Sukta 23
Rishi: Atharvanic tradition (Krimi hymns; specific ṛṣi per anukramaṇī)
Devata: Dyāvā-Pṛthivī, Sarasvatī, Indra, Agni (as protectors and destroyers of krimi)
Chandas: Anuṣṭubh (mixed with Atharvanic cadence; tri-pāda structure in recitation practice)
અવ ૫.૨૩ ક્રિમિઘ્ન (કીડા/પરજીવીજન્ય રોગનો નાશ કરનાર) ભૈષજ્ય સૂક્ત છે. તે દર્દીને દૈવી, રક્ષણાત્મક “વણાટ”માં બાંધી રાખે છે અને પછી ક્રિમિ જ્યાં જ્યાં છુપાયેલો હોય—શરીરમાં, આસપાસ, તેમજ અતિસૂક્ષ્મ રૂપોમાં પણ—દરેક ઠેકાણે તેને બળપૂર્વક વિખેરીને સંપૂર્ણ નાશ કરે છે. ક્રિમિ-ઉપદ્રવને સર્વત્ર વ્યાપક રીતે આવરી લેવું (તેના રૂપો અને સ્થાનોને નામ આપી) અને વાણીને ચકનાચૂર કરનાર શસ્ત્રમાં ફેરવવું—આમાં આ સૂક્તની શક્તિ છે. દ્યાવા-પૃથિવી, સરસ્વતી, ઇન્દ્ર અને અગ્નિને રોગને ઘેરી રાખનારા રક્ષક તથા સંહારક તરીકે આહ્વાન કરવામાં આવે છે.
Mantras
Mantra 1
क्रिमिघ्नम्। ओते॑ मे॒ द्यावा॑पृथि॒वी ओता॑ दे॒वी सर॑स्वती । ओतौ॑ म॒ इन्द्र॑श्चा॒ग्निश्च॒ क्रिमिं॑ जम्भयता॒मिति॑
ક્રિમિઘ્ન (કૃમિ-નાશક) મંત્ર. મારા ચારે તરફ દ્યાવા-પૃથિવી વણાયેલા છે; દેવી સરસ્વતી પણ વણાયેલી છે. મારા ચારે તરફ ઇન્દ્ર અને અગ્નિ વણાયેલા છે: તેઓ કૃમિને ચકનાચૂર કરે—એમ જ થાઓ.
Mantra 2
अ॒स्येन्द्र॑ कुमा॒रस्य॒ क्रिमी॑न् धनपते जहि । ह॒ता विश्वा॒ अरा॑तय उ॒ग्रेण॒ वच॑सा॒ मम॑
હે ઇન્દ્ર, ધનપતિ! આ બાળકના કૃમિઓને તું સંહાર. મારા ઉગ્ર વચનથી સર્વ અરીતિઓ—દુષ્ટ હાનિઓ—હત થઈ ગઈ છે.
Mantra 3
यो अ॒क्ष्यौऽपरि॒सर्प॑ति॒ यो नासे॑ परि॒सर्प॑ति । द॒तां यो मध्यं॒ गच्छ॑ति॒ तं क्रिमिं॑ जम्भयामसि
જે કૃમિ આંખોમાં સરકે છે, જે નાકમાં સરકે છે; જે દાંતના મધ્યમાં પ્રવેશે છે—તે કૃમિને અમે ચપટી દઈએ છીએ.
Mantra 4
सरू॑पौ॒ द्वौ विरू॑पौ॒ द्वौ कृ॒ष्णौ द्वौ रोहि॑तौ॒ द्वौ। ब॒भ्रुश्च॑ ब॒भ्रुक॑र्णश्च॒ गृध्रः॒ कोक॑श्च॒ ते ह॒ताः
બે સમરૂપ, બે વિરૂપ; બે કાળા, બે લાલછાયા. ભૂરો અને ભૂરાકર્ણ, ગૃધ્ર અને કોક (ઉલ્લૂ)—આ બધા તારા (કૃમિઓ) હત થયા છે.
Mantra 5
ये क्रिम॑यः शिति॒कक्षा॒ ये कृ॒ष्णाः शि॑ति॒बाह॑वः । ये के च॑ वि॒श्वरू॑पा॒स्तान् क्रिमी॑न् जम्भयामसि
જે કૃમિઓ સફેદ-પાર્શ્વવાળા છે, જે કૃમિઓ કાળા છે અને ફિક્કા બાહુવાળા છે, અને જે કોઈ પણ વિશ્વરૂપ (બહુરુપ) કૃમિઓ છે—તે બધા કૃમિઓને અમે ચકનાચૂર કરાવીએ છીએ.
Mantra 6
उत् पु॒रस्ता॒त् सूर्य॑ एति वि॒श्वदृ॑ष्टो अदृष्ट॒हा। दृ॒ष्टांश्च॒ घ्नन्न॒दॄष्टां॑श्च॒ सर्वां॑श्च प्रमृ॒णन् क्रिमी॑न्
પૂર્વ દિશાથી સૂર્ય ઊગે છે—સર્વદ્રષ્ટા, અદૃષ્ટનો હનન કરનાર. દૃષ્ટને પણ ઘાત કરતો અને અદૃષ્ટને પણ ઘાત કરતો, હા—બધા કૃમિઓને દબાવી ચકનાચૂર કરતો.
Mantra 7
येवा॑षासः॒ कष्क॑षास एज॒त्काः शि॑पवित्नु॒काः । दृ॒ष्टांश्च॑ ह॒न्यतां॑ क्रिमि॑रु॒तादृष्ट॑श्च हन्यताम्
યેવાષા-કૃમિઓ, કષ્કષા-કૃમિઓ, એજત્કા (વળવળતા) અને શિપવિત્નુકા—દેખાતો કૃમિ સંહારવામાં આવે; અને અદૃશ્ય પણ સંહારવામાં આવે.
Mantra 8
ह॒तो येवा॑षः॒ क्रिमी॑णां ह॒तो न॑दनि॒मोत। सर्वा॒न् नि म॑ष्म॒षाक॑रं दृ॒षदा॒ खल्वाँ॑ इव
કૃમિઓમાં યેવાષા હણાયો છે; નદની પણ હણાઈ છે. સર્વને હું મસળી ને લુગદી કરું છું—જેમ ખલમાં દૃષદ (ચક્કીપથ્થર) વડે.
Mantra 9
त्रि॒शी॒र्षाणं॑ त्रिक॒कुदं॒ क्रिमिं॑ सा॒रङ्ग॒मर्जु॑नम्। शृ॒णाम्य॑स्य पृ॒ष्टीरपि॑ वृश्चामि॒ यच्छिरः॑
ત્રિશીર્ષ, ત્રિકકુદ (ત્રણ કૂબડવાળો) કૃમિ—ચિતરેલો, તેજસ્વી—તેને હું ચુરચુર કરું છું; તેની પાંસળીઓ તોડી નાખું છું; હા, તેનું એ માથું કાપી નાખું છું.
Mantra 10
अ॒त्रि॒वद् वः॑ क्रिमयो हन्मि कण्व॒वज्ज॑मदग्नि॒वत्। अ॒गस्त्य॑स्य॒ ब्रह्म॑णा॒ सं पि॑नष्म्य॒हं क्रिमी॑न्
અત્રિ સમ હું, હે કૃમિઓ, તમને હણું છું; કણ્વ સમ, જમદગ્નિ સમ. અગસ્ત્યના બ્રહ્મણ વડે હું કૃમિઓને સંપૂર્ણપણે ચૂરી નાખું છું—હું પોતે.
Mantra 11
ह॒तो राजा॒ क्रिमी॑णामु॒तैषां॑ स्थ॒पति॑र्ह॒तः । ह॒तो ह॒तमा॑ता॒ क्रिमि॑र्ह॒तभ्रा॑ता ह॒तस्व॑सा
કૃમિઓનો રાજા હણાયો છે, અને તેમનો ગૃહપતિ પણ હણાયો છે. માતા હણાયેલી, ભાઈ હણાયેલો, બહેન હણાયેલી—એવો કૃમિ પણ હણાયો છે.
Mantra 12
ह॒तासो॑ अस्य वे॒शसो॑ ह॒तासः॒ परि॑वेशसः । अथो॒ ये क्षु॑ल्ल॒का इ॑व॒ सर्वे॒ ते क्रिम॑यो ह॒ताः
તેના અંદર વસેલા નિવાસીઓ હણાયા છે, આસપાસ વસનારા પણ હણાયા છે. અને જે નાના-મોટા, જાણે તુચ્છ હોય એવા—એ બધા કૃમિઓ હણાયા છે.
Mantra 13
सर्वे॑षां च॒ क्रिमी॑णां॒ सर्वा॑सां च क्रि॒मीना॑म्। भि॒नद्म्यश्म॑ना॒ शिरो॒ दहा॑म्य॒ग्निना॒ मुख॑म्
બધા કીડાઓના, દરેક કીડાના—સર્વના—હું પથ્થરથી માથું ચીરી નાખું છું; અગ્નિથી મોં દહું છું.
Frequently Asked Questions
Krimi refers to worms/parasites and, more broadly, a disease force imagined as a living, hiding, multiplying enemy that must be exposed and destroyed.
They form a complete therapeutic ecology: cosmic enclosure (Heaven–Earth), purifying order and speech/waters (Sarasvatī), crushing force (Indra), and burning purification/expulsion (Agni).
The hymn’s core operation is mantric—protection plus extermination through speech. In practice, it may be paired with water sprinkling or a protective thread, but no specific herb is mandated by the cited verses.
Ask anything about Sukta 23 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.