
Rishi: Atharvanic/Angirasa tradition (per Anukramaṇī for AV 3.4).
Devata: Rāṣṭra (realm) and royal sovereignty; implicitly the Directions (Pradiś).
Chandas: Mixed/prose + metrical cola (opening nominal phrase + anuṣṭubh-like cadence thereafter; to be verified).
આ સૂક્ત રાજકર્મનું અભિષેક-રૂપ સંસ્કારમંત્ર/આકર્ષણચર્મ છે; તે ‘રાષ્ટ્ર’ (રાજ્ય)ને રાજપદ માટે તૈયાર રાજા તરફ “આકર્ષે” છે અને સર્વ દિશાઓ (પ્રદિશ) તરફથી સર્વમાન્ય સ્વીકાર દ્વારા તેની રાજસત્તાને સ્થિર કરે છે. તે રાજવર્ચસ્ (તેજ/અધિકાર-પ્રભા)ને વધારેછે, દૈવી અનુગ્રહ-રક્ષણ સાથે શાસકને અગ્રસ્થાને સ્થાપે છે; તેમજ સમૃદ્ધિ અને વહેંચી શકાય તેવું ધન તેના પક્ષ તરફ વાળે છે—જેને ધર્મસંગત, વૈધ શાસનનું ચિહ્ન ગણાવે છે.
Mantra 1
प्रजाभी राज्ञः संवरणम्। आ त्वा॑ गन् रा॒ष्ट्रं स॒ह वर्च॒सोदि॑हि प्रा॑ङ्वि वि॒शां पति॑रेक॒राट् त्वं वि रा॑ज । सर्वा॑स्त्वा राजन् प्र॒दिशो॑ ह्वयन्तूप॒सद्यो॑ नम॒स्योऽ भवे॒ह
પ્રજાઓ સાથે રાજાનું સંવરણ (આવરણરૂપ રક્ષણ) છે. તારા તરફ રાજ્ય તેજસ્ સાથે આવે; તું ઊંચે ઉઠ; પ્રાંગ, વિશાં પતિ, એકરાટ્ (એકમાત્ર સમ્રાટ) બની તું વિરાજ. હે રાજન, સર્વ દિશાઓ તને હ્વયે; અહીં તું ઉપસદ્ય (સમીપે જવા યોગ્ય) અને નમસ્ય (વંદનીય) થા.
Mantra 2
त्वां विशो॑ वृणतां रा॒ज्याऽय॒ त्वामि॒माः प्र॒दिशः॒ पञ्च॑ दे॒वीः । वर्ष्म॑न् रा॒ष्ट्रस्य॑ क॒कुदि॑ श्रयस्व॒ ततो॑ न उ॒ग्रो वि भ॑जा॒ वसू॑नि
વિશો તને રાજ્ય માટે વરે; આ પાંચ દેવી દિશાઓ પણ તને વરે. રાષ્ટ્રના વર્ષ્મન્ (ઉચ્ચ સ્થાને), કકુદ્ (શિખર) પર તું આશ્રય લે; ત્યાંથી, હે ઉગ્ર, અમને વસૂનિ (ધન-સંપત્તિ) વહેંચી આપ.
Mantra 3
अच्छ॑ त्वा यन्तु ह॒विनः॑ सजा॒ता अ॒ग्निर्दू॒तो अ॑जि॒रः सं च॑रातै । जा॒याः पु॒त्राः सु॒मन॑सो भवन्तु ब॒हुं ब॒लिं प्रति॑ पश्यासा उ॒ग्रः
હે (ગૃહપતિ/યજમાન), તારા સજાત ભાઈબંધુઓ હવિષ્ય લઈને તારી પાસે શુભ રીતે આવે; અજર (અતિઝડપી) દૂત અગ્નિ સૌહાર્દમાં આગળ-પાછળ સંચરે. પત્નીઓ અને પુત્રો સુમનસ્ક, સ્નેહભર્યા રહે; અને હે ઉગ્ર, બલવાન, તું પ્રતિફળરૂપે આવતો બહુ બલિ/ઉપહાર નજરે જો.
Mantra 4
अ॒श्विना॒ त्वाग्रे॑ मि॒त्रावरु॑णो॒भा विश्वे॑ दे॒वा म॒रुत॑स्त्वा ह्वयन्तु । अधा॒ मनो॑ वसु॒देया॑य कृणुष्व॒ ततो॑ न उ॒ग्रो वि भ॑जा॒ वसू॑नि
અશ્વિનો તને આગળ દોરી જાય; મિત્ર અને વરુણ—બન્ને; સર્વ દેવો અને મરુતો તને અહીં બોલાવે. ત્યાર પછી ધન-દાન માટે તું મનનો નિશ્ચય કર; પછી, હે ઉગ્ર (શક્તિશાળી) એક, અમને સંપત્તિઓ વહેંચી આપ.
Mantra 5
आ प्र द्र॑व पर॒मस्याः॑ परा॒वतः॑ शि॒वे ते॒ द्यावा॑पृथि॒वी उ॒भे स्ता॑म्। तद॒यं राजा॒ वरु॑ण॒स्तथा॑ह॒ स त्वा॒यम॑ह्व॒त् स उपे॒दमेहि॑
અતિ દૂરની પરાવતમાંથી અહીં દોડી આવ; હે શિવે (કલ્યાણી), તારા માટે દ્યાવા-પૃથિવી—આ બન્ને—સ્થિર ઊભાં રહે. એમ આ રાજા વરુણએ કહ્યું છે; એ જ તને બોલાવે છે—તું આ સ્થાન પાસે આવી જા.
Mantra 6
इन्द्रे॑न्द्र मनु॒ष्याः॒३ परे॑हि॒ सं ह्यज्ञा॑स्था॒ वरु॑णैः संविदा॒नः । स त्वा॒यम॑ह्व॒त् स्वे स॒धस्थे॒ स दे॒वान् य॑क्ष॒त् स उ॑ कल्पया॒द् विशः॑
હે ઇન્દ્ર, ઇન્દ્ર—હે મનુષ્યો, આગળ વધો; કારણ કે તું વરુણના બંધન-બળો સાથે સંવિધાન થયેલો, યજ્ઞોને જાણનાર છે. એ જ તને પોતાના સધસ્થ (આસન) પર બોલાવે છે; તેણે દેવોને યજન કર્યું છે—એ જ રીતે તે પ્રજાઓને યોગ્ય ક્રમમાં સ્થાપે.
Mantra 7
प॒थ्याऽ रे॒वती॑र्बहु॒धा विरू॑पाः॒ सर्वाः॑ सं॒गत्य॒ वरी॑यस्ते अक्रन्। तास्त्वा॒ सर्वाः॑ संविदा॒ना ह्व॑यन्तु दश॒मीमु॒ग्रः सु॒मना॑ वशे॒ह
પથ્યાઃ, રેવતીઓ—ઘણી રીતે, વિવિધ રૂપવાળી સમૃદ્ધ શક્તિઓ—બધી એકઠી થઈને તારા માટે વધુ ઉત્તમ માર્ગ બનાવ્યો છે. તે બધી સંવિધાન થઈને તને અહીં બોલાવે; દસમો પગથિયો પર, હે ઉગ્ર (મહાબળવાન), સુમનસ (પ્રસન્ન-મન), અમારા વશમાં અહીં રહેજે.
It is used in royal or public rites to secure the transfer and stability of the realm to a ruler, increasing his varcas (splendour/authority) and gaining universal recognition from all quarters.
The Directions (pradiś) function as cosmic-public witnesses: if every quarter ‘calls’ and acknowledges the king, his rule is portrayed as universally valid and socially uncontestable.
In the presented verses no specific substances are required; it primarily works as a declarative-acclamatory recitation within a consecration or prosperity-setting. In larger rājakarma, it can accompany enthronement actions like seating, proclamation, or anointing.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.