Sukta 18
Rishi: Atharvanic seer tradition (hymn-level attribution varies)
Devata: Brahman (sacral law) / Devāḥ as witnesses
Chandas: Anuṣṭubh
AV 5.18 અથર્વણી પરંપરાનું ઉપદેશાત્મક/અપશકુનનિવારક સૂક્ત છે. તે બ્રાહ્મણની મિલકત—ખાસ કરીને બ્રાહ્મણની ગાય—નું રક્ષણ કરે છે; તેને વિધિદૃષ્ટિએ અભક્ષ્ય ગણાવી, તેને ઝૂંટી લેવું અત્યંત જોખમી છે એમ ઘોષિત કરે છે. રાજા/રાજન્યને સીધું સંબોધીને, આ અતિક્રમણને દેવતાઓ સાક્ષી રહેલા બ્રહ્મન્ (પવિત્ર નિયમ/ધર્મ) નો ભંગ તરીકે રજૂ કરે છે; અને દોષિત સામે બ્રહ્મતેજને વિષ, ચામડી અને બાણ સમાન પ્રતિઘાતક ‘શસ્ત્ર’ રૂપે ‘આયુધીકરણ’ કરીને ભયપ્રેરક રીતે અટકાવે છે.
Mantras
Mantra 1
ब्रह्मरावी नैतां ते॑ दे॒वा अ॑ददु॒स्तुभ्यं॑ नृपते॒ अत्त॑वे । मा ब्रा॑ह्म॒णस्य॑ राजन्य॒ गां जि॑घत्सो अना॒द्याम्
બ્રહ્મઘોષી વાણી કહે છે: હે નૃપતિ, દેવોએ આ તને ભક્ષણ માટે આપી નથી। હે રાજન્ય, બ્રાહ્મણની ગાયને ખાવા માટે લાલચ ન કર—તે અન્ન નથી, અખાદ્ય છે।
Mantra 2
अ॒क्षद्रु॑ग्धो राज॒न्यः पा॒प आ॑त्मपराजि॒तः । स ब्रा॑ह्म॒णस्य॒ गाम॑द्याद॒द्य जी॑वानि॒ माश्वः
પાસાંથી નાશ પામેલો રાજન્ય પુરુષ—પાપી, પોતે જ પરાજિત થયેલો—તે બ્રાહ્મણની ગાય ખાય; પરંતુ હું આજે જીવતો રહું—મારો અશ્વ અહિત ન પામે.
Mantra 3
आवि॑ष्टिता॒घवि॑षा पृदा॒कूरि॑व॒ चर्म॑णा । सा ब्रा॑ह्म॒णस्य॑ राजन्य तृ॒ष्टैषा गौर॑ना॒द्या
દુષ્ટ વિષથી આવરાયેલ—જાણે ચિત્તાની ખાલથી ઢાંકેલી હોય તેમ—આ ગાય, હે રાજન્ય, તરસી છે. આ બ્રાહ્મણની ગાય છે; આ અન્નરૂપે ભક્ષ્ય નથી.
Mantra 4
निर्वै क्ष॒त्रं नय॑ति॒ हन्ति॒ वर्चो॒ऽग्निरि॒वार॑ब्धो॒ वि दु॑नोति॒ सर्व॑म्। यो ब्रा॑ह्म॒णं मन्य॑ते॒ अन्न॑मे॒व स वि॒षस्य॑ पिबति तैमा॒तस्य॑
નિશ્ચયે તે તેનું ક્ષત્ર (રાજશક્તિ) બહાર ખેંચી લે છે, તેની તેજસ્વિતા પર પ્રહાર કરે છે; પકડાઈને પ્રજ્વલિત થયેલી અગ્નિ જેમ સર્વને ઝંઝોડીને વિખેરી નાખે તેમ તે બધું ઉથલપાથલ કરે છે. જે બ્રાહ્મણને માત્ર અન્ન સમજે છે—તે વિષ પીવે છે, તૈમાતાનું ઘાતક વિષ.
Mantra 5
य ए॑नं॒ हन्ति॑ मृ॒दुं मन्य॑मानो देवपी॒युर्धन॑कामो॒ न चि॒त्तात्। सं तस्येन्द्रो॒ हृद॑ये॒ऽग्निमि॑न्धे उ॒भे ए॑नं द्विष्टो॒ नभ॑सी॒ चर॑न्तम्
જે તેને નરમ (મૃદુ) માનીને પ્રહાર કરે છે—દેવપેયુ (દેવપાન કરનાર), ધનકામ, છતાં બુદ્ધિહીન—તે મનુષ્યના હૃદયમાં ઇન્દ્ર અગ્નિ પ્રજ્વલિત કરે છે; દ્વેષિત બની તે બે આકાશોમાં ભટકે છે.
Mantra 6
न ब्रा॑ह्म॒णो हिं॑सित॒व्यो॒३ऽग्निः प्रि॒यत॑नोरिव । सोमो॒ ह्यऽस्य दाया॒द इन्द्रो॑ अस्याभिशस्ति॒पाः
બ્રાહ્મણને હાનિ કરવી નહિ—(તે) પ્રિય દેહવાળી અગ્નિ સમાન છે. કારણ કે સોમ તેનો દાયાદ (વારસ) છે, અને ઇન્દ્ર તેની અભિશસ્તિ (શાપ/નિંદા) સામે રક્ષક છે.
Mantra 7
श॒तापा॑ष्ठां॒ नि गि॑रति॒ तां न श॑क्नोति निः॒खिद॑म्। अन्नं॒ यो ब्र॒ह्मणां॑ म॒ल्वः स्वा॒द्व॑१द्मीति॒ मन्य॑ते
જે શત-કાંટાવાળી વસ્તુને ગળી જાય છે, તે તેને ફરી બહાર કાઢી શકતો નથી. જે માલ્વ (મલ્વ) એવો વિચારે છે—‘હું તો બ્રાહ્મણોનું અન્ન મીઠાશથી ખાઉં છું’—
Mantra 8
जिह्वा॒ ज्या भव॑ति॒ कुल्म॑लं॒ वाङ्ना॑डी॒का दन्ता॒स्तप॑सा॒भिदि॑ग्धाः । ते भि॑र्ब्रह्मा वि॑ध्यति देवपी॒यून् हृ॑द्ब॒लैर्धनु॑र्भिर्दे॒वजू॑तैः
જિહ્વા ધનુષ્યની જ્યા બને છે; કુલ્મલ (આવરણ/કવચ) રચાય છે; વાણી નળી બને છે; દાંત તપસાથી તીક્ષ્ણ અને અભિદિગ્ધ (લેપિત) કરેલા બાણ બને છે. આ બાણોથી બ્રહ્મા દેવોના ભાગ (દેવપીયૂન્)ને લૂંટનારા/બગાડનારા પર વિંધે છે—હૃદયજન્ય બળોથી, દેવપ્રેરિત ધનુષ્યો વડે.
Mantra 9
ती॒क्ष्णेष॑वो ब्राह्म॒णा हे॑ति॒मन्तो॒ यामस्य॑न्ति शर॒व्यां॒३ न सा मृषा॑ । अ॒नु॒हाय॒ तप॑सा म॒न्युना॑ चो॒त दू॒रादव॑ भिन्दन्त्येनम्
બ્રાહ્મણો તીક્ષ્ણ બાણવાળા છે, હથિયારધારી છે; તેઓ શરવ્યાને (બાણવર્ષા/બાણપ્રવાહ) દોડાવે છે—તે નિષ્ફળ નથી. તપસા અને મન્યુ (ક્રોધ/ઉગ્ર સંકલ્પ) સાથે તેનો પીછો કરીને, હા, દૂરથી પણ તેને ચીરીને નીચે પાડે છે.
Mantra 10
ये स॒हस्र॒मरा॑ज॒न्नासन् दशश॒ता उ॒त। ते ब्रा॑ह्म॒णस्य॒ गां ज॒ग्ध्वा वै॑तह॒व्याः परा॑भवन्
જોકે તેઓ હજાર હતા, રાજાવિહોણા—અને દસ સો પણ વધુ—તેઓ વૈતહવ્યાઓ, બ્રાહ્મણની ગાયને ગળી જઈને, પરાજયને પામ્યા.
Mantra 11
गौरे॒व तान् ह॒न्यमा॑ना वैतह॒व्याँ अवा॑तिरत्। ये केस॑रप्राबन्धायाश्चर॒माजा॒मपे॑चिरन्
ગાય જેવી, તેમને ઘા મારી, તેણીએ વૈતહવ્યાઓને નીચે દબાવી દીધા—જેઓએ તેની છેલ્લી બકરી, કેશર-બંધ (ચોટી-ચિહ્નિત) બકરીને હાંકી લઈ ગયા હતા.
Mantra 12
एक॑शतं॒ ता ज॒नता॒ या भूमि॒र्व्यऽधूनुत । प्र॒जां हिं॑सि॒त्वा ब्राह्म॑णीमसंभ॒व्यं परा॑भवन्
સો હતા તે લોકો, જેમને પૃથ્વીએ ધ્રુજાવીને દૂર ફેંકી દીધા; પ્રજાને હિંસા કરીને, બ્રાહ્મણીનું અપમાન/ભંગ કરીને, તેઓ વિનાશમાં પડ્યા—અસહ્ય એવો અંત પામ્યા.
Mantra 13
दे॒व॒पी॒युश्च॑रति॒ मर्त्ये॑षु गरगी॒र्णो भ॑व॒त्यस्थि॑भूयान्। यो ब्रा॑ह्म॒णं दे॒वब॑न्धुं हि॒नस्ति॒ न स पि॑तृ॒याण॒मप्ये॑ति लो॒कम्
દેવપેય (દેવોનું પાન) મર્ત્યોમાં ફરતું રહે છે; જે વિષ ગળી જાય છે તે અસ્થિ-અધિક, માત્ર હાડકાંનો ઢાંચો બની જાય છે. જે બ્રાહ્મણ—દેવબંધુ, દેવોના સગા—ને હિંસા કરે છે, તે પિતૃયાણે પહોંચાતો લોક—પિતૃઓના માર્ગનો લોક—કદી પણ પ્રાપ્ત કરતો નથી.
Mantra 14
अ॒ग्निर्वै नः॑ पदवा॒यः सोमो॑ दाया॒द उ॑च्यते । ह॒न्ताभिश॒स्तेन्द्र॒स्तथा॒ तद् वे॒धसो॑ विदुः
અગ્નિ નિશ્ચયે અમારા માર્ગનો પથપ્રદર્શક છે; સોમને વારસદાર અને યોગ્ય દાવેદાર કહેવાય છે. ઇન્દ્ર અભિશસ્તિ (શાપ/આક્ષેપ)નો સંહારક છે—આ જ સત્યને વિધાતા એવા જ્ઞાનીજનોએ જાણ્યું છે.
Mantra 15
इषु॑रिव दि॒ग्धा नृ॑पते पृदा॒कूरि॑व गोपते । सा ब्रा॑ह्म॒णस्येषु॑र्घो॒रा तया॑ विध्यति॒ पीय॑तः
વિષથી લિપ્ત બાણ જેવું, હે નૃપતિ; ચિતરેલા પશુ જેવું, હે ગોપતિ—એવી જ બ્રાહ્મણની ભયંકર ઇષુ (બાણ) છે; તેનાથી તે અહંકારમાં ફૂલેલા માણસને વીંધે છે.
Frequently Asked Questions
It prevents a king or powerful person from confiscating, slaughtering, or eating a Brahmin’s cow by declaring it taboo (anādyā) and spiritually dangerous.
These images make the prohibition emotionally forceful: the act is framed as self-destructive, as if the property itself carries venomous consequences for the violator.
It functions as both: primarily shāntika (to avert disorder by restraint and restitution), but it uses abhicāra-like punitive threat (the Brahmin’s ‘arrow’) to deter wrongdoing.
Ask anything about Sukta 18 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.