અને પાર ઉતરવાની શક્તિથી, ગાયકોએ—મર્ત્ય હોવા છતાં—અમૃતત્વ પ્રાપ્ત કર્યું. સૌધાન્વન ઋભુઓ, સૂર્યસમાન દૃષ્ટિવાળા, વર્ષચક્રમાં પોતાની ધીતિઓ (પ્રેરિત બુદ્ધિ-પ્રકાશ) સાથે સંપૂર્ણ રીતે એકરૂપ થયા.
Mantra 5
क्षेत्रमिव वि ममुस्तेजनेनँ एकं पात्रमृभवो जेहमानम् । उपस्तुता उपमं नाधमाना अमर्त्येषु श्रव इच्छमानाः ॥
જેમ ખેતરનું માપ લેવાય, તેમ માપદોરથી ઋભુઓએ તે એક કંપતું પાત્ર માપી વહેંચ્યું. સ્તુત થયેલા, પરમ ઉપમાન (સર્વોત્તમ સમાનતા) તરફ પ્રયત્નશીલ, તેઓ અમર્ત્યોમાં અક્ષય યશ (શ્રવ) ઇચ્છતા હતા.
Mantra 6
आ मनीषामन्तरिक्षस्य नृभ्यः स्रुचेव घृतं जुहवाम विद्मना । तरणित्वा ये पितुरस्य सश्चिर ऋभवो वाजमरुहन्दिवो रजः ॥
અંતરિક્ષના નરશક્તિઓ માટે—અમારી મનીષા (પ્રેરિત બુદ્ધિ) તરફ—વિદ્મના (જ્ઞાન) વડે, સ્રુચિમાં ઘૃત જેમ શુદ્ધ સમૃદ્ધિ અર્પણ કરીએ છીએ. જે ઋભુઓ તરણીત્વા (તરવાની શક્તિ)થી પિતાને ચોંટ્યા રહ્યા, તેઓ વાજ પર આરુઢ થઈ, દિવ્ય તેજસ્વી સ્વર્ગલોકના રજ સુધી ઉન્નત થયા.
Mantra 7
ऋभुर्न इन्द्रः शवसा नवीयानृभुर्वाजेभिर्वसुभिर्वसुर्ददिः । युष्माकं देवा अवसाहनि प्रियेऽभि तिष्ठेम पृत्सुतीरसुन्वताम् ॥
ઋભુ અમારે માટે ઇન્દ્ર સમાન થાઓ—શવસામાં (બળમાં) નવ્ય; અને ઋભુ વાજો તથા વસુઓ દ્વારા અમને સાચો ધન-નિધિ આપે. હે દેવો, યુદ્ધના પ્રિય દિવસે તમારી અવસા (સહાય)થી, સોમ ન પિષનારાઓના શત્રુપ્રહાર ઉપર અમે અડગ ઊભા રહીએ.
Mantra 8
निश्चर्मण ऋभवो गामपिंशत सं वत्सेनासृजता मातरं पुनः । सौधन्वनासः स्वपस्यया नरो जिव्री युवाना पितराकृणोतन ॥
ચર્મમાંથી ઋભુઓએ ગાયને ઘડી; વાછરડાં સાથે જોડીને માતાને ફરી પુનઃસ્થાપિત કરી. હે સૌધન્વન નરો, સ્વપસ્યા (સુશિલ્પ) વડે તમે બે પિતરાઓને ફરી યુવાન કર્યા—જીવ્રી અને અન્યને.
Mantra 9
वाजेभिर्नो वाजसातावविड्ढ्यृभुमाँ इन्द्र चित्रमा दर्षि राधः । तन्नो मित्रो वरुणो मामहन्तामदितिः सिन्धुः पृथिवी उत द्यौः ॥
વાજોના બળોથી, વાજની જીતમાં અમને સહાય કર; હે ઇન્દ્ર, ઋભુ-શક્તિથી સમૃદ્ધ, અમને તેજસ્વી દાન દર્શાવ. તે દાનને અમારા માટે મિત્ર અને વરુણ મહિમાવંત કરે; અદિતિ, સિંધી (અસ્તિત્વની નદી), પૃથ્વી તથા દ્યૌ (આકાશ) પણ.
The Ṛbhus are divine artisan-deities praised for extraordinary skill—measuring, shaping, and renewing sacred forms. In this hymn they are invited to accept the offering and bless the sacrificer with prosperity and fame.
The imagery teaches that the sacrifice must be made with right measure and precision. The Ṛbhus’ craftsmanship becomes a symbol for perfecting the ritual so it can yield lasting, ‘immortal’ results.
Svāhā marks the oblation as properly offered into the fire. The hymn explicitly asks the Ṛbhus to be fully satisfied with what is ‘svāhā-made,’ meaning correctly consecrated and ritually complete.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.