
Rishi: Atharvanic/Angiras-type tradition (exorcistic corpus; specific r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī)
Devata: Agni (as rakṣohā) and the targeted Piśāca (as adversary)
Chandas: Triṣṭubh-like cadence (as typical in forceful rakṣoghna verses; exact metrical scan may vary by pada-division)
AV 5.29 એક પ્રબળ રક્ષોઘ્ન–ભૈષજ્ય સૂક્ત છે. તેમાં જાતવેદસ અગ્નિને વૈદ્ય તથા દૈત્ય-વિનાશક તરીકે આહ્વાન કરીને, દર્દીને પીડા આપતો માનવામાં આવતો માંસભક્ષક પિશાચ હાંકી કાઢવા વિનંતી કરવામાં આવે છે. ભેદવું, કાપવું, છિદ્ર કરવું અને પ્રતિપ્રહાર કરવો જેવી છબીઓ દ્વારા અગ્નિની દહકતી સ્પષ્ટતા શસ્ત્રક્રિયા સમાન નિર્વાસનમાં ફેરવાઈ જાય છે અને શરીરની અખંડતા, બળ અને પ્રાણ પુનઃસ્થાપિત કરે છે. સૂક્ત અંતે પુનઃસ્થાપક આશીર્વાદ સાથે પૂર્ણ થાય છે—વૃદ્ધિ, પવિત્રતા, ક્ષયરોગ (યક્ષ્મ)થી મુક્તિ અને દીર્ઘજીવન.
Mantra 1
रक्षोघ्नम्। पु॒रस्ता॑द् यु॒क्तो व॑ह जातवे॒दोऽग्ने॑ वि॒द्धि क्रि॒यमा॑णं॒ यथे॒दम्। त्वं भि॒षग् भे॑ष॒जस्या॑सि क॒र्ता त्वया॒ गामश्वं॒ पुरु॑षं सनेम
રક્ષોઘ્ન—આગળ જોડાયેલો, હે જાતવેદસ અગ્નિ, તું તેને વહન કર; જે ક્રિયા કરવામાં આવી રહી છે તેને જાણ, જેથી આ એમ જ સિદ્ધ થાય. તું ભિષક છે, ભેષજનો કર્તા છે; તારા દ્વારા અમે ગાય, અશ્વ અને પુરુષબળ પ્રાપ્ત કરીએ.
Mantra 2
तथा॒ तद॑ग्ने कृणु जातवेदो॒ विश्वे॑भिर्दे॒वैः स॒ह सं॑विदा॒नः । यो नो॑ दि॒देव॑ यत॒मो ज॒घास॒ यथा॒ सो अ॒स्य प॑रि॒धिष्पता॑ति
હે જાતવેદસ અગ્નિ, સર્વ દેવો સાથે સંવિદમાં રહી તું એ જ કર. જેણે અમને અપરાધ કર્યો, જેણે અમને ભક્ષ્યા—તે પોતાના સીમા પર જ ખસી પડે અને વિનાશ પામે, એમ થાઓ.
Mantra 3
यथा॒ सो अ॒स्य प॑रि॒धिष्पता॑ति तथा॒ तद॑ग्ने कृणु जातवेदः । विश्वे॑भिर्दे॒वैः स॒ह सं॑विदा॒नः
જેમ તે પોતાની સીમા/પરિધિ પર પડી જાય છે, તેમ જ તે કાર્ય, હે અગ્નિ જાતવેદસ, તું કર; સર્વ દેવો સાથે સંવિધાન (એકમત) થઈને.
Mantra 4
अ॒क्ष्यौ॒३नि वि॑ध्य॒ हृद॑यं॒ नि वि॑ध्य जि॒ह्वां नि तृ॑न्द्धि॒ प्र द॒तो मृ॑णीहि । पि॒शा॒चो अ॒स्य य॑त॒मो ज॒घासाग्ने यविष्ठ॒ प्रति॒ तं शृ॑णीहि
આંખોમાંથી ભેદી નીચે ઉતાર; હૃદયમાં પણ ભેદી નીચે ઉતાર; જીભ કાપી નાખ; દાંતને આગળથી ચૂરી નાખ. એનો જે કોઈ પિશાચ તેને ગળી ગયો હોય—હે અગ્નિ, અતિ યુવાન—તેના સામે તું પ્રતિઘાતરૂપે તેને કાપી નાખ.
Mantra 5
यद॑स्य हृ॒तं विहृ॑तं॒ यत् परा॑भृतमा॒त्मनो॑ ज॒ग्धं य॑तम॒त् पि॑शा॒चैः । तद॑ग्ने वि॒द्वान् पुन॒रा भ॑र॒ त्वं शरी॑रे मां॒समसु॒मेर॑यामः
એનો જે કંઈ હરણ થયું, જે લઈ જવામાં આવ્યું, જે દૂર લઈ જવાયું—અને આત્મામાંથી જે કંઈ પિશાચોએ ખાધું: હે અગ્નિ, જાણકાર, તે બધું તું ફરી પાછું લાવી દે. શરીરમાં માંસને અમે ફરી સ્થિર કરીએ; પ્રાણોને અમે ફરી ગોઠવીએ.
Mantra 6
आ॒मे सुप॑क्वे श॒बले॒ विप॑क्वे॒ यो मा॑ पिशा॒चो अश॑ने द॒दम्भ॑ । तदा॒त्मना॑ प्र॒जया॑ पिशा॒चा वि या॑तयन्तामग॒दो॒३यम॑स्तु
કાચામાં, સારી રીતે પકાવેલામાં, મિશ્રમાં, અતિપકાવેલામાં—ખાવામાં જે પિશાચે મને ઇજા કરી: તે પિશાચો પોતાના જ સ્વરૂપ સાથે, પોતાની સંતતિ સાથે, વિખેરાઈને દૂર હટે. આ અગદ (પ્રતિષેધક ઔષધ) બને.
Mantra 7
क्षि॒रे मा॑ म॒न्थे य॑त॒मो द॒दम्भा॑कृष्टप॒च्ये अश॑ने धा॒न्ये॒३यः । तदा॒त्मना॑ प्र॒जया॑ पिशा॒चा वि या॑तयन्तामग॒दो॒३यम॑स्तु
દૂધમાં, મથેલા પેયમાં, એકત્ર ખેંચી પકાવેલી વાનગીમાં, અને ધાન્ય-આહારમાં—ખાવા સમયે જે કોઈ પિશાચે મને પીડ્યો હોય; તે પિશાચો પોતાના જ સ્વરૂપ સાથે અને પોતાની પ્રજાસહિત વિખેરાઈ દૂર હટે. આ અગદ (વિષહર) બને.
Mantra 8
अ॒पां मा॒ पाने॑ यत॒मो द॒दम्भ॑ क्र॒व्याद् या॑तू॒नां शय॑ने॒ शया॑नम्। तदा॒त्मना॑ प्र॒जया॑ पिशा॒चा वि या॑तयन्तामग॒दो॒३यम॑स्तु
પાણીઓ પીવામાં—જે કોઈએ મને પીડ્યો હોય; યાતુઓમાંનો કોઈ ક્રવ્યાદ (માંસાહારી) જ્યારે હું શયન પર પડ્યો હતો—તે પિશાચો પોતાના જ સ્વરૂપ સાથે અને પોતાની પ્રજાસહિત વિખેરાઈ દૂર હટે. આ અગદ (વિષહર) બને.
Mantra 9
दिवा॑ मा॒ नक्तं॑ यत॒मो द॒दम्भ॑ क्रव्या॒द् या॑तू॒नां शय॑ने॒ शया॑नम्। तदा॒त्मना॑ प्र॒जया॑ पिशा॒चा वि या॑तयन्तामग॒दो॒३यम॑स्तु
દિવસે કે રાત્રે—કોઈ પણ—મને આક્રમણ ન કરે; યાતુઓની જાતિનો ક્રવ્યાદ (માંસાહારી), હું શયન પર સૂતો હોઉં ત્યારે પણ. તે દુષ્ટતા—તેના પોતાના સ્વરૂપ સાથે, તેની પ્રજા/સંતાન સાથે—પિશાચો દૂર હાંકી દે; આ અગદ (પ્રતિષેધક ઔષધ/ઉપાય) બને.
Mantra 10
क्र॒व्याद॑मग्ने रुधि॒रं पि॑शा॒चं म॑नो॒हनं॑ जहि जातवेदः । तमिन्द्रो॑ वा॒जी वज्रे॑ण हन्तु छि॒नत्तु॒ सोमः॒ शिरो॑ अस्य धृ॒ष्णुः
હે અગ્નિ, રુધિરમય પિશાચ—ક્રવ્યાદ (માંસાહારી), મનોહર (મન મોહી લેતો/ભ્રમિત કરનાર)—ને, હે જાતવેદસ, તું સંહાર. તેને ઇન્દ્ર વાજી વજ્રથી હણે; ધૃષ્ણુ સોમ તેના શિરને છેદી નાખે.
Mantra 11
स॒नाद॑ग्ने मृणसि यातु॒धाना॒न् न त्वा॒ रक्षां॑सि॒ पृत॑नासु जिग्युः । स॒हमू॑रा॒ननु॑ दह क्र॒व्यादो॒ मा ते॑ हे॒त्या मु॑क्षतः॒ दैव्या॑याः
હે અગ્નિ, પ્રાચીન કાળથી તું યાતુધાનાઓને કચડી નાખે છે; યુદ્ધોમાં રક્ષસો ક્યારેય તને જીત્યા નથી. હે ક્રવ્યાદ (માંસાહારી અગ્નિ), એ જ દુરાત્માઓને પીછો કરીને દહ—સંપૂર્ણ ભસ્મ કર; અમારી સામે તારો દૈવી હેત્યાસ્ત્ર છૂટવા ન દે.
Mantra 12
स॒माह॑र जातवेदो॒ यद्धृ॒तं यत् परा॑भृतम्। गात्रा॑ण्यस्य वर्धन्तामं॒शुरि॒वा प्या॑यताम॒यम्
હે જાતવેદસ, જે પકડાઈ ગયું છે અને જે દૂર લઈ જવાયું છે—તે બધું ફરી એકત્ર કરીને પાછું લાવ. તેના અંગો વધે; કિરણની જેમ (અથવા સોમલતાના અંશુની જેમ) આ પુરુષ પુષ્ટ થઈ ફૂલે-ફલે.
Mantra 13
सोम॑स्येव जातवेदो अं॒शुरा प्या॑यताम॒यम्। अग्ने॑ विर॒प्शिनं॒ मेध्य॑मय॒क्ष्मं कृ॑णु॒ जीव॑तु
હે જાતવેદસ, સોમના અંશુની જેમ આ પુરુષ પુષ્ટ થઈ સમૃદ્ધિ સુધી વધે. હે અગ્નિ, તેને સુઘડ દેહવાળો, યજ્ઞયોગ્ય પવિત્ર, ક્ષયરોગથી મુક્ત બનાવ; તે જીવતો રહે.
Mantra 14
ए॒तास्ते॑ अग्ने स॒मिधः॑ पिशाच॒जम्भ॑नीः । तास्त्वं जु॑षस्व॒ प्रति॑ चैना गृहाण जातवेदः
હે અગ્નિ, આ તારી સમિધાઓ છે—પિશાચોને દબાવી નાખનારી. હે જાતવેદસ, તું તેમને પ્રસન્નતાથી સ્વીકાર અને પ્રતિરૂપે તેમને ગ્રહણ કર.
Mantra 15
ता॒र्ष्टा॒घीर॑ग्ने स॒मिधः॒ प्रति॑ गृह्णाह्य॒र्चिषा॑ । जहा॑तु क्र॒व्याद् रू॒पं यो अ॑स्य मां॒सं जिही॑र्षति
હે અગ્નિ, આ તીક્ષ્ણ પ્રહાર કરનારી સમિધાઓને તારા અર્ચિસ્ (જ્વાળા) સાથે સ્વીકાર. જે આ પુરુષનું માંસ ઝૂંટવવા ઇચ્છે છે, તે ક્રવ્યાદ્ (માંસભક્ષક) પોતાનું રૂપ છોડીને દૂર થઈ જાય.
It targets an affliction attributed to a Piśāca—imagined as ‘devouring’ the patient’s vitality—causing wasting, fear, or loss of strength, and it aims to expel that presence and restore health.
In this hymn Agni is both purifier and physician: fire reveals what is hidden, burns away contamination, and ‘accomplishes the remedy,’ so the cure is framed as spiritual-ritual surgery as well as healing.
No. The piercing/cutting imagery is directed at the hostile Piśāca as an adversary; the patient is then explicitly blessed to become thriving, pure (medhya), free from yakṣma, and to live.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.