નારદ મુનિ in the Ramcharitmanas

અહીં સ્નાનનું ફળ તરત જ દેખાય છે: કાગ કોકિલા થાય છે અને બક હંસ થાય છે. આ સાંભળીને કોઈ આશ્ચર્ય ન માને, કેમ કે સજ્જન સંગતિની મહિમા છુપેલી નથી. વાલ્મીકિ, નારદ અને કલશમાંથી જન્મેલા અગસ્ત્યે પોતપોતાના મુખે પોતાની થયેલી કથા કહી છે. જળ, થલ અને…

વાનરોના સ્વામી, રીંછોના રાજા, રાક્ષસોના રાજા, અને અંગદ આદિ સઘા વાનર સમૂહ: હું તે બધાના સુંદર ચરણોને વંદન કરું છું, જેમણે અધમ શરીરોમાં પણ રામને પ્રાપ્ત કર્યા. રઘુનાથના ચરણોના જેટલા ઉપાસક છે, પક્ષી, પશુ, દેવ, મનુષ્ય અને અસુર સઘા મળીને, તે…

નામની કૃપાથી શંભુ અવિનાશી છે; તેમનો સાજ-સામાન અમંગલ હોવા છતાં તે મંગળની ખાણ છે. શુક, સનકાદિ, સિદ્ધ, મુનિ અને યોગી, નામની કૃપાથી બ્રહ્મસુખના ભોગી છે. નારદે નામનો પ્રતાપ જાણ્યો; જગતને હરિ પ્રિય છે, અને તે સ્વયં હરિ અને હરને પ્રિય છે. નામ…

બધી નદીઓ પવિત્ર જળ વહાવતી હતી, અને પક્ષીઓ, હરણો અને ભમરીઓ બધા સુખી રહેતા હતા। બધા પ્રાણીઓએ સ્વાભાવિક વેર છોડી દીધું, અને પર્વત પર બધા પરસ્પર પ્રેમ કરવા લાગ્યા। ગિરિજા પોતાના ઘરે આવવાથી પર્વત શોભતો હતો, જેમ કે કોઈએ રામભક્તિ પ્રાપ્ત કરી લીધી…

મુનિએ હસીને ગૂઢ અને કોમળ વાણીમાં કહ્યું: તમારી પુત્રી સર્વ ગુણોની ખાણ છે. તે સુંદર, સ્વાભાવિક કોમળ, સુશીલ અને સમજદાર છે; તેનાં નામ ઉમા, અંબિકા અને ભવાની છે. આ કુમારી સર્વ શુભ લક્ષણોથી સંપન્ન છે, અને સદૈવ પોતાના પતિને પ્રિય થશે. તેનું…

મુનિના વચન સાંભળીને અને હૃદયથી તે સત્ય જાણીને દંપતિ દુઃખી થયા, પણ ઉમા આનંદિત થયાં. નારદે પણ આ ભેદ ન જાણ્યો, કેમ કે સૌની દશા એક જ હતી, પણ કારણ જુદું હતું. સઘી સખી, ગિરિજા, ગિરિરાજ અને મૈના, સૌના શરીરમાં પુલક ઉત્પન્ન થયો અને નયન જળથી ભરાઈ…

આવી રીતે કહીને નારદે હરિનું સ્મરણ કર્યું અને ગિરિજાને આશીર્વાદ આપ્યો। પછી ગિરીશને કહ્યું, હવે આ કલ્યાણ થશે, એટલે સંશય ત્યાગી દો।

એમ કહીને મુનિ બ્રહ્માના ધામે ગયા. હવે સાંભળો આગળનું ચરિત્ર જે ઘટ્યું. પતિને એકાંતમાં મળીને મૈનાએ કહ્યું: હે નાથ, મુનિના વચન મેં સમજ્યા નહીં. જો કુળ, વર અને વંશ અનુપમ હોય, તો અનુરૂપ વર સાથે કન્યાના લગ્ન કરાવો. નહીંતર કન્યા કુમારી જ રહેવા…

હવે જો તમને તમારી પુત્રી પર પ્રેમ હોય, તો જઈને તેને આ ઉપદેશ આપો. તે એવું તપ કરે જેથી તેને મહેશ મળે; બીજા કોઈ ઉપાયથી તેનું દુઃખ દૂર ન થાય. નારદના વચન અર્થયુક્ત અને કારણસહિત છે: જેમના ધ્વજ પર બળદ અંકિત છે, તે સુંદર અને બધા ગુણોના ભંડાર છે.…

જા, ગિરિકન્યા, અને તપ કર; નારદે જે કહ્યું તે સત્ય સમજ. આ મત માતા-પિતાને પણ ભાવ્યો, કેમ કે તપ સુખ આપે છે અને દુઃખ-દોષનો નાશ કરે છે. તપના બળથી વિધાતા બ્રહ્મા સૃષ્ટિ રચે છે; તપના બળથી વિષ્ણુ સમગ્ર જગનું રક્ષણ કરે છે. તપના બળથી શંભુ સંહાર કરે…

પાર્વતી પાસે જઈને તમે તેના પ્રેમની પરીક્ષા લો, પછી ગિરિરાજને પ્રેરિત કરીને તેને ઘરે મોકલવાનું કહો, અને એમ કરીને તેનો સંદેહ દૂર કરો।

ત્યાં ઋષિઓએ ગૌરીને જોઈ, જે તપસ્યારૂપ મૂર્તિમતી જેવી લાગતી હતી. મુનિઓએ કહ્યું, "સાંભળ, શૈલકુમારી, તું કયા કારણથી આટલી ભારી તપસ્યા કરે છે?" તું કોની આરાધના કરે છે અને શું ઈચ્છે છે? અમને સત્ય રહસ્ય કેમ નથી કહતી? પાર્વતીએ કહ્યું, "કહેતાં મન…

તેના વચન સાંભળીને ઋષિઓ હસ્યા અને બોલ્યા - હે પર્વત-પુત્રી, તારું શરીર તો પર્વતમાંથી જન્મ્યું છે। નારદનો ઉપદેશ સાંભળીને કહો, કોનું ઘર વસ્યું?

તે જઈને દક્ષપુત્રોને ઉપદેશ આપે છે, અને તે ફરી પોતાનું ઘર જોવા આવતા નથી. ચિત્રકેતુનું ઘર તેમણે ઉજાડી નાખ્યું, અને પછી હિરણ્યકશિપુનું પણ એવું જ થયું. નારદનો ઉપદેશ જે પુરુષો અને સ્ત્રીઓ સાંભળે છે, તે નિશ્ચિત ઘર છોડીને ભિખારી થાય છે. તેમનું મન…

હજું પણ મારી વાત માન: મેં તમારા માટે એક ઉત્તમ વરનો વિચાર કર્યો છે. તે અત્યંત સુંદર, પવિત્ર, સુખદાતા અને સુશીલ છે, જેના યશ અને લીલાનું ગાન વેદ કરે છે. તે બધા દોષોથી મુક્ત અને સર્વ ગુણોનો ભંડાર છે, લક્ષ્મીપતિ છે અને વૈકુંઠમાં નિવાસ કરે છે.…

હે મુનિશ્રેષ્ઠ, જો તમે મને પહેલાં મળ્યા હોત, તો હું તમારો ઉપદેશ સાંભળીને તેને મસ્તક પર ધારણ કરી લેત. પણ હવે મેં શંભુના હિત માટે પોતાનું જન્મ દાવ પર લગાડ્યું છે; હવે કોણ તેમના ગુણ-દોષનો વિચાર કરશે? જો તમારા હૃદયમાં તેના માટે વિશેષ હઠ હોય…

ત્યારે મેં જે કહ્યું તે તેં સાંભળ્યું નહીં, પણ નારદના ઉપદેશને તેં અનુસર્યું। હવે તારો વચન ખોટો ઠર્યો, કારણ મહેશે કામને બળાવીને રાખ કરી નાખી.

આ સાંભળીને ભવાની હસીને બોલ્યાં - હે શ્રેષ્ઠ વિદ્વાન મુનિ, તમે યોગ્ય જ કહ્યું છે. તમારા જાણવામાં શંભુએ હવે કામને બાળ્યો, અને હવે સુધી તે સવિકાર રહ્યા. પણ મારા જાણવામાં શિવ હંમેશા યોગી છે, અજ, નિર્દોષ, નિષ્કામ અને ભોગરહિત. જો મેં શિવને આવું…

મેં નારદનો શો વાંક કર્યો, જેણે મારું રહેતું ઘર ઉજાડી નાખ્યું? તેણે ઉમાને એવો ઉપદેશ આપ્યો કે તેણે વેડા વર માટે તપ કર્યું. સાચે જ તેમનામાં ન મોહ છે ન માયા; તે ઉદાસીન છે, જેમનું ન ધન, ન ઘર, ન પત્ની. તે પરાયા ઘર બગાડે છે અને ન લાજ ન ભય. વાંઝણ…

તે સમયે નારદ અને સાત ઋષિઓ સહિત આવ્યા; અને તુહિનગિરિએ સમાચાર સાંભળીને તરત જ પોતાના ઘરે ગયા.