Sarga 27

Verse 1

एवमुक्ता तु वैदेही प्रियार्हा प्रियवादिनी ।प्रणयादेव संक्रुद्धा भर्तारमिदमब्रवीत् ॥१॥

આ રીતે કહ્યા પછી, વૈદેહી—પ્રિયને યોગ્ય, મધુર વાણીવાળી—માત્ર પ્રેમના કારણે રોષે ભરાઈ, પોતાના પતિને આ વચન બોલી.

Verse 2

किमिदं भाषसे राम वाक्यं लघुतया ध्रुवम् ।त्वया यदपहास्यं मे श्रुत्वा नरवरात्मज ॥२॥

હે રામ, તું આ વચન એટલી હળવાશથી અને નિશ્ચિતતાથી કેમ બોલે છે? હે નરશ્રેષ્ઠના પુત્ર, જો આ જ શબ્દો તને કહેવામાં આવે અને તું સાંભળે, તો નિશ્ચયે તને તે ઉપહાસ્ય લાગશે.

Verse 3

आर्यपुत्र पिता माता भ्राता पुत्रस्तथा स्नुषा ।स्वानि पुण्यानि भुञ्जानाः स्वं स्वं भाग्यमुपासते ॥३॥

હે આર્યપુત્ર! પિતા, માતા, ભાઈ, પુત્ર અને સ્નુષા પણ—દરેક પોતપોતાના પુણ્યફળ ભોગવે છે અને પોતપોતાના ભાગ્યને જ પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 4

भर्तुर्भाग्यं तु भार्यैका प्राप्नोति पुरुषर्षभ ।अतश्चैवाहमादिष्टा वने वस्तव्यमित्यपि ॥४॥

હે પુરુષશ્રેષ્ઠ! પતિના ભાગ્યમાં એકમાત્ર પત્ની જ સહભાગી બને છે; તેથી મને પણ વનમાં વસવાનો આદેશ છે—તમારો આદેશ મારા પર પણ બંધનરૂપ છે.

Verse 5

न पिता नात्मजो नात्मा न माता न सखीजनः ।इह प्रेत्य च नारीणां पतिरेको गतिस्सदा ॥५॥

સ્ત્રી માટે ન પિતા, ન પુત્ર, ન પોતાનું સ્વરૂપ, ન માતા, ન સખીજન—અહીં અને પરલોકમાં સદા પતિ એકમાત્ર ગતિ અને આશ્રય છે.

Verse 6

यदि त्वं प्रस्थितो दुर्गं वनमद्यैव राघव ।अग्रतस्ते गमिष्यामि मृद्नन्ती कुशकण्टकान् ॥६॥

હે રાઘવ! જો તું આજ જ દુર્ગમ, કઠિન વનમાં પ્રસ્થાન કરે, તો હું તારા આગળ જઈશ, કુશઘાસ અને કાંટાઓને દબાવતી.

Verse 7

ईर्ष्यारोषौ बहिष्कृत्य भुक्तशेषमिवोदकम् ।नय मां वीर विस्रब्धः पापं मयि न विद्यते ॥७॥

પીધા પછી બચેલું પાણી જેમ ફેંકી દે, તેમ ઈર્ષ્યા અને રોષને દૂર કરી દે; હે વીર! નિર્ભય થઈ મને સાથે લઈ જા—મારા માં કોઈ પાપ નથી.

Verse 8

प्रासादाग्रैर्विमानैर्वा वैहायसगतेन वा ।सर्वावस्थागता भर्तुः पादच्छाया विशिष्यते ॥८॥

પ્રાસાદના શિખરો પર હોય કે વિમાનોમાં, કે આકાશમાં ગમન કરતી સ્થિતિમાં પણ—સર્વ અવસ્થામાં ભર્તાના ચરણછાયા સર્વોત્તમ આશ્રય ગણાય છે.

Verse 9

अनुशिष्टाऽस्मि मात्रा च पित्रा च विविधाश्रयम् ।नाऽस्मि सम्प्रति वक्तव्या वर्तितव्यं यथा मया ॥९॥

માતા અને પિતાએ મને અનેકવિધ ધર્મકર્તવ્યો અને યોગ્ય આચરણના માર્ગોમાં શિક્ષિત કર્યો છે; તેથી હવે મને કેવી રીતે વર્તવું તે કહેવાની જરૂર નથી.

Verse 10

अहं दुर्गं गमिष्यामि वनं पुरुषवर्जितम् ।नानामृगगणाकीर्णं शार्दूलवृकसेवितम् ॥१०॥

હું પણ એ દુર્ગમ, પુરુષવિહોણા વનમાં જઈશ—જે અનેક પ્રકારના મૃગસમૂહોથી ભરેલું છે અને જ્યાં વાઘ તથા વરુઓનો વસવાટ છે.

Verse 11

सुखं वने निवत्स्यामि यथैव भवने पितुः ।अचिन्तयन्ती त्रीन्लोकांश्च्चिन्तयन्ती पतिव्रतम् ॥११॥

હું વનમાં પણ પિતાના ભવન જેવી જ સુખથી રહીશ—ત્રણ લોકની ચિંતા ન કરતાં, માત્ર પતિવ્રત ધર્મનું જ ચિંતન કરતી.

Verse 12

शुश्रूषमाणा ते नित्यं नियता ब्रह्मचारिणी ।सह रंस्ये त्वया वीर वनेषु मधुगन्धिषु ॥१२॥

હું સદા તમારી સેવા કરતી, સંયમિત, બ્રહ્મચર્યવ્રતનું પાલન કરતી, હે વીર, મધુસુગંધિત વનોમાં તમારી સાથે વિહાર કરીશ.

Verse 13

त्वं हि शक्तो वने कर्तुं राम सम्परिपालनम् ।अन्यस्यापि जनस्येह किं पुनर्मम मानद ॥१३॥

હે માનદ રામ, વનમાં તમે અન્ય કોઈને પણ સંપૂર્ણ રક્ષણ આપી શકો છો; તો પછી અહીં મારી તો વાત જ શું?

Verse 14

सह त्वया गमिष्यामि वनमद्य न संशयः ।नाहं शक्या महाभाग निवर्तयितुमुद्यता ॥१४॥

કોઈ સંશય નથી: આજે હું તારી સાથે વનમાં જઈશ. હે મહાભાગ, એકવાર ઉદ્યત થઈ ગઈ પછી મને પાછી ફેરવી શકાતી નથી.

Verse 15

फलमूलाशना नित्यं भविष्यामि न संशयः ।न ते दुःखं करिष्यामि निवसन्ती सह त्वया ॥१५॥

કોઈ સંશય નથી: હું સદા ફળ અને મૂળ ખાઈને જીવશ. તારી સાથે નિવાસ કરતી હું તને કષ્ટનું કારણ નહીં બનું.

Verse 16

इच्छामि सरितश्शैलान्पल्वलानि वनानि च ।द्रष्टुं सर्वत्र निर्भीता त्वया नाथेन धीमता ॥१६॥

હે નાથ, ધીમાન્ પ્રભુ! તું રક્ષક બની સાથે હો તો હું નિર્ભય થઈ સર્વત્ર ફરવા ઇચ્છું છું—નદીઓ, પર્વતો, સરોવરો અને વનોને જોવા.

Verse 17

हंसकारण्डवाकीर्णाः पद्मिनीस्साधुपुष्पिताः ।इच्छेयं सुखिनी द्रष्टुं त्वया वीरेण सङ्गता ॥१७॥

હે વીર! તારી સંગતમાં સુખી થઈ, હંસ અને કારંડવથી ભરેલાં, સારા પુષ્પોથી શોભિત કમળ-સરોવરોને હું જોવા ઇચ્છું છું.

Verse 18

अभिषेकं करिष्यामि तासु नित्यं यतव्रता ।सह त्वया विशालाक्ष रंस्ये परमनन्दिनी ॥१८॥

હે વિશાલાક્ષ! વ્રતનિષ્ઠ રહી હું તે કમળ-સરોવરોમાં નિત્ય સ્નાન કરીશ; અને તારી સાથે હું પરમાનંદથી પરિપૂર્ણ થઈ રમણ કરીશ.

Verse 19

एवं वर्षसहस्राणां शतं वाऽहं त्वया सह ।व्यतिक्रमं न वेत्स्यामि स्वर्गोऽपि न हि मे मतः ॥१९॥

આ રીતે, તારી સાથે હું હજાર વર્ષો—અથવા લાખ વર્ષો પણ—જીવું તો પણ સમય પસાર થતો હું જાણું નહીં; કારણ કે મારા માટે સ્વર્ગ પણ ઇચ્છનીય નથી.

Verse 20

स्वर्गेऽपि च विना वासो भविता यदि राघव ।त्वया मम नरव्याघ्र नाहं तमपि रोचये ॥२०॥

હે રાઘવ, નરવ્યાઘ્ર! જો તારા વિના સ્વર્ગમાં પણ નિવાસ થવો પડે, તો તે પણ મને રોચક નથી.

Verse 21

अहं गमिष्यामि वनं सुदुर्गमं मृगायुतं वानरवारणैर्युतम् ।वने निवत्स्यामि यथा पितुर्गृहे तवैव पादावुपगृह्य संयता ॥२१॥

હું અતિ દુર્ગમ એવા વનમાં જઈશ—જ્યાં મૃગો ભરપૂર છે અને વાનરો તથા હાથીઓનો સંચાર રહે છે. વનમાં હું સંયમપૂર્વક એમ નિવાસ કરીશ જાણે પિતાના ગૃહમાં હોઉં, અને માત્ર તમારા ચરણોમાં શરણ લઈશ.

Verse 22

अनन्यभावामनुरक्तचेतसं त्वया वियुक्तां मरणायनिश्चिताम् ।नयस्व मां साधु कुरुष्व याचनाम् न ते मयाऽतो गुरुता भविष्यति ॥२२॥

હું અનન્યભાવથી તમારામાં જ સ્થિર છું; મારું ચિત્ત તમારામાં આસક્ત છે. તમાથી વિયોગ થાય તો હું મરણનો નિશ્ચય કરી બેઠી છું. કૃપા કરીને મને સાથે લઈ જાઓ, મારી યાચના સ્વીકારો—મારા કારણે તમને કોઈ ભાર નહીં પડે.

Verse 23

तथा ब्रुवाणामपि धर्मवत्सलो न च स्म सीतां नृवरो निनीषति ।उवाच चैनां बहु सन्निवर्तने वने निवासस्य च दुःखितां प्रति ॥२३॥

સીતા આ રીતે વિનંતી કરતી હોવા છતાં, ધર્મપ્રિય નરશ્રેષ્ઠ રામે તેને સાથે લઈ જવાનો નિશ્ચય ન કર્યો. તેને અટકાવવા માટે, વનમાં નિવાસના અનેક કષ્ટો વિષે દુઃખિત સીતાને તેણે લાંબે સમય સુધી સમજાવ્યું.