Opening the text

Rishi: Atharvanic seer-tradition (often transmitted under Atharvan/Angiras rubric for poison-charms; specific r̥ṣi attribution depends on anukramaṇī tradition)
Devata: Viṣa (Poison) and its personified agents (Āligī, Viligī)
Chandas: Anuṣṭubh (predominant in AV healing charms; this verse is anuṣṭubh-like in cadence)
AV 5.13 એક ભૈષજ્ય (ઉપચારક) પ્રતિ-વિષ મંત્ર છે. તેમાં વિષ (વિષ) ને બુદ્ધિશાળી, કુટુંબ-બંધનોથી જોડાયેલ શત્રુબળ તરીકે સામનો કરીને તેને ઢીલું પડી દૂર જવા માટે બાધ્ય કરવામાં આવે છે. વિષના સ્વરૂપો અને તેના વ્યક્તિત્વરૂપ એજન્ટો (ઉદા., આલિગી, વિલિગી; “કાળું,” “ભૂરું,” “નિર્જળ,” વગેરે) ના નામોચ્ચાર દ્વારા સ્તોત્ર જ્ઞાનને નિયંત્રણમાં ફેરવે છે અને ધનુષ્ય પરથી પ્રત્યંચા છૂટે તેમ પીડિતને “બંધનમુક્ત” કરે છે. વરુણની સર્વસત્તાધારી, ગાંઠો ખોલનારી સત્તા—વિષ અંદર ગાઢ રીતે વસેલું હોય, ન વસેલું હોય, કે ચોંટેલું હોય—તેના નિષ્કાસનને આધાર આપે છે.
Mantra 1
सर्पविषनाशनम्। द॒दिर्हि मह्यं॒ वरु॑णो दि॒वः क॒विर्वचो॑भिरु॒ग्रैर्नि रि॑णामि ते वि॒षम्। खा॒तमखा॑तमु॒त स॒क्तम॑ग्रभ॒मिरे॑व॒ धन्व॒न् नि ज॑जास ते वि॒षम्
સર્પવિષ-નાશન. દ્યૌલોકના કવિ એવા વરુણ મને દાતા છે; ઉગ્ર મંત્રવચનો વડે હું તારો વિષ દૂર હાંકી કાઢું છું. ખોદેલું વિષ, ન ખોદેલું વિષ, અને ચોંટેલું વિષ—એ બધું મેં પકડી લીધું છે; ધનુષ્યની જેમ વેગથી દોડી, હું તારો વિષ ચકનાચૂર કરી નાખું છું.
Mantra 2
यत् ते॒ अपो॑दकं वि॒षं तत् त॑ ए॒तास्व॑ग्रभम्। गृ॒ह्णामि॑ ते मध्य॒ममु॑त्त॒मं रस॑मु॒ताव॒मं भि॒यसा॑ नेश॒दादु॑ ते
તારો જે સૂકો, જળવિહોણો વિષ છે, એ જ ઘાતક દ્રવ્યને મેં આ ઉપાયો વડે પકડી લીધું છે. હું તારા માટે મધ્યમ અને ઉત્તમ રસ, તેમજ નીચલો રસ પણ ગ્રહણ કરું છું; ભયથી તે તારી નજીક ન આવે—એવું થાઓ.
Mantra 3
वृषा॑ मे॒ रवो॒ नभ॑सा॒ न त॑न्य॒तुरु॒ग्रेण॑ ते॒ वच॑सा बाध॒ आदु॑ ते । अ॒हं तम॑स्य॒ नृभि॑रग्रभं॒ रसं॒ तम॑स इव॒ ज्योति॒रुदे॑तु॒ सूर्यः॑
મારો ગર્જન વૃષભ-બળવાન છે, વાદળમાંથી ગર્જના જેવી; ઉગ્ર વચનથી હું તેને તારી પાસેથી હાંકી કાઢું છું. હું પુરુષો સાથે અંધકારમાંથી રસ પકડી લાવ્યો છું; જેમ અંધકારમાંથી પ્રકાશ, તેમ સૂર્ય ઉદય પામે.
Mantra 4
चक्षु॑षा ते॒ चक्षु॑र्हन्मि वि॒षेण॑ हन्मि ते वि॒षम्। अहे॑ म्रि॒यस्व॒ मा जी॑वीः प्र॒त्यग॒भ्येऽतु त्वा वि॒षम्
આંખથી હું તમારી આંખને મારું છું; વિષથી હું તમારા વિષને મારું છું. હે સર્પ, મરી જા - જીવતો ન રહે: પીછેની બાજુએ, તમારા પર, વિષ જાય.
Mantra 5
कैरा॑त पृश्न॒ उप॑तृण्य॒ बभ्र॒ आ मे॑ शृणु॒तासि॑ता॒ अली॑काः । मा मे॒ सख्युः॑ स्ता॒मान॒मपि॑ ष्ठाताश्रा॒वय॑न्तो॒ नि वि॒षे र॑मध्वम्
હે કિરાત, હે ચીત્તાંકિત, હે ઉપતૃણ્ય, હે ભૂરા રંગના - મારું સાંભળો, હે કાળા, છળી લોકો. મારા મિત્રના પ્રદેશમાં ઊભા ન રહો, એક ક્ષણ પણ નહિ: સિસકારા કરતા અને સંભળાવતા, વિષમાં જઈને તમારું આનંદ લો.
Mantra 6
अ॒सि॒तस्य॑ तैमा॒तस्य॑ ब॒भ्रोरपो॑दकस्य च । सा॒त्रा॒सा॒हस्या॒हं म॒न्योरव॒ ज्यामि॑व॒ धन्व॑नो॒ वि मु॑ञ्चामि॒ रथाँ॑ इव
કાળામાંથી, તૈમાતમાંથી, ભૂરામાંથી, અને જળવિહીનમાંથી; સાત્રાસાહના ક્રોધમાંથી - હું તમને મુક્ત કરું છું, જેમ ધનુષ્યમાંથી ધનુષ્યની ડોરી, જેમ રથોને છોડી દેવામાં આવે છે.
Mantra 7
आलि॑गी च॒ विलि॑गी च पि॒ता च॑ माता॒ च॑ । वि॒द्म वः॑ स॒र्वतो॒ ब॑न्ध्वर॑साः॒ किं क॑रिष्यथ
આલિગી અને વિલિગી, અને પિતા તથા માતા—તમને અમે સર્વ તરફથી જાણીએ છીએ; હે રસહીન સગાં, હવે તમે શું કરી શકશો?
Mantra 8
उ॒रु॒गूला॑या दुहि॒ता जा॒ता दा॒स्यसि॑क्न्या । प्र॒तङ्कं॑ द॒द्रुषी॑णां॒ सर्वा॑सामर॒सं वि॒षम्
ઉરુગૂલાની પુત્રી તરીકે જન્મેલી, શ્યામ દાસી-સ્ત્રીની (સંતાન) — દદૃશી-સ્ત્રીઓમાંની પ્રતઙ્કા; તે સર્વનું વિષ (ઝેર) રસવિહોણું બની જાય.
Mantra 9
क॒र्णा श्वा॒वित् तद॑ब्रवीद् गि॒रेर॑वचरन्ति॒का। याः काश्चे॒माः ख॑नि॒त्रिमा॒स्तासा॑मर॒सत॑मं वि॒ष॑म्
કર્ણા, શ્વાવિત—એમ તેણે કહ્યું, જે પર્વતમાંથી નીચે ઉતરે છે: આ જે કોઈ પણ ભૂમિમાં ખોદીને (બિલમાં) જન્મેલા હોય, તેમનું વિષ (ઝેર) સર્વથી વધુ રસવિહોણું બની જાય.
Mantra 10
ता॒बुवं॒ न ता॒बुवं॒ न घेत् त्वम॑सि ता॒बुव॑म्। ता॒बुवे॑नार॒सं वि॒षम्
‘તાબુવમ’—‘તાબુવમ’ નહિ; તે પકડી ન લે. તું જ તાબુવમ છે. તાબુવમ દ્વારા વિષ (ઝેર) રસવિહોણું કર.
Mantra 11
त॒स्तुवं॒ न त॒स्तुवं॒ न घेत् त्वम॑सि त॒स्तुव॑म्। त॒स्तुवे॑नार॒सं वि॒षम्
‘તસ્તુવમ્’—ન ‘તસ્તુવમ્’; તે પકડી ન લે: તું જ તસ્તુવમ્ છે. તસ્તુવમ્ દ્વારા વિષને રસહીન (નિષ્પ્રાણ) કર.
It is recited as a healing and protective charm to neutralize and expel poison—especially snake venom—by confronting it, naming its forms, and commanding it to release the victim.
Naming personified poison-agents is a ritual strategy: once identified, they are treated as exposed and controllable, so the mantra can intimidate and render them ineffective.
Its primary tool is mantra (potent speech) often paired with simple ritual supports like water-sprinkling and symbolic unbinding (loosening a cord). In practice it can accompany medical care rather than replace it.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.