વિષ્ણુ in the Atharvaveda

સહાય માટે રાજા સોમને અને અગ્નિને અમે સ્તુતિગીતો દ્વારા આવાહન કરીએ છીએ; આદિત્યને, વિષ્ણુને, સૂર્યને, બ્રહ્માને અને બૃહસ્પતિને પણ.

અર્યમન, બૃહસ્પતિ અને ઇન્દ્રને દાન માટે પ્રેર. તેમજ વાત, વિષ્ણુ, સરસ્વતી અને સવિતાર, અને વાજિન (વિજય-પ્રદ શક્તિ) ને પણ.

ધ્રુવા દિશા: વિષ્ણુ તેનો અધિપતિ છે; કલ્માષગ્રીવ તેનો રક્ષિતા છે; વીરુધ (ઔષધિ-વનસ્પતિઓ) તેના ઇષવઃ (બાણો) છે. તેમને નમઃ—અધિપતિઓને નમઃ, રક્ષિતાઓને નમઃ, ઇષુઓને નમઃ; આ સૌને નમઃ—એમ જ થાઓ. જે અમને દ્વેષ કરે, અને જેને અમે દ્વેષ કરીએ, તેને અમે…

મારા આહ્વાન પર સર્વ દેવો હાજર રહે—ઇન્દ્રસહિત મરુતો, વિષ્ણુ, અગ્નિ. મારું અંતરિક્ષ વિશાળ, મુક્ત પ્રદેશ બને; મારી માટે વાયુ પવિત્રતા માટે વહે, આ કામના (ઇચ્છા) માટે.

વિષ્ણુ ગર્ભાશયને યોગ્ય રીતે ગોઠવે; ત્વષ્ટા રૂપોને ઘડે. પ્રજાપતિ તેને સિંચે; ધાતા તારા માટે ગર્ભને દૃઢપણે સ્થાપે.

વિષ્ણુ આ યજ્ઞમાં અનેક રીતે તપસ્યાઓને જોડે—સુયુજ (સુયોગ્ય) બનીને; સ્વાહા.

આત્મરક્ષણ: ઇન્દ્ર અને પૂષણ અમારું રક્ષણ કરે; અદિતિ રક્ષણ કરે; મરુતગણ રક્ષણ કરે. અપાં નપાત રક્ષણ કરે; હે સાત સિંધુઓ (નદીઓ), રક્ષણ કરો! વિષ્ણુ અમારું રક્ષણ કરે, અને દ્યૌ (આકાશ) પણ.

ધાતૃ અને રાતિ (દાન/ભેટ), તથા સવિતૃ—આને પ્રસન્નતાથી સ્વીકારે; પ્રજાપતિ, નિધિપતિ અને અમારા અગ્નિ પણ (પ્રસન્ન રહે). ત્વષ્ટૃ અને વિષ્ણુ પ્રજાસહિત આનંદિત થઈ યજમાનને દ્રવિણ (સંપત્તિ) અને ધન અર્પે.

વિષ્ણુ: જેમના દ્વિગુણ બળથી પ્રદેશો સ્થિર કરાયા છે—એ બે વીર શક્તિઓ, અતિ પુરુષાર્થવંત, અતિ પ્રબળ; જે અપ્રતિહત થઈ પોતાના સહોબળોથી શાસન કરે છે—વિષ્ણુ અને વરુણ સુધી પ્રાચીન આહ્વાન (પૂર્વહૂતિ) પ્રસર્યું છે.

જેનુ આ છે કે જે દિશાઓમાં પ્રકાશે છે, આગળ વધે છે અને વ્યાપક રીતે ફેલાઈ પોતાની શક્તિઓથી સર્વત્ર નિહાળે છે; પ્રાચીન કાળે દેવના ધર્મ (વિધિ-નિયમ) અનુસાર, પોતાના સહોબળોથી—વિષ્ણુ અને વરુણ સુધી પ્રાચીન આહ્વાન (પૂર્વહૂતિ) પ્રસર્યું છે.

વિષ્ણુઃ। હવે હું વિષ્ણુનાં કયા વીર્યકર્મો પ્રગટ કરું? જેમણે પૃથ્વીના પ્રદેશો માપી ગોઠવ્યા; જેમણે ઉપરનું ધામ સ્થિર કર્યું—ત્રિધા પગલાં ભરતા, વિશાળગામી (ઉરુગાય) વિષ્ણુ।

વિષ્ણુનું તે વીર્યબળ સ્તુતિપાત્ર છે—ભયંકર મૃગ સમ, સ્વેચ્છાએ ફરનાર, પર્વતવાસી। દૂરના પરાવતથી—હા, પરમ દૂરથી પણ—તે અહીં આવી પહોંચે.

જેનાં વિશાળ ત્રણ વિક્રમોમાં સર્વ લોક સ્થિર રહી વસે છે—હે વિષ્ણુ, વિશાળ રીતે પગલાં ભરો; અમારે માટે વિશાળ નિવાસસ્થાન રચો. હે ઘૃતયોનિ, ઘી પીવો; આગળ ધપાવો—હા, આગળ ધપાવો—યજ્ઞપતિને પાર ઉતારો.

આ વિષ્ણુએ વિક્રમ કર્યો; ત્રિધા રીતે પોતાના પગલાં સ્થાપ્યા; ધૂળિયાં ધરામાં તેણે આ પોતાનું કાર્ય દૃઢ કર્યું.

વિષ્ણુ—ગોપા, અદાભ્ય (અનછલાય)—ત્રણ પગલાં વિસ્તારીને ચાલ્યા; અહીંથી તે ધર્મો/વિધિઓને ધારણ કરીને સ્થિર રાખે છે.

વિષ્ણુના કર્મો જુઓ—જેનાથી વ્રતો/વિધિઓ નિરીક્ષિત થઈ અને ગોઠવાઈ બહાર પ્રગટ થયા; તે ઇન્દ્રનો યોગ્ય રીતે જોડાયેલો સખા અને સાથી છે.

વિષ્ણુનું તે પરમ પદ/સ્થાન સૂરીઓ (ઋષિઓ) સદા જુએ છે—જાણે સ્વર્ગમાં વિસ્તરેલું નેત્ર.

હે વિષ્ણુ, દ્યૂલોકમાંથી કે પૃથ્વીમાંથી; હે મહાન વિષ્ણુ, વિશાળ અંતરિક્ષમાંથી—અમારા હાથોને અનેક શુભ ધન-સંપત્તિથી ભરિ દે. જમણી તરફથી પણ અને ડાબી તરફથી પણ તે દક્ષિણા (દાન-ફળ) અહીં અર્પણ કર.

અગ્નિ-વિષ્ણુ—મહાન છે તમારું તે મહાત્મ્ય: ઘૃતનો તે પાથ, જેના નામ ગુહ્ય છે. ઘરેઘરે તમે સાત રત્નો ધારણ કરો છો; તમારાં તરફ જીભ ઘૃતને આસ્વાદ માટે પહોંચાડે.

અગ્નિ અને વિષ્ણુ, તમારું પ્રિય મહાન તેજ મહિમાવંત છે; ઘીનો માર્ગ—તેની ગુપ્ત શક્તિઓ—તમે બંને આનંદથી સ્વીકારો. ઘરેઘરે સુસ્તુતિથી વધતા રહો; તમારી તરફ જીભ ઊંચે ઘી અર્પણરૂપે ઉચ્ચારે.