દેવી in the Narada Purana

કેટલાંક તેને ‘ઉમા’ કહે છે; બીજા ‘શક્તિ’ અને અન્ય ‘લક્ષ્મી’ કહે છે. કેટલાંક ‘ભારતી’ કહે છે, અને બીજા ‘ગિરિજા’ તથા ‘અંબિકા’ નામે પણ સ્તુતિ કરે છે.

જેણીની શક્તિ મહામાયા છે, જે જગતના વિસ્તારોને ધારણ કરે છે; વિશ્વોત્પત્તિનું કારણ હોવાથી જ્ઞાનીજન તેને ‘પ્રકૃતિ’ કહે છે.

વેદતુલ્ય અને હરિભક્તિ વધારનાર એવી ભાગવતી શાસ્ત્રને, નિવૃત્તિમાં રત પોતાના પુત્ર શુકને પણ તેણે અધ્યાપન કરાવ્યું.

સદાશિવસ્વરૂપ, પરાશક્તિયુક્ત ગુરુદેવને નમસ્કાર—જે સહસ્રારના મહાપદ્મમાં નાદ અને બિંદુના દ્વયતત્ત્વથી સમન્વિત થઈ વિરાજે છે।

સંવર્તકાળે તે જ લક્ષ્મીયુક્ત ‘લકુલીશ’, વ્યાપિનીયુક્ત ‘શિવેશ’ તથા ‘શ્રીકણ્ઠમાતૃકા’ નામે પ્રોક્ત ‘મહામાયા’ તરીકે ઘોષિત થાય છે।

યમનો આશ્રય લઈને જગતને સદા મોહિત કરનારી મહામાયા પ્રવર્તે છે; તેથી હે પરમેશ્વર, આપને આ ઉત્તરીય (ઉપરનું વસ્ત્ર) હું અર્પું છું।

પ્રણવ (ૐ)થી યુક્ત અને ભુવનેશાનીના સ્વ-બીજ પર અંત થતો આ નવાક્ષરી મંત્ર છે. તેને “હસ્તી” અને “પિશાચી” શબ્દો સાથે, તેમજ “અગ્રિં-સુંદરી” સાથે પણ લખવો જોઈએ.

આ મંત્ર માટે પણ ધ્યાન, પૂજા અને પ્રયોગ વગેરેની વ્યવસ્થા પૂર્વવત્ કરવી. શરૂઆતમાં પ્રણવ ‘ઓં’ સાથે ઙે (દત્તિ) વિભક્તિ જોડીને, પછી ‘ભગવતી’ પદ બોલવું; ત્યારબાદ ‘ધરણિ’ના બે અક્ષર, અને અંતે ‘હરે’ના બે અક્ષર ઉચ્ચારવા।

પાંચરાત્ર પ્રયોગમાં “દિતિજ” પછી “-વિનિધાન” પ્રત્યય લગાડવાથી “કરેઇતિ” રૂપ બને છે. એ જ રીતે “મહામાયા” પછી “-અમોઘ” પ્રત્યય, અને “દર્યં” પછી “દૈત્યેન્દ્ર” શબ્દ સિદ્ધ થાય છે—આ બધું શબ્દ-પ્રમાણથી જણાવાયું છે.

ષડ્ દીર્ઘસ્વરયુક્ત શક્તિ-બીજથી અંગન્યાસ ગોઠવવો. ત્યારબાદ ત્રૈલોક્યપૂજિતા મહાદેવી સીતાનું ધ્યાન કરવું.

તે ભદ્રા, ભગવતી, શાંતા, કુમુદા, સુંદરિ અને પ્રિયા છે; શ્રીકૃષ્ણમાં રતિ ધરાવતી તથા સદા શ્રીકૃષ્ણની સહચારિણી છે।

જે કૃષ્ણદાત્રી, પ્રેમધાત્રી, સુવર્ણદેહી અને મનોહર છે; જે પર્વતધારિણી અને યશોધારિણી છે—એ મહાદેવી શુભંકરી છે।

ત્યાં સ્થિત જગન્માતા તપ અને નિયમમાં સ્થિર રહી, ત્રિકાળે અવિરત પોતાના વિવિધ અવતારો પ્રગટ કરે છે.

એકાક્ષરી બીજમંત્ર માટે ઋષિ ‘શક્તિ’ કહેવાઈ છે; છંદ ગાયત્રી છે; અને અધિષ્ઠાત્રી દેવતા ભુવનેશ્વરી છે.

વેદો તેનું આદિ છે; ગિરિજા અને પદ્મા તેના સ્વરૂપો છે; ભૃગુને તેનું હૃદય માનવામાં આવે છે. હે ભગવતી માહેશ્વરી, હે અન્નપૂર્ણે, હે અગ્નિદેવની પ્રિયે—અમારી વાણી અને વિધિમાં સદા નિવાસ કર।

‘વેદ-બિંદુ’ સ્થાને ચાર શક્તિઓ સ્મૃત છે—પરા, ભુવનેશ્વરી, કમલા અને સુભગા. બ્રાહ્મી આદિ રૂપે તે અષ્ટદળ કમળ પર સ્થિત છે।

પીળા પુષ્પોથી દેવીનું પૂજન કરવું અને હળદરથી બનેલી માળાથી જપ કરવો. પીળા સ્વરૂપવાળી ભગવતીનું ધ્યાન કરીને, દૂધના મધ્યમાં આસન કરીને દસ હજાર જપ કરવો।

‘માયા’ના યુગ્મને અસ્ત્ર-મંત્રનું અંગ બનાવી, અને પ્રણવ ‘ઓં’થી શરૂ થઈ ‘સ્વાહા’ પર પૂર્ણ થતા મંત્રોને વિવિધ અંગ-ન્યાસરૂપે ગોઠવી—પછી ભક્તિપૂર્વક અંબિકાનું ધ્યાન કરવું।

આ રીતે ભૈરવી વર્ણવાઈ. હવે અન્ય અવતાર સાંભળો—હે ભગવતી! વાઙ્માયા, કમલા અને તારા—તમને નમસ્કાર.

જગદંબા દુર્ગાના વિષયમાં ફરી શું પૂછવા ઇચ્છો છો?