Sukta 14
Rishi: Traditionally treated as brāhmaṇa-style anonymous/collective Atharvanic exposition within AV 15 (often not assigned to a single ṛṣi in the manner of RV hymns).
Devata: Agni (as annāda) and the svāhā-formula personified as efficacious speech.
Chandas: Mixed/prose-like brāhmaṇa cadence (AV 15 frequently departs from strict metrical regularity).
AV 15.14 બ્રાહ્મણ-શૈલીનું આથર્વણિક વિવેચન છે. તેમાં ‘સ્વાહા’ અને સંબંધિત યાજ્ઞિક ઉક્તિઓને બ્રહ્માંડવ્યાપી ‘અન્નાદ’ (અન્નનો ભોગ કરનાર/અન્નની પ્રાપ્તિ કરાવી તેને આત્મસાત કરાવનાર) શક્તિઓ તરીકે પ્રતિષ્ઠિત કરવામાં આવે છે—જે પોષણની પ્રાપ્તિ અને તેનું સમ્યક્ આત્મસાતીકરણ સુનિશ્ચિત કરે છે. દિશાઓ, જીવો અને દેવતાઓને અસરકારક સૂત્રો સાથે બંધુ (સંબંધ/સમાનતા) દ્વારા ગોઠવીને, યોગ્ય જ્ઞાન અને યોગ્ય ઉચ્ચારથી સમૃદ્ધિ તથા પોષણ સ્થિર અને પુનરાવર્તનીય બને છે—એવું તે ઉપદેશ આપે છે.
Mantras
Mantra 1
स यत् प्राचीं॒ दिश॒मनु॒ व्यच॑ल॒न्मारु॑तं॒ शर्धो॑ भू॒त्वानु॒व्यचल॒न्मनो॑ऽन्ना॒दं कृ॒त्वा
જ્યારે તે પૂર્વ દિશા તરફ આગળ વધ્યો, ત્યારે તે મરુત-ગણ બનીને આગળ વધ્યો; મનને અન્નભક્ષક બનાવીને.
Mantra 2
मन॑सान्ना॒देनान्न॑मत्ति॒ य ए॒वं वेद॑
મન—અન્નભક્ષક બનાવેલ—દ્વારા તે અન્ન ભક્ષે છે; જે આ રીતે જાણે છે.
Mantra 3
स यद् दक्षि॑णां॒ दिश॒मनु॒ व्यच॑ल॒दिन्द्रो भू॒त्वानु॒व्यऽचल॒द् बल॑मन्ना॒दं कृ॒त्वा
જ્યારે તે દક્ષિણ દિશા તરફ આગળ વધ્યો, ત્યારે ઇન્દ્ર બનીને આગળ વધ્યો; બળને અન્નાદ (અન્નભક્ષક) બનાવીને.
Mantra 4
बले॑नान्ना॒देनान्न॑मत्ति॒ य ए॒वं वेद॑
બળ દ્વારા—અન્નાદ (અન્નભક્ષક) બનેલા બળ દ્વારા—તે અન્ન ખાય છે; જે આ રીતે જાણે છે.
Mantra 5
स यत् प्र॒तीचीं॒ दिश॒मनु॒ व्यच॑ल॒द् वरु॑णो॒ राजा॑ भू॒त्वानु॒व्यऽचलद॒पोऽन्ना॒दीः कृ॒त्वा
જ્યારે તે પશ્ચિમ દિશાનું અનુસરણ કરીને આગળ વધ્યો, ત્યારે વરુણ રાજા બનીને ત્યારપછી આગળ વધ્યો; અને જળોને અન્નભક્ષક (અન્નાદી) બનાવી.
Mantra 6
अ॒द्भिर॑न्ना॒दिभि॒रन्न॑मत्ति॒ य ए॒वं वेद॑
જળો દ્વારા, અન્નભક્ષકો (અન્નાદી) દ્વારા, તે અન્ન ભક્ષે છે—જે આ રીતે જાણે છે.
Mantra 7
स यदुदी॑चीं॒ दिश॒मनु॒ व्यच॑ल॒द् सोमो॒ राजा॑ भू॒त्वानु॒व्यऽचलत् सप्त॒र्षिभि॑र्हु॒त आहु॑तिमन्ना॒दीं कृ॒त्वा
જ્યારે તે ઉત્તર દિશાનું અનુસરણ કરીને આગળ વધ્યો, ત્યારે સોમ રાજા બનીને ત્યારપછી આગળ વધ્યો; અને સપ્તઋષિઓ દ્વારા હુત થયેલો, આહુતિને અન્નભક્ષક (અન્નાદી) બનાવી.
Mantra 8
आहु॑त्यान्ना॒द्यान्न॑मत्ति॒ य ए॒वं वेद॑
આહુતિ દ્વારા—અન્નભોક્તા બનેલો—તે અન્ન ભક્ષે છે; જે આ રીતે જાણે છે.
Mantra 9
स यद् ध्रु॒वां दिश॒मनु॒ व्यच॑ल॒द् विष्णु॑र्भू॒त्वानु॒व्यऽचलद् वि॒राज॑मन्ना॒दीं कृ॒त्वा
જ્યારે તે ધ્રુવ દિશાને અનુસરી આગળ વધ્યો, ત્યારે વિષ્ણુ બની તે પછી આગળ વધ્યો; વિરાજપને અન્નભોક્તા બનાવી.
Mantra 10
वि॒राजा॑न्ना॒द्यान्न॑मत्ति॒ य ए॒वं वेद॑
વિરાજ દ્વારા અન્નાદ (અન્નભક્ષક) રૂપે તે અન્ન ખાય છે; જે આ રીતે જાણે છે.
Mantra 11
स यत् प॒शूननु॒ व्यच॑लद् रु॒द्रो भू॒त्वानु॒व्यऽचल॒दोष॑धीरन्ना॒दीः कृ॒त्वा
જ્યારે તે પશુઓના અનુસરણમાં આગળ વધ્યો, ત્યારે રુદ્ર બનીને તે પાછળ પાછળ ચાલ્યો; ઔષધિઓને અન્નાદી (અન્ન-ભક્ષક) બનાવીને.
Mantra 12
ओष॑धीभिरन्ना॒दीभि॒रन्न॑मत्ति॒ य ए॒वं वेद॑
ઔષધિઓ—અન્નાદીઓ—દ્વારા તે અન્ન ભક્ષે છે; જે આ રીતે જાણે છે.
Mantra 13
स यत् पि॒तॄननु॒ व्यच॑लद् य॒मो राजा॑ भू॒त्वानु॒व्यऽचलत् स्वधाका॒रम॑न्ना॒दं कृ॒त्वा
જ્યારે તે પિતૃઓના અનુસરણમાં આગળ વધ્યો, ત્યારે યમરાજ બનીને તે પાછળ પાછળ ચાલ્યો; સ્વધાકાર (સ્વધા-ઉચ્ચાર)ને અન્નાદ (અન્ન-ભક્ષક) બનાવીને.
Mantra 14
स्व॒धा॒का॒रेणा॑न्ना॒देनान्न॑मत्ति॒ य ए॒वं वेद॑
જે એમ જાણે છે, તે સ્વધા-કાર (સ્વધાકાર) દ્વારા—અન્નાદ (અન્નભક્ષક) બની—અન્નને ભક્ષે છે.
Mantra 15
स यन्म॑नु॒ष्या॒३ननु॒ व्यच॑लद॒ग्निर्भू॒त्वानु॒व्यऽचलत् स्वाहाका॒रम॑न्ना॒दं कृ॒त्वा
જ્યારે તે મનુષ્યોના અનુસરણમાં આગળ વધ્યો, ત્યારે અગ્નિ બનીને તે તેમ જ આગળ વધ્યો; અને ‘સ્વાહા’કારને અન્નાદ (અન્નભક્ષક) બનાવી દીધો.
Mantra 16
स्वा॒हा॒का॒रेणा॑न्ना॒देनान्न॑मत्ति॒ य ए॒वं वेद॑
સ્વાહા-કાર દ્વારા, અન્નાદ (અન્નભોક્તા) દ્વારા, તે અન્ન ભક્ષે છે—જે આ રીતે જાણે છે.
Mantra 17
स यदू॒र्ध्वां दिश॒मनु॒ व्यच॑ल॒द् बृह॒स्पति॑र्भू॒त्वानु॒व्यऽचलद् वषट्का॒रम॑न्ना॒दं कृ॒त्वा
જ્યારે તે ઊર્ધ્વ દિશા તરફ આગળ વધ્યો, ત્યારે બૃહસ્પતિ બનીને તે અનુરૂપ આગળ વધ્યો; વષટ્-કારને અન્નાદ (અન્નભોક્તા) બનાવીને.
Mantra 18
व॒ष॒ट्का॒रेणा॑न्ना॒देनान्न॑मत्ति॒ य ए॒वं वेद॑
વષટ્-કાર દ્વારા, અન્નાદ (અન્નભોક્તા) દ્વારા, તે અન્ન ભક્ષે છે—જે આ રીતે જાણે છે.
Mantra 19
स यद् दे॒वाननु॒ व्यच॑ल॒दीशा॑नो भू॒त्वानु॒व्यऽचलन्म॒न्युम॑न्ना॒दं कृ॒त्वा
જ્યારે તે દેવોના અનુસરણમાં આગળ વધ્યો, ત્યારે ઈશાન બનીને તે તેમ જ આગળ વધ્યો; અને ક્રોધ (મન્યુ)ને ભક્ષક—અન્નાદ—બનાવ્યો.
Mantra 20
म॒न्युना॑न्ना॒देनान्न॑मत्ति॒ य ए॒वं वेद॑
મન્યુ (ક્રોધ) અન્નાદ (અન્નભક્ષક) બનીને અન્ન ભક્ષે છે— જે આ રીતે જાણે છે તે.
Mantra 21
स यत् प्र॒जा अनु॒ व्यच॑लत् प्र॒जाप॑तिर्भू॒त्वानु॒व्यऽचलत् प्रा॒णम॑न्ना॒दं कृत्वा॑
હવે જ્યારે પ્રજાઓ ક્રમશઃ આગળ વધ્યાં, ત્યારે તે પ્રજાપતિ બનીને તેમની પાછળ આગળ વધ્યો, પ્રાણને અન્નાદ (અન્નભક્ષક) બનાવીને.
Mantra 22
प्रा॒णेना॑न्ना॒देनान्न॑मत्ति॒ य ए॒वं वेद॑
પ્રાણ દ્વારા—અન્નાદ (અન્નભોક્તા) રૂપે—તે અન્ન ભક્ષે છે; જે આ રીતે જાણે છે.
Mantra 23
स यत् सर्वा॑नन्तर्दे॒शाननु॒ व्यच॑लत् परमे॒ष्ठी भू॒त्वानु॒व्यऽचल॒द् ब्रह्मा॑न्ना॒दं कृ॒त्वा
અને જ્યારે તે ક્રમે કરીને સર્વ આંતરિક પ્રદેશોમાં ફર્યો, ત્યારે પરમેષ્ઠિ બનીને તે તેમના અનુસરણમાં ફર્યો, બ્રહ્મને અન્નાદ (અન્નભોક્તા) બનાવીને.
Mantra 24
ब्रह्म॑णान्ना॒देनान्न॑मत्ति॒ य ए॒वं वेद॑
બ્રહ્મ દ્વારા—અન્નાદ (અન્નભોક્તા) રૂપે—તે અન્ન ભક્ષે છે; જે આ રીતે જાણે છે.
Frequently Asked Questions
It means the uttered formula svāhā is treated as an active power: when spoken correctly with offering-intent, it ‘consumes’ the oblation through Agni and converts it into tangible nourishment and welfare.
The hymn works by correspondences (bandhu). Different cosmic domains—space (directions/Viṣṇu), measured splendour (Virāj), and ancestral order (Yama/svadhā)—are each shown to generate the same outcome: stable nourishment and continuity.
Recite it near a clean household fire, with a small ghee or food offering, focusing on clear pronunciation of svāhā (and svadhā when honoring ancestors). The rite is aimed at securing livelihood and the capacity to assimilate gains.
Ask anything about Sukta 14 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.