Avadhuta

Verse 1

अथ ह सांकृतिः भगवन्तम् अवधूतं दत्तात्रेयं परिसमेत्य पप्रच्छ—भगवन्, कोऽवधूतस्य? का स्थितिः? किं लक्ष्म? किं संसरणम्? इति। तं होवाच भगवो दत्तात्रेयः परमकारुणिकः॥१॥

Entonces, en verdad, Sāṅkṛti se acercó al Bienaventurado—Dattātreya, el Avadhūta—y preguntó: “Señor, ¿quién es llamado Avadhūta? ¿Cuál es su estado? ¿Cuál es su signo distintivo? ¿Cuál es su modo de vivir y de vagar?” A él respondió el Bienaventurado Dattātreya, supremamente compasivo.

Verse 2

अक्षरत्वाद्वरेण्यत्वाद्धृतसंसारबन्धनात् । तत्त्वमस्यादिलक्ष्यत्वादवधूत इतीर्यते॥२॥

Por la realización de lo Imperecedero, por ser digno de elección como lo supremo, por haber arrojado el vínculo del saṃsāra, y por ser el referente de sentencias como “Tú eres Eso”—se le llama Avadhūta.

Verse 3

यो विलङ्घ्याश्रमान्वर्णानात्मन्येव स्थितः सदा । अतिवर्णाश्रमी योगी अवधूतः स कथ्यते॥३॥

Aquel que, habiendo trascendido los cuatro āśramas y las cuatro varṇas, permanece siempre establecido sólo en el Sí mismo—ese yogui, más allá de varṇa y āśrama, es llamado Avadhūta.

Verse 4

तस्य प्रियं शिरः कृत्वा मोदो दक्षिणपक्षकः । प्रमोद उत्तरः पक्ष आनन्दो गोष्पदायते॥४॥

Haciendo de ‘Priya’ su cabeza, de ‘Moda’ el ala derecha y de ‘Pramoda’ el ala izquierda, ‘Ānanda’ llega a ser para él como la huella de una vaca, es decir, algo muy pequeño.

Verse 5

गोपालसदृशां शीर्षे नापि मध्ये न चाप्यधः । ब्रह्मपुच्छं प्रतिष्ठेति पुच्छाकारेण कारयेत्॥५॥

Ni en lo alto, ni en el medio, ni tampoco abajo: contémplese la ‘cola de Brahman’ (brahma-puccha) como fundamento, y fórmese esta contemplación en la figura de una cola.

Verse 6

एवं चतुष्पथं कृत्वा ते यान्ति परमां गतिम् । न कर्मणा न प्रजया धनेन त्यागेनैके अमृतत्वमानशुः ॥६॥

Así, habiendo recorrido el sendero cuádruple, ellos alcanzan el estado supremo. No por la acción ritual, ni por la descendencia, ni por la riqueza; sólo por la renuncia algunos llegaron a la inmortalidad.

Verse 7

स्वैरं स्वैरविहरणं तत्संसरणम् । सांबरा वा दिगंबरा वा । न तेषां धर्माधर्मौ न मेध्यामेधौ । सदा सांग्रहण्येष्ट्यश्वमेधान्तयागं यजते । स महामखो महायोगः ॥७॥

Libre es su deambular; su movimiento es un vagar espontáneo. Vestidos o desnudos como el cielo. Para ellos no hay dharma ni adharma, ni puro ni impuro. Siempre realiza el sacrificio que culmina en el Aśvamedha y en la ofrenda final; él es el gran sacrificador, el gran yogui.

Verse 8

कृत्स्नमेतच्चित्रं कर्म । स्वैरं न विगायेत् तन्महाव्रतम् । न स मूढवल्लिप्यते ॥८॥

Toda esta acción es un espectáculo multicolor. No debe cantarse ni proclamarse a capricho; ése es el gran voto. Él no queda manchado como el confundido.

Verse 9

यथा रविः सर्वरसान् प्रभुङ्क्ते हुताशनश्चापि हि सर्वभक्षः । तथैव योगी विषयान् प्रभुङ्क्ते न लिप्यते पुण्यपापैश्च शुद्धः ॥९॥

Como el sol absorbe todas las esencias, y como el fuego en verdad devora todo, así también el yogui asimila los objetos; siendo puro, no queda manchado por mérito ni demérito.

Verse 10

आपूर्यमाणम् अचलप्रतिष्ठं समुद्रमापः प्रविशन्ति यद्वत् । तद्वत्कामा यं प्रविशन्ति सर्वे स शान्तिमाप्नोति न कामकामी ॥१०॥

Como las aguas entran en el océano, que se colma y sin embargo permanece inmóvil en su fundamento, así todos los deseos entran en él; él alcanza la paz, no quien desea los deseos.

Verse 11

न निरोधो न चोत्पत्तिर्न बद्धो न च साधकः । न मुमुक्षुर्न वै मुक्त इत्येषा परमार्थता॥११॥

No hay cesación ni tampoco origen; nadie está atado, ni existe practicante. No hay buscador de liberación, ni en verdad liberado alguno: ésta es la verdad suprema.

Verse 12

ऐहिकामुष्मिकव्रातसिद्धै मुक्तेश्च सिद्धये । बहुकृत्यं पुरा स्यान्मे तत्सर्वमधुना कृतम्॥१२॥

Para alcanzar los conjuntos de logros aquí y en el más allá, y para alcanzar la liberación, antes habría mucho que yo debía hacer; ahora todo eso está ya cumplido.

Verse 13

तदेव कृतकृत्यत्वं प्रतियोगिपुरःसरम् । अनुसन्दधदेवायमेवं तृप्यति नित्यशः॥१३॥

Sólo eso es la condición de “haber cumplido todo” (kṛtakṛtyatva), precedida por sus correlatos opuestos; reflexionando así, éste permanece siempre satisfecho.

Verse 14

दुःखिनोऽज्ञाः संसरन्तु कामं पुत्राद्यपेक्षया । परमानन्दपूर्णोऽहं संसरामि किमिच्छया॥१४॥

Que los ignorantes afligidos vaguen en el saṃsāra como quieran, apoyados en hijos y semejantes. Yo estoy colmado de dicha suprema: ¿por qué deseo habría de vagar en el saṃsāra?

Verse 15

अनुतिष्ठन्तु कर्माणि परलोकयियासवः । सर्वलोकात्मकः कस्मादनुतिष्ठामि किं कथम्॥१५॥

Que realicen acciones quienes desean ir al otro mundo. Yo soy la naturaleza de todos los mundos: ¿por qué habría de actuar, para qué, y de qué modo?

Verse 16

व्याचक्षतां ते शास्त्राणि वेदानध्यापयन्तु वा । येऽत्राधिकारिणो मे तु नाधिकारोऽक्रियत्वतः ॥१६॥

Que expongan los śāstra o incluso enseñen los Vedas quienes aquí estén cualificados. Pero para mí no hay tal derecho, pues por mi no-agencia y no-ejecución de actos no me corresponde.

Verse 17

निद्राभिक्षे स्नानशौचे नेच्छामि न करोमि च । द्रष्टारश्चेत्कल्पयन्तु किं मे स्यादन्यकल्पनात् । गुञ्जापुञ्जादि दह्येत नान्यारोपितवह्निना । नान्यारोपितसंसारधर्मा नैवमहं भजे ॥१७॥

Sueño y limosna, baño y pureza: ni lo deseo ni lo hago. Si los observadores lo imaginan así, ¿qué es para mí la imaginación ajena? Un montón de bayas de guñjā y semejantes no ardería por un fuego meramente superpuesto en la mente. No participo de los atributos del saṃsāra que otros superponen.

Verse 18

शृण्वन्त्वज्ञाततत्त्वास्ते जानन्कस्माञ्छृणोम्यहम् । मन्यन्तां संशयापन्ना न मन्येऽहमसंशयः ॥१८॥

Que escuchen quienes no han conocido la Verdad. Yo, habiendo conocido, ¿por qué habría de escuchar? Que piensen los que han caído en la duda; yo no pienso: estoy libre de duda.

Verse 19

विपर्यस्तो निदिध्यासे किं ध्यानमविपर्यये । देहात्मत्वविपर्यासं न कदाचिद्भजाम्यहम् ॥१९॥

Quien está invertido en el error practica nididhyāsana; ¿qué meditación hay para quien no está invertido? Yo jamás recurro a la inversión de tomar el cuerpo por el Sí mismo.

Verse 20

अहं मनुष्य इत्यादिव्यवहारो विनाप्यमुम् । विपर्यासं चिराभ्यस्तवासनातोऽवकल्पते ॥२०॥

Aun sin ese (error), puede darse el uso convencional como “soy un hombre”. La inversión surge de las vāsanā, impresiones latentes practicadas desde antiguo.

Verse 21

आरब्धकर्मणि क्षीणे व्यवहारो निवर्तते । कर्मक्षये त्वसौ नैव शाम्येद्ध्यानसहस्रतः ॥२१॥

Cuando se agota el karma ya iniciado (prārabdha), cesa el trato mundano. Pero ese prārabdha no se apacigua por miles de meditaciones; sólo termina con el agotamiento del karma.

Verse 22

विरलत्वं व्यवहृतेरिष्टं चेद्ध्यानमस्तु ते । बाधिकर्मव्यवहृतिं पश्यन्ध्यायाम्यहं कुतः ॥२२॥

Si deseas que la actividad se adelgace, entonces medita. Pero yo—al ver la actividad transaccional del karma como ya sublatada—¿cómo podría meditar?

Verse 23

विक्षेपो नास्ति यस्मान्मे न समाधिस्ततो मम । विक्षेपो वा समाधिर्वा मनसः स्याद्विकारिणः । नित्यानुभवरूपस्य को मेऽत्रानुभवः पृथक् ॥२३॥

Puesto que no hay distracción en mí, tampoco hay samādhi para mí. Distracción o samādhi pertenecen a la mente, sujeta a cambio. Para mí, cuya naturaleza es experiencia eterna, ¿qué ‘experiencia’ separada podría haber aquí?

Verse 24

कृतं कृत्यं प्रापणीयं प्राप्तमित्येव नित्यशः । व्यवहारो लौकिको वा शास्त्रीयो वान्यथापि वा । ममाकर्तुरलेपस्य यथारब्धं प्रवर्तताम् ॥२४-२५॥

«Lo que debía hacerse está hecho; lo que debía alcanzarse está alcanzado»—así, en verdad, siempre. Que la transacción—mundana, escritural o de otro modo—proceda según lo ya iniciado, para mí, no-agente e intocado.

Verse 25

कृतं कृत्यं प्रापणीयं प्राप्तमित्येव नित्यशः । व्यवहारो लौकिको वा शास्त्रीयो वान्यथापि वा । ममाकर्तुरलेपस्य यथारब्धं प्रवर्तताम् ॥२४-२५॥

«Lo que debía hacerse está hecho; lo que debía alcanzarse está alcanzado»—así, en verdad, siempre. Que la transacción—mundana, escritural o de otro modo—proceda según lo ya iniciado, para mí, no-agente e intocado.

Verse 26

अथवा कृतकृत्येऽपि लोकानुग्रहकाम्यया । शास्त्रीयेणैव मार्गेण वर्तेऽहं मम का क्षतिः ॥२६॥

O bien, aunque ya he cumplido lo que debía cumplirse, por el deseo de favorecer y beneficiar al mundo, camino únicamente por la senda de las śāstras; ¿qué pérdida habría para mí?

Verse 27

देवार्चनस्नानशौचभिक्षादौ वर्ततां वपुः । तारं जपतु वाक् तद्वत् पठत्वाम्नायमस्तकम् ॥२७॥

Que el cuerpo se ocupe del culto a los dioses, del baño, de la pureza, de pedir limosna y cosas semejantes. Que la palabra repita en japa el mantra Tāraka; y del mismo modo, que recite la cumbre del Veda, su enseñanza esencial.

Verse 28

विष्णुं ध्यायतु धीः यद्वा ब्रह्मानन्दे विलीयताम् । साक्ष्यहं किंचिदप्यत्र न कुर्वे नापि कारये ॥२८॥

Que la inteligencia medite en Viṣṇu; o bien, que se disuelva en la dicha de Brahman. Yo soy el Testigo; aquí no hago absolutamente nada, ni hago que nada sea hecho.

Verse 29

कृतकृत्यतया तृप्तः प्राप्तप्राप्यतया पुनः । तृप्यन्नेवं स्वमनसा मन्यतेऽसौ निरन्तरम् ॥२९॥

Satisfecho por el estado de haber hecho lo que debía hacerse, y de nuevo por el estado de haber alcanzado lo que debía alcanzarse, así, contento, él contempla con su propia mente incesantemente.

Verse 30

धन्योऽहं धन्योऽहं नित्यं स्वात्मानमञ्जसा वेद्मि । धन्योऽहं धन्योऽहं ब्रह्मानन्दो विभाति मे स्पष्टम् ॥३०॥

Bendito soy, bendito soy: conozco directamente y siempre mi propio Ātman. Bendito soy, bendito soy: la dicha de Brahman resplandece en mí con claridad.

Verse 31

धन्योऽहं धन्योऽहं दुःखं सांसारिकं न वीक्षेऽद्य । धन्योऽहं धन्योऽहं स्वस्याज्ञानं पलायितं क्वापि ॥३१॥

Bendito soy, bendito soy; hoy no contemplo el dolor mundano. Bendito soy, bendito soy; mi propia ignorancia ha huido—hacia algún lugar, lejos.

Verse 32

धन्योऽहं धन्योऽहं कर्तव्यं मे न विद्यते किंचित् । धन्योऽहं धन्योऽहं प्राप्तव्यं सर्वमत्र सम्पन्नम् ॥३२॥

Bendito soy, bendito soy; para mí no existe deber alguno. Bendito soy, bendito soy; todo lo que debía alcanzarse aquí está ya consumado.

Verse 33

धन्योऽहं धन्योऽहं तृप्तेर्मे कोपमा भवेल्लोके । धन्योऽहं धन्योऽहं धन्यो धन्यः पुनः पुनर्धन्यः ॥३३॥

Bendito soy, bendito soy; ¿qué comparación en el mundo podría haber para mi plenitud? Bendito soy, bendito soy—bendito, bendito, una y otra vez bendito.

Verse 34

अहो पुण्यमहो पुण्यं फलितं फलितं दृढम् । अस्य पुण्यस्य सम्पत्तेरहो वयमहो वयम् ॥३४॥

¡Ah, mérito! ¡Ah, mérito! Ha dado fruto—ha dado fruto—con firmeza. Por la obtención de este mérito—¡ah, nosotros! ¡ah, nosotros!

Verse 35

अहो ज्ञानमहो ज्ञानमहो सुखमहो सुखम् । अहो शास्त्रमहो शास्त्रमहो गुरुरहो गुरुः ॥३५॥

¡Ah, conocimiento! ¡Ah, conocimiento! ¡Ah, dicha! ¡Ah, dicha! ¡Ah, śāstra! ¡Ah, śāstra! ¡Ah, el guru! ¡Ah, el guru!

Verse 36

इति य इदमधीते सोऽपि कृतकृत्यो भवति। सुरापानात्पूतो भवति। स्वर्णस्तेयात्पूतो भवति। ब्रह्महत्यात्पूतो भवति। कृत्याकृत्यात्पूतो भवति। एवं विदित्वा स्वेच्छाचारपरो भूयाद् ॐ सत्यमित्युपनिषत्॥३६॥

Así, quien estudia esta enseñanza llega a ser quien ha cumplido lo que debía cumplirse. Queda purificado del pecado de beber embriagantes; queda purificado del robo de oro; queda purificado de matar a un brāhmaṇa; queda purificado de las faltas nacidas de la hechicería y de lo que no debe hacerse. Conociendo esto, que uno se consagre a una conducta conforme a su propia voluntad libre. Om—Verdad: así es la Upaniṣad.