બ્રહ્મ in the Atharvaveda

મહદ્ બ્રહ્મ (મહાન મંત્ર). હે જનાસો (લોકો), આને જાણો; તે મહાન બ્રહ્મ ઉચ્ચારશે. પૃથ્વી પર પણ નહિ, દ્યૌ (આકાશ)માં પણ નહિ—એવું કશું નથી, જેના દ્વારા વીરુધઃ (ઔષધિઓ/વનસ્પતિઓ) પ્રાણ લે છે અને જીવંત રહે છે.

આ જળોનું સ્થાન અંતરિક્ષ છે—જાણે થાકેલાઓનું આસન હોય તેમ. આ ભૂત (સત્તા)નું આધારસ્થાન એ જ છે—આ વાતને વિદ્વાન વેધસો (વિધાતા/ઋષિ) જાણે છે; અન્યથા નહિ.

જ્યારે કંપતાં બે લોક—દિવ અને પૃથ્વી—અને ધરતી પણ ફાટી જાય; તે ભેજ (આર્દ્રતા) આજે પણ અને સદાકાળ સમુદ્રની ધારો જેમ પોતાની નાળીઓમાં વહેતો રહે (અને દૂર થઈ જાય).

સમગ્રને મેં આવરી લીધું છે, અને તેને જ બીજા પર આધારરૂપે સ્થાપિત કર્યું છે. દિવને, સર્વવેદસ (સર્વજ્ઞ)ને, અને પૃથ્વીને મેં નમસ્કાર કર્યો છે.

વેનાએ પરમ ધામ જોયું—પરમ ગુહા, તે ગુપ્ત ગર્ભ—જ્યાં સર્વ એકરૂપ બને છે. આ પૃશ્નિએ દૂધ રૂપે વહાવી કાઢ્યું; સ્વર્ગીય પ્રકાશના શોધક, નવજાત ગણો નજીક આવ્યા અને સ્તુતિગાન ગાયું.

શત્રુનાશક: તું છે. તું ભ્રાતૃવ્યનો ક્ષય કરનાર છે; મને ભ્રાતૃવ્યને હાંકી કાઢવાની શક્તિ આપ—સ્વાહા।

તું સપત્નનો ક્ષય કરનાર છે; મને સપત્નને હાંકી કાઢવાની શક્તિ આપ—સ્વાહા।

તું અરાયનો ક્ષય કરનાર છે; મને અરાયને હાંકી કાઢવાની શક્તિ આપ—સ્વાહા।

તું પિશાચોના ક્ષય (નાશ) કરનાર છે; મને પિશાચોને હાંકી કાઢવાની શક્તિ આપ—સ્વાહા।

તું સદા અનુસરનાર, અક્ષય છે; સદા અનુસરનાર, અપ્રતિહત છે; એ મને પ્રદાન કર—સ્વાહા।

અત્રિની જેમ હું તમને, હે કૃમિઓ, હણું છું; કણ્વની જેમ, જમદગ્નિની જેમ. અગસ્ત્યના બ્રહ્મમંત્રબળથી હું કૃમિઓને સંપૂર્ણપણે ચકડી નાખું છું—હે કૃમિઓ, હું જ તમને નીચે દબાવી દઉં છું.

અજર રહે ક્ષત્ર—રાજ્યાધિકાર. મારા માટે આ બ્રહ્મ (મંત્રશક્તિ) તીક્ષ્ણ કરાયેલ છે; તીક્ષ્ણ છે વીર્ય, બળ. તીક્ષ્ણ રહે ક્ષત્ર, અજર—જેઓનો હું પુરોહિત (અગ્રસ્થિત યાજક) છું તેઓ વિજયી રહે.

જે અમારા સૂરી—દાતા મઘવાન—પર યુદ્ધ કરે છે, તેઓ નીચે ઉતરે; તેઓ અધમ બની જાય. હું બ્રહ્મબળ (મંત્રશક્તિ) વડે શત્રુઓને ક્ષીણ કરું છું; હું અમારા પોતાના લોકોને ઉપર ઉઠાવું છું—હું જ.

સહાય માટે રાજા સોમને અને અગ્નિને અમે સ્તુતિગીતો દ્વારા આવાહન કરીએ છીએ; આદિત્યને, વિષ્ણુને, સૂર્યને, બ્રહ્માને અને બૃહસ્પતિને પણ.

તે ક્રવ્યાદ્ (માંસાહારી) બની—વ્યદ્વારી—પશુઓને સંપૂર્ણ રીતે ક્ષીણ કરે છે. અને તેને બ્રાહ્મણને સોંપવી જોઈએ; તેથી તે સ્યોના, શિવા—કલ્યાણકારી, શુભ—બને.

બ્રહ્મવિદ્યા: જાણનારી પવિત્ર શક્તિ આરંભે સર્વપ્રથમ જન્મી; પરમ સીમાથી સુપ્રકાશમાન વેનાએ (તેને) સહાયરૂપે લાવી. તેણે આ (જગત)ના ઊંડા પાયા, તેના માપ-મર્યાદાઓ સ્થાપ્યાં; સત્ અને અસત્—બંનેની યોનિને તેણે અલગ કરીને પ્રગટ કરી.

જે જન્મ્યો તે આગળ આવ્યો—વિદ્વાનનો બંધુ-બંધ (સગાપણાનો બંધ) બની—દેવોના સર્વ જન્મોને પ્રગટ કરે છે. બ્રહ્મમાંથી બ્રહ્મને તેણે ઊંચે ઉઠાવ્યું; મધ્યમાંથી, નીચે અને ઉપર—સ્વધા (Svadhā) પર—તે દૃઢપણે સ્થિર થયો.

જે પ્રાણ લેતા અને પલક ઝબકાવતા સર્વ જગતનો મહિમાથી એકમાત્ર રાજા બન્યો; જેના છાયામાં અમૃતત્વ છે, જેના અધિનિયમથી મૃત્યુ છે—એ કયા દેવને અમે હવિષા (આહુતિ) વડે ઉપાસના અર્પીએ?

જેનાં માટે કંપતી બે લોકધામો આધાર બની ઊભાં રહ્યાં, અને ભયભીત બે રોદસી (આકાશ-પૃથ્વી) તેને પોકારતી હતી; જેના અધિકારમાં રજસ (મધ્યાકાશ)નો એ માપેલો માર્ગ છે—એ કયા દેવને અમે હવિષા (આહુતિ) વડે ઉપાસના અર્પીએ?

જેનાં છે દ્યૌ (આકાશ) અને ઉર્વી પૃથ્વી—વિસ્તૃત, મહાન; જેના પરથી વિશાળ અંતરિક્ષ સ્થાપિત છે; જેના મહિમાથી એ પરનો સૂર્ય વિસ્તરી રહ્યો છે—એ કયા દેવને અમે હવિષા (આહુતિ) વડે ઉપાસના અર્પીએ?