Atharva Veda 19.13.1: Kanda 19, Anuvaka 2, Sukta 13, Mantra 1

Sukta 13

Sanskrit (Devanagari)

एकवीरः। इन्द्र॑स्य बा॒हू स्थवि॑रौ॒ वृषा॑णौ चि॒त्रा इ॒मा वृ॑ष॒भौ पा॑रयि॒ष्णू। तौ यो॑क्षे प्रथ॒मो योग॒ आग॑ते॒ याभ्यां॑ जि॒तमसु॑राणां॒ स्व॑१र्यत्

Recitation with translationAtharva Veda 19.13.1

IAST Transliteration

ekavī́raḥ | índrasya bāhū́ sthaviráu vṛ́ṣāṇau citrā́ imā́ vṛṣabháu pārayiṣṇū́ | táu yókṣe prathamó yóga ā́gate yā́bhyāṃ jitám ásurāṇāṃ svàr yát ||

English Translation (Griffith/Whitney)

The Lone Champion. Indra’s arms—stout, bull-like—these splendid two bulls that bear one safely through: them will I yoke when first the yoking comes, by which the heaven was won from out the Asuras.

Translation

એકવીર. ઇન્દ્રના બાહુ—દૃઢ, વૃષભસમાન—આ બે ચિત્ર, તેજસ્વી વૃષભો, જે સુરક્ષાપૂર્વક પાર ઉતારે છે. પ્રથમ જોડાણનો સમય આવે ત્યારે હું તેમને જોડું છું; જેમના બળથી અસુરોમાંથી સ્વર્ગ (સ્વર્) જીતાયું હતું.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• एकवीरः: the single/unique hero
• एकवीरः: Kartā
• Type: Noun/Adjective
• Root: एक-वीर (प्रातिपदिक) अथवा एकवीर (समास-प्रातिपदिक)

• इन्द्रस्य: of Indra
• इन्द्रस्य: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• बाहू: (two) arms
• बाहू: Kartā
• Type: Noun
• Root: बाहु (प्रातिपदिक)

• स्थविरौ: stout, strong
• स्थविरौ: Kartā (as qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स्थविर (प्रातिपदिक)

• वृषाणौ: bull-like, virile
• वृषाणौ: Kartā (as qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वृषाण (प्रातिपदिक)

• चित्राः: bright, splendid
• चित्राः: Kartā (as qualifier)
• Type: Adjective
• Root: चित्र (प्रातिपदिक)

• इमाः: these
• इमाः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वृषभौ: two bulls
• वृषभौ: Kartā
• Type: Noun
• Root: वृषभ (प्रातिपदिक)

• पारयिष्णू: (two) who carry across / bring through
• पारयिष्णू: Kartā (as qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पारयिष्णु (प्रातिपदिक; √पॄ/पॄर्/पारय् ‘to carry across, bring through’ से निष्पन्न विशेषण)

• तौ: those two
• तौ: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• योक्षे: I yoke / I will yoke
• योक्षे: Kartā (अहं) + कर्म (तौ)
• Type: Verb
• Root: √युज् (योजने) — लिट्/लुट्-प्रकारे न; अत्र लृट्/लोट् न, किन्तु आत्मनेपद-लट् 1एकवचनम् ‘युजे/योक्षे’ वैदिक-रूपम्

• प्रथमः: first
• प्रथमः: Kartā (as qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्रथम (प्रातिपदिक)

• योगः: the yoking, harnessing
• योगः: Adhikaraṇa/भाव (contextual: the yoking/union as event)
• Type: Noun
• Root: योग (प्रातिपदिक; √युज्)

• आगते: when (it) has come / upon arrival
• आगते: Adhikaraṇa (locative absolute sense)
• Type: Participle (Adjective)
• Root: √गम् (गतौ) उपसर्गः आ-; ‘आगत’ (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• याभ्याम्: by which two
• याभ्याम्: Karaṇa
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• जितम्: conquered
• जितम्: Karma (conquered object, implicit)
• Type: Participle
• Root: √जि (जय) — ‘जित’ (कृदन्त)

• असुराणाम्: of the Asuras
• असुराणाम्: Sambandha (Genitive)
• Type: Noun
• Root: असुर (प्रातिपदिक)

• स्वर्यत्: attains the heavenly light / goes to svarga
• स्वर्यत्: Kartā (implicit: the one who attains heaven/raises to light)
• Type: Verb (Vedic form)
• Root: √स्वर्/√सृ (वैदिक: ‘स्वर्य’ = स्वर्गं गच्छति/स्वर् इच्छति; ‘स्वर्यत्’ = वर्तमानकाले कृदन्त/तिङन्त-रूपम्)

Attribution

Rishi: Anonymous (martial charm tradition)

Devata: Indra (via his ‘two arms’ as empowered agents)

Chandas: Triṣṭubh

Mantra Rasa

Primary: vira

Secondary: raudra