Atharva Veda Sukta 73
Kanda 7Anuvaka 8Sukta 7311 Mantras

Sukta 73

Rishi: Traditionally Atharvanic/Angiras line (hymn-level attribution varies by Anukramaṇī; requires consultation of AVŚ 7.73 anukramaṇī).

Devata: Savitar; Dawn (Uṣas); implicitly the Cow/Milk as efficacious agent.

Chandas: Triṣṭubh-like cadence (needs metrical verification against pada lengths).

આ સૂક્ત પૌષ્ટિક સ્વરૂપનું છે. તેમાં દૂધ અને ગાયને ‘ભગ’ (શુભ હિસ્સો/કલ્યાણનો ભાગ) વહન કરનારા પવિત્ર વાહક તરીકે પાવન કરી, ગૃહસમૃદ્ધિને સવિતૃના નિયમિત વૈશ્વિક ક્રમ અને ઉષસના તેજસ્વી પ્રભાતાગમન સાથે જોડે છે. ગરમ કરેલા ઘર્મ અને સારી રીતે સંભાળેલા ચરાગાહની છબીઓ દ્વારા, ભરપૂર દૂધઉપજ, સ્વસ્થ પશુધન અને સમૃદ્ધ ઘરના શુભ ‘સિદ્ધિ-ચિહ્નો’ માટે પ્રાર્થના કરે છે. દૈવી રીતે ખુલેલા ‘સ્વર્ગના કોષ/આકાશના દ્વાર’ સાથે દૈનિક ગોપાલન અને અર્પણ-આચારને સુસંગત કરવામાં તેની શક્તિ છે; તેથી પોષણ એક સાથે યજ્ઞરૂપ પણ બને છે અને પુનઃસ્થાપનરૂપ પણ.

Sanskrit recitationAtharva Veda 7.73

Mantras

Mantra 1

घर्मः। समि॑द्धो अ॒ग्निर्वृ॑षणा र॒थी दि॒वस्त॒प्तो घ॒र्मो दु॑ह्यते वामि॒षे मधु॑ । व॒यं हि वां॑ पुरु॒दमा॑सो अश्विना॒ हवा॑महे सध॒मादे॑षु का॒रवः॑

ઘર્મ. અગ્નિ પ્રજ્વલિત થયો છે; હે બે વૃષણ (અશ્વિનૌ), રથારૂઢ—દિવ્ય લોકમાંથી તપ્ત ઘર્મ તમારે માટે દોહાય છે, પોષણ માટે—મધુ સમ મીઠો. કેમ કે અમે, બહુ વિજયી ગાયક-કારવ, હે અશ્વિનૌ, સહધામાદ (સામૂહિક ભોજન-યજ્ઞ)માં તમારું આહ્વાન કરીએ છીએ.

Mantra 2

समि॑द्धो अ॒ग्निर॑श्विना त॒प्तो वां॑ घ॒र्म आ ग॑तम्। दु॒ह्यन्ते॑ नू॒नं वृ॑षणे॒ह धे॒नवो॒ दस्रा॒ मद॑न्ति वे॒धसः॑

અગ્નિ પ્રજ્વલિત થયો છે; હે અશ્વિનૌ, અહીં આવો: તમારે માટે ઘર્મ તપ્ત છે. હવે, હે બે વૃષણ, અહીં ધેનુઓ દોહાય છે; હે દસ્રા (અદ્ભુત કર્તા), વેધસ (પ્રાજ્ઞ) આનંદિત થાય છે.

Mantra 3

स्वाहा॑कृतः॒ शुचि॑र्दे॒वेषु॑ य॒ज्ञो यो अ॒श्विनो॑श्चम॒सो दे॑व॒पानः॑ । तमु॒ विश्वे॑ अ॒मृता॑सो जुषा॒णा ग॑न्ध॒र्वस्य॒ प्रत्या॒स्ना रि॑हन्ति

સ્વાહા સાથે અર્પિત, દેવોમાં શુદ્ધ એવો યજ્ઞ—અશ્વિનોનો આ ચમસ (પ્યાલો), દેવપાન (દેવો માટેનું પેય) છે. તેને સર્વ અમૃત (અમર) દેવો આનંદથી સ્વીકારી, ગંધર્વના જેમ, તેના જ હોઠના કિનારે ચાટી લે છે.

Mantra 4

यदु॒स्रिया॒स्वाहु॑तं घृ॒तं पयो॒ऽयं स वा॑मश्विना भा॒ग आ ग॑तम्। माध्वी॑ धर्तारा विदथस्य सत्पती त॒प्तं घ॒र्मं पि॑बतं रोच॒ने दि॒वः

ગાયમાંથી ઉત્પન્ન દૂધ અને ઘી, જે સ્વાહા સાથે હુત કરવામાં આવે છે—એ જ તમારો ભાગ છે, હે અશ્વિનો; અહીં આવો. હે મધુર-માધ્વી ધારક, વિધથ (યજ્ઞસભા)ના સત્ય પતિઓ, દ્યૌના તેજસ્વી લોકમાં તપ્ત ઘર્મ પીઓ.

Mantra 5

त॒प्तो वां॑ घ॒र्मो न॑क्षतु॒ स्वहो॑ता॒ प्र वा॑मध्व॒र्युश्च॑रतु॒ पय॑स्वान्। मधो॑र्दु॒ग्धस्या॑श्विना त॒नाया॑ वी॒तं पा॒तं पय॑स उ॒स्रिया॑याः

તપ્ત ઘર્મ તમારે બંને સુધી પહોંચે, સુહોતા (સુવિધિથી હોતૃત્વ કરાયેલ) બની. તમારાં માટે અધ્વર્યુ દૂધસમૃદ્ધ થઈ આગળ વધે. હે અશ્વિનો, મધુર, દોહાયેલું—સંતાન માટેનું—ગાયજન્ય દૂધ: તેનો આસ્વાદ લો, તેનો પાન કરો.

Mantra 6

उप॑ द्रव॒ पय॑सा गोधुगो॒षमा घ॒र्मे सि॑ञ्च॒ पय॑ उ॒स्रिया॑याः । वि नाक॑मख्यत् सवि॒ता वरे॑ण्योऽनुप्र॒याण॑मुषसो॒ वि रा॑जति

દૂધ સાથે અહીં દોડો, ગાય દોહવાની ધ્વનિ તરફ; ગરમ હવનમાં ઉદાર ગાયનું દૂધ ઢાળો. વરેણ્ય સવિતા એ સ્વર્ગીય ગુંબજ પ્રગટ કર્યો છે; ઉષાનો આગળ વધતો માર્ગ મહિમાથી પ્રકાશે છે.

Mantra 7

उप॑ ह्वये सु॒दुघां॑ धे॒नुमे॒तां सु॒हस्तो॑ गो॒धुगु॒त दो॑हदेनाम्। श्रेष्ठं॑ स॒वं स॑वि॒ता सा॑विषन्नो॒ऽभीऽद्धो घ॒र्मस्तदु॒ षु प्र वो॑चत्

હું અહીં આ સુદૂઘા (સારા દૂધ આપનારી) ધેનુને બોલાવું છું; સુહસ્ત ગોધુગ (ગાય દોહનાર) તેને દોહે છે. સવિતા (સવિતૃ)એ અમારે માટે શ્રેષ્ઠ પ્રેરણા પ્રેરેલી છે; અને અભિદ્ધ (પ્રજ્વલિત) ઘર્મ—તે કાર્ય માટે સ્થાપિત—તત્કાળ એ જ વાત જાહેર કરે છે.

Mantra 8

हि॒ङ्कृ॒ण्व॒ती व॑सु॒पत्नी॒ वसू॑नां व॒त्समि॒च्छन्ती॒ मन॑सा॒ न्याग॑न्। दु॒हाम॒श्विभ्यां॒ पयो॑ अ॒घ्न्येयं सा व॑र्धतां मह॒ते सौभ॑गाय

હિઙ્કાર કરતી, સર્વ ધનોમાં વસુપત્ની (ધનની સ્વામિની), મનમાં વાછરડાને ઇચ્છતી, તે તેની પાસે નીચે ઉતરી ગઈ. આ અઘ્ન્યા (અહિંસ્ય/અવધ્ય) ગાય અશ્વિનો માટે પયઃ (દૂધ) દોહે છે; તે મહાન સૌભાગ્ય માટે વધે.

Mantra 9

जुष्टो॒ दमू॑ना॒ अति॑थिर्दुरो॒ण इ॒मं नो॑ य॒ज्ञमुप॑ याहि वि॒द्वान्। विश्वा॑ अग्ने अभि॒युजो॑ वि॒हत्य॑ शत्रूय॒तामा भ॑रा॒ भोज॑नानि

હે દમૂના (ઘરવાસી) અતિથિ, દુરોણ (ગૃહ)માં નિવાસ કરનાર, પ્રસન્ન થઈને—તું વિદ્વાન—અમારા આ યજ્ઞ પાસે આવ. હે અગ્નિ, સર્વ અભિયુજ (આક્રમણકાર)ને વિહત્ય (પરાજિત) કરીને, શત્રુભાવ ધરાવનારાઓનાં ભોજન અને ભોગ (આહાર-આનંદ) અહીં લાવી દે.

Mantra 10

अग्ने॒ शर्ध॑ मह॒ते सौभ॑गाय॒ तव॑ द्यु॒म्नान्यु॑त्त॒मानि॑ सन्तु । सं जा॑स्प॒त्यं सु॒यम॒मा कृ॑णुष्व शत्रूय॒ताम॒भि ति॑ष्ठा॒ महां॑सि

હે અગ્નિ, મહાન સૌભાગ્ય માટે તારા સર્વોત્તમ તેજો અમારાં થાય. સુવ્યવસ્થિત ગૃહપત્ય (ગૃહાધિપત્ય) પૂર્ણરૂપે સ્થાપિત કર; શત્રુભાવ ધરાવનારાઓ સામે તું મહાન શક્તિઓ સાથે અડગ ઊભો રહેજે.

Mantra 11

सू॒य॒व॒साद् भग॑वती॒ हि भू॒या अधा॑ व॒यं भग॑वन्तः स्याम । अ॒द्धि तृण॑मघ्न्ये विश्व॒दानीं॒ पिब॑ शु॒द्धमु॑द॒कमा॒चर॑न्ती

સુયવસ (સારા ચારા)માંથી, હે ભગવતી, તું વધુ ને વધુ સૌભાગ્ય લાવનારી થા; અને પછી અમે પણ ભગવંત (સૌભાગ્યવાન) બનીએ. હે અઘ્ન્યે (અવધ્ય ગાય), સર્વકાળે તું તૃણ ખા; અને નિર્મળ જળ પી, સ્વચ્છંદે ફરતી-ફરતી.

Frequently Asked Questions

For paustika aims: increasing milk supply, protecting and strengthening cattle, and drawing bhaga (good fortune) into the household through a dawn-aligned recitation and offering-practice.

Savitar represents right timing and successful forward movement, while Dawn marks renewal and visible auspiciousness. The hymn ties milk’s abundance to that cosmic order—so daily milking becomes ritually ‘well-led’ and prosperous.

Not necessarily. The hymn can be applied in a household way during milking and blessing the cow’s pasture and water; the gharma/heated-offering imagery represents intensifying and consecrating nourishment, but the core intent is cattle and milk prosperity.

Ask anything about Sukta 73 of the Atharva Veda

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Atharva Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App