Sukta 6
Rishi: Atharvanic/Aṅgiras-type attribution (hymn-level tradition; verse-specific r̥ṣi not isolated here).
Devata: Protective guardians (spáśaḥ), noose-bearers; broadly the apotropaic divine retinue.
Chandas: Triṣṭubh (11-syllable cadence typical of this style)
AV 5.6 એક રક્ષોઘ્ન (અપોત્રોપાયિક) સૂક્ત છે. તેમાં સર્વ દિશાઓમાં દૈવી નજરદારીનો પરિઘ—પહેરેદારો (સ્પશઃ) અને પાશધારીઓ—સ્થાપિત થાય છે, જેથી શત્રુત્વપૂર્ણ સત્તાઓ સીમા ઓળંગીને રક્ષિત વ્યક્તિ સુધી પહોંચી ન શકે. આ પરિઘ-રક્ષણ સાથે દુર્ભાગ્ય અને વિધિ/યજ્ઞકર્મમાં થયેલા દોષથી મુક્તિ માટે પ્રાર્થના જોડાયેલી છે. અંતે શરીર, પ્રાણવાયુ, સ્વજન અને સંપત્તિ માટે સર્વાંગી આશ્રયરૂપે ઇન્દ્રના વરૂથ (આશ્રય)માં પ્રવેશ કરીને સૂક્ત પૂર્ણ થાય છે.
Mantras
Mantra 1
ब्रह्मविद्या। ब्रह्म॑ जज्ञा॒नं प्र॑थ॒मं पु॒रस्ता॒द् वि सी॑म॒तः सु॒रुचो॑ वे॒न आ॑वः । स बु॒ध्न्याऽ उप॒मा अ॑स्य वि॒ष्ठाः स॒तश्च॒ योनि॒मस॑तश्च॒ वि वः॑
બ્રહ્મવિદ્યા—બ્રહ્મને જાણનાર, આરંભમાં સૌપ્રથમ, સીમા (પરિધિ)માંથી સુપ્રભ વેના એ તેને પ્રગટ કર્યું. તેની ઉપમાઓ તેની ઊંડી પાયાઓ અને નિવાસસ્થાનો છે; તેણે સત્તાનું અને અસત્તાનું ગર્ભસ્થાન સર્વત્ર વિસ્તારી દીધું.
Mantra 2
अना॑प्ता॒ ये वः॑ प्रथ॒मा यानि॒ कर्मा॑णि चक्रि॒रे। वी॒रान् नो॒ अत्र मा द॑भ॒न् तद् व॑ ए॒तत् पु॒रो द॑धे
તમારા પૈકી જે પ્રથમ હતા, તેઓ તે કર્મો કરતાં પણ અપ્રાપ્ત (અસિદ્ધ) રહ્યા. અહીં તેઓ અમારા વીર પુરુષોને મોહમાં ન પાડે; એ જ વાતને હું તમારા આગળ પુરોગામી રક્ષા તરીકે મૂકી દઉં છું.
Mantra 3
स॒हस्र॑धार ए॒व ते सम॑स्वरन् दि॒वो नाके॒ मधु॑जिह्वा अस॒श्चतः॑ । तस्य॒ स्पशो॒ न नि मि॑षन्ति॒ भूर्ण॑यः प॒देप॑दे पा॒शिनः॑ सन्ति॒ सेत॑वे
હે સહસ્રધારા, તારા માટે તેઓ એકસાથે ગુંજ્યા છે—દિવ્ય નાકમાં—મધુ-જિહ્વાવાળા, અચૂક. તેના સ્પશ (પહેરેદારો) કદી પલક પણ નથી ઝબકાવતા; ભૂરણી રક્ષકો, પાશ (ફાંસ) ધારણ કરનારા, માર્ગની રક્ષા માટે પગલે પગલે ઊભા રહે છે.
Mantra 4
पर्यू॒ षु प्र ध॑न्वा॒ वाज॑सातये॒ परि॑ वृ॒त्राणि॑ स॒क्षणिः॑ । द्वि॒षस्तदध्य॑र्ण॒वेने॑यसे सनिस्र॒सो नामा॑सि त्रयोद॒शो मास॒ इन्द्र॑स्य गृ॒हः
ઓં—ચારે તરફથી તું દબાવીને આગળ ધકેલ, પુરસ્કાર (વાજ) જીતવા માટે; ચારે તરફથી વૃત્રરૂપ અવરોધોને, દૃઢ પગલે લાંઘતો. દ્વેષ કરનારાઓ ઉપર તું પૂર જેવી ગતિથી વહે છે; ‘સનિસ્રસ’ નામે તું ઓળખાય છે—તેરમો માસ, ઇન્દ્રનું ગૃહ.
Mantra 5
न्वे॒३तेना॑रात्सीरसौ॑ स्वाहा॑ । ति॒ग्मायु॑धौ ति॒ग्महे॑ती सु॒शेवौ॒ सोमा॑रुद्रावि॒ह सु मृ॑डतं नः
હવે—આ દ્વારા, હે અરાત્સીરસૌ—સ્વાહા! તીક્ષ્ણ શસ્ત્રવાળા, તીક્ષ્ણ બાણવાળા, છતાં સુકૃપાળુ, હે સોમ અને રુદ્ર—અહીં અમારે ઉપર પ્રસન્ન થાઓ; અમને શુભ શાંતિ-રાહત આપો.
Mantra 6
अवै॒तेना॑रात्सीरसौ॒ स्वाहा॑ । ति॒ग्मायु॑धौ ति॒ग्महे॑ती सु॒शेवौ॒ सोमा॑रुद्रावि॒ह सु मृ॑डतं नः
નીચે—આ દ્વારા, હે અરાત્સીરસૌ—સ્વાહા! તીક્ષ્ણ શસ્ત્રવાળા, તીક્ષ્ણ બાણવાળા, છતાં સુકૃપાળુ, હે સોમ અને રુદ્ર—અહીં અમારે ઉપર પ્રસન્ન થાઓ; અમને શુભ શાંતિ-રાહત આપો.
Mantra 7
अपै॒तेना॑रात्सीरसौ॒ स्वाहा॑ । ति॒ग्मायु॑धौ ति॒ग्महे॑ती सु॒शेवौ॒ सोमा॑रुद्रावि॒ह सु मृ॑डतं नः
આ દૂર થાઓ—આ મંત્રબળથી, હે અરાત્સીરસૌ—સ્વાહા! તીક્ષ્ણ શસ્ત્રવાળા, તીક્ષ્ણ હેતિવાળા છતાં સુકૃપાળુ, હે સોમ અને રુદ્ર, અહીં અમારે ઉપર સુપ્રસન્ન થાઓ; અમને શુભ શાંતિ અને આરોગ્યદાયક રાહત આપો.
Mantra 8
मु॒मु॒क्तम॒स्मान् दु॑रि॒ताद॑व॒द्याज्जु॒षेथां य॒ज्ञम॒मृत॑म॒स्मासु॑ धत्तम्
અમને દુર્ભાગ્યથી, દોષારોપણયોગ્ય અપરાધથી મુક્ત કરો; અમૃત સમાન યજ્ઞને પ્રસન્નતાથી સ્વીકારો, અને તેને અમારા અંદર સ્થિર કરો.
Mantra 9
चक्षु॑षो हेते॒ मन॑सो हेते॒ ब्रह्म॑णो हेते॒ तप॑सश्च हेते । मे॒न्या मे॒निर॑स्यमे॒नय॒स्ते स॑न्तु॒ ये॒३स्माँ अ॑भ्यघा॒यन्ति॑
હે ચક્ષુનું શસ્ત્ર, હે મનનું શસ્ત્ર, હે બ્રહ્મણ (મંત્રશક્તિ)નું શસ્ત્ર, હે તપસ્ (તપોબળ)નું શસ્ત્ર! તું મેની—ક્રોધ છે. જે અમારાં વિરુદ્ધ અઘાય (અપકાર) કરવા ઇચ્છે છે, તેઓ ક્રોધવિહિન રહે.
Mantra 10
यो॒३ऽस्मांश्चक्षु॑षा॒ मन॑सा॒ चित्त्याकू॑त्या च॒ यो अ॑घा॒युर॑भि॒दासा॑त्। त्वं तान॑ग्ने मे॒न्यामे॒नीन् कृ॑णु॒ स्वाहा॑
જે કોઈ ચક્ષુથી, મનથી, ચિત્તથી અને સંકલ્પથી અમારાં પર આક્રમણ કરે, દુર્ભાવનાવાળો બની અમને દબાવવાનો પ્રયત્ન કરે—હે અગ્નિ, તું તેમને, તે ક્રોધાળોને, ક્રોધવિહિન કર. સ્વાહા!
Mantra 11
इन्द्र॑स्य गृ॒होऽसि । तं त्वा॒ प्र प॑द्ये॒ तं त्वा॒ प्र वि॑शामि॒ सर्व॑गुः॒ सर्व॑पूरु॒षः सर्वा॑त्मा॒ सर्व॑तनूः स॒ह यन्मेऽस्ति॒ तेन॑
તું ઇન્દ્રનું ગૃહ છે. હું તારી શરણમાં જાઉં છું; હું તારા અંદર પ્રવેશું છું—સર્વ ગૌ (ધન) ધરાવતો, સર્વ પુરુષો ધરાવતો, આત્મામાં પૂર્ણ, દેહમાં પૂર્ણ—અને જે કંઈ મારું છે તે બધાં સાથે.
Mantra 12
इन्द्र॑स्य॒ शर्मा॑सि ।तं त्वा॒ प्र प॑द्ये॒ तं त्वा॒ प्र वि॑शामि॒ सर्व॑गुः॒ सर्व॑पूरु॒षः सर्वा॑त्मा॒ सर्व॑तनूः स॒ह यन्मेऽस्ति॒ तेन॑
તું ઇન્દ્રનું શર્મા (આશ્રય/રક્ષણ) છે. હું તારી શરણમાં જાઉં છું; હું તારા અંદર પ્રવેશું છું—સર્વ ગૌધનવાળો, સર્વ પુરુષોવાળો, આત્મામાં પૂર્ણ, દેહમાં પૂર્ણ—અને જે કંઈ મારું છે તે બધું સાથે લઈને.
Mantra 13
इन्द्र॑स्य॒ वर्मा॑सि ।तं त्वा॒ प्र प॑द्ये॒ तं त्वा॒ प्रवि॑शामि॒ सर्व॑गुः॒ सर्व॑पूरु॒षः सर्वा॑त्मा॒ सर्व॑तनूः स॒ह यन्मेऽस्ति॒ तेन॑
તું ઇન્દ્રનું વર્મા (કવચ) છે. હું તારી શરણમાં જાઉં છું; હું તારા અંદર પ્રવેશું છું—ગૌસંપત્તિમાં પૂર્ણ, પુરુષોમાં પૂર્ણ, પ્રાણાત્મામાં પૂર્ણ, દેહમાં પૂર્ણ—મારું જે કંઈ છે તે બધું સાથે લઈને, તે સાથે (હું) પ્રવેશું છું.
Mantra 14
इन्द्र॑स्य॒ वरू॑थमसि । तं त्वा॒ प्र प॑द्ये॒ तं त्वा॒ प्रवि॑शामि॒ सर्व॑गुः॒ सर्व॑पूरु॒षः सर्वा॑त्मा॒ सर्व॑तनूः स॒ह यन्मेऽस्ति॒ तेन॑
તું ઇન્દ્રનું વરુથ (રક્ષણ-આવરણ), આશ્રય છે. હું તારી શરણમાં જાઉં છું; હું તારા અંદર પ્રવેશું છું—ગૌધનથી પૂર્ણ, પુરુષોથી પૂર્ણ, સર્વાત્મા, સર્વતનુ—અને જે કંઈ મારું છે તે બધું સાથે લઈને, તે જ સાથે હું પ્રવેશું છું.
Frequently Asked Questions
It creates a protective perimeter by invoking unblinking divine watchers and noose-bearers who stop hostile forces at thresholds and along paths, and it seals protection by entering Indra’s shelter (varūtha).
No specific substance is required by the hymn itself. Practitioners may optionally use water-sprinkling or a boundary cord as a support, but the core efficacy is in the posted-guard and refuge formulas.
In Atharvanic protection, harm is not only external (intruders, sorcery) but also internalized as mischance and ritual-moral fault. The hymn asks that these be loosened, while ‘amṛta’—enduring protective vitality—be established in the client.
Ask anything about Sukta 6 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.