Sukta 40
Rishi: Atharvanic tradition (late AV strata)
Devata: Bṛhaspati (primary), with Sarasvatī and Viśve Devāḥ as supporting agencies
Chandas: Anuṣṭubh-like cadence (late AV style; exact metrical scansion may vary)
આ ઉત્તરકાલીન અથર્વવેદીય સૂક્ત મેધા—બુદ્ધિ, સ્મૃતિ અને યજ્ઞવાણીની ક્ષમતા—જ્યારે મન અને વાણી ઉથલપાથલથી “ભંગાયેલી” અથવા વિખેરાયેલી લાગે ત્યારે તેને ફરી ગોઠવી પુનઃસ્થાપિત કરવા માટેનું સંક્ષિપ્ત પુનઃસ્થાપન-મંત્ર છે. તે સરસ્વતી અને વિશ્વે દેવોના સહયોગ સાથે બૃહસ્પતિને પ્રાર્થના કરે છે કે જે કંઈ છીનવાઈ ગયું છે તેને પાછું એકત્ર કરી ફરી સંયોજિત કરે; અને અંતે દીક્ષા તથા તપ માટે શાંતિની મુદ્રા મૂકી, “અંધકારને પાર કરાવતું” આશ્વિનિક પોષણ આપી આ કાર્યને સ્થિર કરે છે.
Mantras
Mantra 1
मेधा। यन्मे॑ छि॒द्रं मन॑सो॒ यच्च॑ वा॒चः सर॑स्वती मन्यु॒मन्तं॑ ज॒गाम॑ । विश्वै॒स्तद् दे॒वैः स॒ह सं॑विदा॒नः सं द॑धातु॒ बृह॒स्पतिः॑
મેધા—મારા મનમાં જે છિદ્ર છે અને વાણીમાં જે ખોટ છે, તેને સરસ્વતીએ મન્યુભર્યા ઉથલપાથલમાં લઈ ગઈ હોય; તે બધાં દેવો સાથે સંમતિમાં બૃહસ્પતિ ફરીથી જોડે, સ્થિર કરે અને સુવ્યવસ્થિત કરે.
Mantra 2
मा न॒ आपो॑ मे॒धां मा ब्रह्म॒ प्र म॑थिष्टन । सु॒ष्य॒दा यू॒यं स्य॑न्दध्व॒मुप॑हूतो॒ऽहं सु॒मेधा॑ वर्च॒स्वी
હે આપઃ (જળો), અમારી મેધાને મથાવીને દૂર ન કાઢો; અમારા બ્રહ્મ (પવિત્ર મંત્ર/પ્રાર્થના)ને પણ હંકારશો નહીં. હે સુષ્યદા, તમે કલ્યાણકારી ધારા રૂપે વહો; હું આહ્વાનિત છું—સુમેધા અને તેજસ્વી.
Mantra 3
मा नो॑ मे॒धां मा नो॑ दी॒क्षां मा नो॑ हिंसिष्टं॒ यत् तपः॑ । शि॒वा नः॒ शं स॒न्त्वायु॑षे शि॒वा भ॑वन्तु मा॒तरः॑
અમારી મેધા (બુદ્ધિ)ને હાનિ ન કરશો; અમારી દીક્ષા (વિધિ-દીક્ષા)ને હાનિ ન કરશો; જે તપઃ (પવિત્ર તાપ/તપશ્ચર્યા) છે તેમાં અમને ઇજા ન કરશો. આયુષ્ય માટે અમને શિવ (મંગલ) શાંતિ પ્રાપ્ત થાઓ; માતૃદેવીઓ (માતરઃ) અમારે માટે શિવ, કલ્યાણકારી બનોય.
Mantra 4
या नः॒ पीप॑रद॒श्विना॒ ज्योति॑ष्मती॒ तम॑स्ति॒रः । ताम॒स्मे रा॑सता॒मिष॑म्
અશ્વિનોંએ અમારે માટે જે પોષણ વધાર્યું છે—જ્યોતિષ્મતી (પ્રકાશમય), તમસ્ (અંધકાર)ને પાર કરાવનાર—તે જ ઇષ્ (પોષક આહાર/રસ) અમને અહીં પ્રદાન કરો.
Frequently Asked Questions
It refers to a felt gap or leak in mental steadiness and verbal capacity—forgetfulness, scattered attention, or speech faltering—often linked to agitation or emotional turbulence.
Sarasvatī represents the flow of inspired speech and intelligence, while the Viśve Devāḥ represent collective divine assent; together they support Bṛhaspati’s act of re-ordering and reintegration.
No. The hymn works primarily through recitation and intention; at most, one may optionally take water or a small nourishing food as a symbolic ‘iṣ’ after the concluding verse.
Ask anything about Sukta 40 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
