Sukta 15
Rishi: Traditionally associated with Atharvanic seers in the Vratya book (specific r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī tradition).
Devata: Vrātya (as cosmic person) / bandhu-identifications to follow
Chandas: Prose/Anuṣṭubh-fragment (Vratya book contains many prose-like formulae)
અવ 15.15 વ્રાત્ય-કોસ્મોલોજીને આગળ વધારતું, વ્રાત્યને એક વિશ્વપુરુષ તરીકે રજૂ કરે છે; તેના પ્રાણો (જીવશ્વાસો) મહત્ત્વની વૈશ્વિક અને સામાજિક શક્તિઓ સાથે ઓળખવામાં આવે છે. આ બંધુ-ઓળખાણો દ્વારા, સીમાસ્થિત વ્રાત્યને પવિત્રતા આપવામાં આવે છે અને કરિશ્મા, સર્વભૌમત્વ તથા ફળદ્રુપતા/સમૃદ્ધિને વ્યવસ્થિત સમુદાયમાં એકીકૃત કરવા માટે ધાર્મિક-વિધિગત તર્ક પૂરો પાડવામાં આવે છે. આ સૂક્તની શક્તિ વિનંતિપ્રધાન પ્રાર્થનામાં ઓછી, પરંતુ અધિકૃત ‘નકશાંકન’માં વધુ છે: અનુરૂપતાઓને નામે ઓળખાવવું એ જ વિધિ બની, દરજ્જાને વૈધતા આપે છે અને સમૃદ્ધિ ઉત્પન્ન કરે છે.
Mantras
Mantra 1
तस्य॒ व्रात्य॑स्य
તે વ્રાત્યનો.
Mantra 2
स॒प्त प्रा॒णाः स॒प्तापा॒नाः स॒प्त व्या॒नाः
સાત પ્રાણ છે, સાત અપાન છે, સાત વ્યાન છે.
Mantra 3
तस्य॒ व्रात्य॑स्य । योऽस्य प्रथ॒मः प्रा॒ण ऊ॒र्ध्वो नामा॒यं सो अ॒ग्निः
તે વ્રાત્યનો—જે તેનો પ્રથમ પ્રાણ ‘ઊર્ધ્વ’ નામે ઓળખાય છે—એ જ નિશ્ચયે અગ્નિ છે.
Mantra 4
तस्य॒ व्रात्य॑स्य ।योऽस्य द्वि॒तीयः॑ प्रा॒णः प्रौढो॒ नामा॒सौ स आ॑दि॒त्यः
તે વ્રાત્યનો—જે તેનો દ્વિતીય પ્રાણ ‘પ્રૌઢ’ નામે ઓળખાય છે—એ યોંદર આદિત્ય છે.
Mantra 5
तस्य॒ व्रात्य॑स्य ।योऽस्य तृ॒तीयः॑ प्रा॒णो॒३ऽभ्यूऽढो॒ नामा॒सौ स च॒न्द्रमाः॑
તે વ્રાત્યનો—તેનો જે ત્રીજો પ્રાણ છે, ‘અભ્યૂઢ’ (ઉપર ઉઠાવેલો/ઉન્નત કરાયેલો) નામે ઓળખાય છે—એ જ ત્યાંનો ચંદ્રમા છે.
Mantra 6
तस्य॒ व्रात्य॑स्य ।योऽस्य चतु॒र्थः प्रा॒णो वि॒भूर्नामा॒यं स पव॑मानः
તે વ્રાત્યનો જે ચોથો પ્રાણ છે—વિભૂ નામે—એ જ પવમાન, શુદ્ધિકર્તા છે.
Mantra 7
तस्य॒ व्रात्य॑स्य ।योऽस्य पञ्च॒मः प्रा॒णो योनि॒र्नाम॒ ता इ॒मा आपः॑
તે વ્રાત્યનો જે પાંચમો પ્રાણ છે—યોનિ નામે—એ જ આ જળો છે.
Mantra 8
तस्य॒ व्रात्य॑स्य । योऽस्य ष॒ष्ठः प्रा॒णः प्रि॒यो नाम॒ त इ॒मे प॒शवः॑
તે વ્રાત્યનો—જે તેનો છઠ્ઠો પ્રાણ છે, ‘પ્રિય’ નામે—એ જ આ પશુઓ (ઢોર-ધન) છે.
Mantra 9
तस्य॒ व्रात्य॑स्य ।योऽस्य सप्त॒मः प्रा॒णोऽप॑रिमितो॒ नाम॒ ता इ॒माः प्र॒जाः
તે વ્રાત્યનો—જે તેનો સાતમો પ્રાણ છે, ‘અપરિમિત’ નામે—એ જ આ પ્રજાઓ, આ સંતતિઓ છે.
Frequently Asked Questions
In AV 15.15 the Vrātya is treated as a cosmic person, not just a social outsider. His vital breaths (prāṇas) are declared to be identical with cosmic and communal powers.
The Moon carries Soma-like meanings: renewal, nourishment, and rhythmic regulation. By naming Candramās as a prāṇa of the Vrātya, the hymn installs those qualities as his vital potency.
It presents the community and lineage as rooted in an ‘immeasurable’ life-force. The point is social-theological: the growth and continuity of people are grounded in limitless prāṇa, legitimating prosperity and expansion.
Ask anything about Sukta 15 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.