Adhyaya 197

Verse 1

सूत उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु नागरो द्विजसत्तमाः । विश्वावसुरिति ख्यातो वेदवेदांगपारगः

Sūta dijo: En aquel mismo tiempo, oh los mejores entre los nacidos dos veces, había un brāhmaṇa nāgara, célebre como Viśvāvāsu, consumado en los Vedas y en sus auxiliares.

Verse 2

पश्चिमे वयसि प्राप्ते तस्य पुत्रो बभूव ह । परावसुरिति ख्यातस्तस्य प्राणसमः सदा

Cuando hubo llegado a la postrera edad, le nació un hijo, célebre como Parāvasu, siempre tan querido para él como su propio aliento vital.

Verse 3

स वेदाध्ययनं चक्रे यौवने समुपस्थिते । वयस्यैः संमतैः सार्धं सदा हास्य परायणैः

Cuando la juventud llegó a él, emprendió el estudio de los Vedas, junto con compañeros de su misma edad y de buen trato, siempre inclinados a la risa y a la ligereza.

Verse 4

कस्यचित्त्वथ कालस्य माघमास उपस्थिते । रात्रौ सोऽध्ययनं चक्र उपाध्यायगृहं गतः

Luego, en cierto tiempo, cuando llegó el mes de Māgha, fue a la casa de su maestro y estudió durante la noche.

Verse 5

निशीथे स समुत्थाय सर्वैर्मि त्रैश्च रक्षितः । वेश्यागृहं समासाद्य प्रसुप्तो वेश्यया सह

A medianoche se levantó, protegido por todos sus compañeros; al llegar a la casa de la cortesana, se recostó y durmió junto a ella.

Verse 6

जलपूर्णं समाधाय जलपात्रं समीपगम् । निजाचमनयोग्यं च जलपानार्थमेव च

Colocó cerca un recipiente lleno de agua, apto para su propio ācamanam (sorbo y enjuague ritual), y destinado únicamente a beber agua.

Verse 7

निशाशेषे तु संप्राप्ते स पिपासासमाकुलः । निद्रालस्यसमोपेतः शय्यां त्यक्त्वा समुत्थितः

Cuando la noche estaba por terminar, atormentado por la sed y aún pesado de sueño y languidez, se levantó dejando el lecho.

Verse 8

वेश्याया मद्यपात्रं तु ह्यधस्तात्सं व्यवस्थितम् । तदादाय पपौ मद्यं जलभ्रांत्या यदैव सः

Pero debajo estaba puesto el vaso de licor de la cortesana; al tomarlo, bebió el alcohol, confundiéndolo con agua.

Verse 9

तदा मद्यं परिज्ञाय पात्रं त्यक्त्वा सुदुःखितः । वैराग्यं परमं गत्वा प्रलापानकरो द्बहून्

Entonces, al reconocer que era licor, arrojó el vaso, hondamente afligido; alcanzando un supremo desapego, profirió muchas lamentaciones.

Verse 10

अहो निद्रान्वितेनाद्य किं मया विकृतं कृतम् । यदद्य मद्यमापीतं जलभ्रांत्या विगर्हितम्

«¡Ay! Hoy, vencido por el sueño, ¿qué acto terrible he cometido? He bebido licor—hecho censurado—por confundirlo con agua.»

Verse 11

किं करोमि क्व गच्छामि कथं शुद्धिर्भवेन्मम । प्रायश्चित्तं करिष्यामि यद्यपि स्यात्सुदुष्करम्

«¿Qué he de hacer y adónde he de ir? ¿Cómo vendrá a mí la pureza? Haré la expiación (prāyaścitta), aunque sea sumamente difícil.»

Verse 12

एवं निश्चित्य मनसा प्रभाते समुपस्थिते । शंखतीर्थं समासाद्य कृत्वा स्नानं तथा परम्

Habiendo resuelto así en su mente, cuando llegó la mañana alcanzó Śaṃkhatīrtha y realizó un excelente baño purificador.

Verse 13

सशिखं वपनं पश्चात्कारयित्वा त्वरावितः । गतश्च तिष्ठते यत्र ब्रह्मघोषपरायणः

Después, tras hacerse afeitar conservando la śikhā, se apresuró hacia el lugar donde moraba quien estaba consagrado al recitado védico (brahmaghoṣa).

Verse 14

उपाध्यायः सशिष्यश्च ब्रह्मस्थानं समाश्रितः । स गत्वा दूरतः स्थित्वा संनिविष्टो यथान्त्यजः

El preceptor, junto con su discípulo, residía en el Brahmasthāna. Al llegar allí, se quedó a distancia y se sentó, como si fuera un paria, humillado por su falta.

Verse 15

श्मश्रुमूर्धजहीनस्तु यदा मित्रैर्विलोकितः । तदा हास्याद्धतो मूर्ध्नि हस्ताग्रैश्च मुहुर्मुहुः

Cuando sus amigos lo vieron sin barba ni cabellera, estallaron en risas y, una y otra vez, le golpearon la coronilla con las yemas de los dedos, en burla.

Verse 16

उपाध्यायस्तु तं दृष्ट्वा दीनं बाष्पपरिप्लुतम् । श्मश्रुमूर्धजसंत्यक्तं ततः प्रोवाच सादरम्

Al verlo abatido, anegado en lágrimas y habiendo dejado barba y cabellera, el maestro le habló entonces con benevolencia.

Verse 17

किमद्य वत्स दूरे त्वमुपविष्टस्तु दैन्यधृक् । एहि मे संनिधौ ब्रूहि पराभूतोऽसि केन वा

“¿Qué sucede hoy, hijo querido? ¿Por qué estás sentado tan lejos, cargando tal abatimiento? Ven junto a mí y dime: ¿quién te ha humillado?”

Verse 18

परावसुरुवाच । अयोग्योऽहं गुरो जातः सेवायास्तव सांप्रतम् । वेश्याया मंदिरस्थेन ज्ञात्वा निजकमंडलुम्

Parāvasu dijo: «Oh Gurú venerable, ahora me he vuelto indigno de tu servicio; pues, estando en la casa de una cortesana, supe algo en relación con mi propio kamaṇḍalu, mi jarro de agua».

Verse 19

वेश्याया मद्यपात्रं तु मद्यपूर्णं प्रगृह्य च । तस्माद्देहि विभो मह्यं प्रायश्चित्तं विशुद्धये

«Tomé el vaso de licor de una cortesana, lleno de vino. Por ello, oh Venerable, concédeme una expiación (prāyaścitta) para que yo quede purificado».

Verse 20

धर्मद्रोणेषु यत्प्रोक्तं तत्करिष्याम्यसंशयम्

«Lo que se ha prescrito en los textos del Dharma, eso haré, sin duda alguna».

Verse 21

अथ तं बटवः प्रोचुर्वयस्यास्तस्य ये स्थिताः । हास्यं कृत्वा प्रकामाश्च वेश्या या गुरुसंनिधौ

Entonces los muchachos —sus compañeros de edad, que estaban cerca— le hablaron; tras burlarse de él largamente, comenzaron a hablar de aquella cortesana que estaba junto a la morada del maestro.

Verse 22

या एषा नृपतेः कन्या ख्याता रत्नावती जने । अस्याः स्तनौ गृहीत्वा त्वमधरं पिबसि द्रुतम् । ततस्ते स्याद्विशुद्धिश्च नान्यथा प्रभविष्यति

«Esta es la hija del rey, célebre entre el pueblo como Ratnāvatī. Si tomas sus pechos y bebes presto de sus labios, alcanzarás la purificación; de otro modo no podrá suceder.»

Verse 23

परावसुरुवाच । न वयस्या नर्मकालो विषमे मम संस्थिते । ममोपरि यदि स्नेहो वालमित्रत्वसंभवः । तदानीय द्विजानन्यान्वदध्वं निष्कृतिं मम

Parāvasu dijo: «Amigos, no es tiempo de bromas, pues me hallo en un trance grave. Si de veras me tenéis afecto, nacido de nuestra amistad de la niñez, traed a otros brāhmaṇas y decidme el prāyaścitta, el justo medio de expiación, para mi liberación».

Verse 24

अथ ते नर्ममुत्सृज्य तद्दुःखेन च दुःखिताः । विश्वावसुं समासाद्य तद्वृत्तांतमथाब्रुवन्

Entonces abandonaron las bromas y, afligidos por su pena, se acercaron a Viśvāvasu y le relataron por completo todo lo sucedido.

Verse 25

सोऽपि तेषां समाकर्ण्य तत्कर्णकटुकं वचः । सभार्यः प्रययौ तत्र यत्र पुत्रो व्यवस्थितः

Al oír sus palabras—ásperas y amargas al oído—Viśvāvasu también partió, junto con su esposa, hacia el lugar donde se hallaba su hijo.

Verse 26

दुःखेन महता युक्तः स्खलमानः पदेपदे । वृद्धभावात्तथा शोकात्पुत्राकृत्यसमुद्भवात्

Abrumado por un gran dolor, tropezaba a cada paso—por la vejez y por la pena nacida de la mala acción de su hijo.

Verse 27

ततस्तौ प्रोचतुः पुत्रं बाष्पगद्गदया गिरा । दंपती बहुशोकार्तौ हा पुत्र किमिदं कृतम् । सोऽपि सर्वं समाचख्यौ ताभ्यां वृतांतमात्मनः

Entonces el esposo y la esposa, afligidos por muchos pesares, hablaron a su hijo con voz entrecortada por las lágrimas: «¡Ay, hijo! ¿Qué es esto que has hecho?» Y él, a su vez, les contó todo: el relato completo de lo que le había sucedido.

Verse 28

प्रायश्चित्तं करिष्यामि तस्मादात्मविशुद्धये । ततो विश्वावसुर्विप्रान्स्मार्ताञ्छ्रुतिसमन्वितान् । तदर्थमानयामास वेदविद्याविचक्षणान्

«Por ello, para la purificación de mi propio ser, realizaré el prāyaścitta (expiación)». Entonces Viśvāvasu hizo venir a brāhmaṇas eruditos—autoridades en la Smṛti, firmes en la Śruti—sagaces conocedores de la ciencia védica, precisamente para ese fin.

Verse 29

ततः परावसुस्तेषां पुरः स्थित्वा कृतांजलिः । प्रोवाच स्वादितं मद्यं मया रात्रावजानता । वेश्या भांडं समादाय ज्ञात्वा निजकमंडलुम्

Entonces Parāvasu, de pie ante ellos con las manos juntas, dijo: «De noche, sin saberlo, probé licor embriagante. Una cortesana, tomando un recipiente—al reconocerlo como mi propio kamaṇḍalu (vasija de agua)…»

Verse 31

एवमुक्तास्ततस्तेन विप्रास्ते स्मृतिवादिनः । धर्मशास्त्रं समालोक्य ततः प्रोचुश्च तं द्विजाः

Así interpelados por él, aquellos brāhmaṇas—intérpretes de las Smṛtis—consultaron el Dharmaśāstra, y entonces los dos veces nacidos le hablaron.

Verse 32

अतिमानादतिक्रोधात्स्नेहाद्वा यदि वा भयात् । प्रायश्चित्तमनर्हं तु ददत्तत्पापमश्नुते

Por orgullo desmedido, por ira desmedida, por afecto o incluso por temor—si alguien prescribe expiación a quien no es digno de ella, el que la prescribe incurre en ese mismo pecado.

Verse 33

प्रायश्चित्तं प्रदास्यामस्तस्माद्युक्तं वयं तव । यदि शक्नोषि तत्कर्तुं तत्कुरुष्व समाहितः

«Por tanto, te prescribiremos una expiación adecuada. Si puedes cumplirla, cúmplela—firme y sereno.»

Verse 34

परावसुरुवाच । करोमि वो न चेद्वाक्यं तत्पृच्छामि कुतो द्विजाः । नाहं केनापि संदृष्टो मद्यपानं समाचरन्

Parāvasu dijo: «Haré como decís; pero pregunto esto, oh dos veces nacidos: ¿cómo se supo? Nadie me vio mientras bebía licor».

Verse 35

तस्माद्ब्रूत यथार्हं मे प्रायश्चित्तं विशुद्धये । अपि प्राणहरं रौद्रं नो चेत्पापमवाप्स्यथ

«Por ello, decidme la expiación adecuada para mi purificación, aunque sea terrible y quite la vida; de lo contrario, incurriréis en pecado.»

Verse 36

ब्राह्मणा ऊचुः । बुध्यमानो द्विजो यस्तु मद्यपानं समाचरेत् । तावन्मात्रं हिरण्यं च तप्तं पीत्वा विशुध्यति

Los brāhmaṇas dijeron: «Si un dos veces nacido, con pleno conocimiento, comete el acto de beber licor, se purifica bebiendo oro fundido, en la misma medida.»

Verse 37

अज्ञानतो यदा पीतं मद्यं विप्रेण कर्हिचित् । अग्नितुल्यं घृतं पीत्वा तावन्मात्रं विशुध्यति

«Pero si en algún momento un brāhmaṇa bebe licor por ignorancia, se purifica bebiendo ghee (mantequilla clarificada) caliente como el fuego, en la misma medida.»

Verse 38

एवं ते सर्वमाख्यातं प्रायश्चित्तं विशुद्धये । यदि शक्तोषि चेत्कर्तुं कुरुष्व त्वं द्विजोत्तम

«Así, se te ha explicado por completo la expiación para la purificación. Si tienes fuerza para cumplirla, cúmplela, oh el mejor de los dos veces nacidos.»

Verse 39

परावसुरुवाच । गंडूषमेकं मद्यस्य मया पीतं द्विजोत्तमाः । तावन्मात्रं पिबाम्येव घृतं वह्निसमं कृतम्

Parāvasu dijo: «Oh, los mejores entre los dos veces nacidos, bebí sólo un sorbo de licor. Por ello beberé ghee calentado hasta ser como fuego, en la misma medida».

Verse 40

युष्मदादेशतोऽद्यैव स्वशरीरविशुद्धये । विश्वावसुश्च तच्छ्रुत्वा वज्रपातोपमं वचः

«Por vuestro mandato, hoy mismo, para la purificación de mi propio cuerpo…» Y Viśvāvasu, al oír aquellas palabras—como un golpe de rayo—

Verse 41

विप्राणां चाथ पुत्रस्य तदोवाच सुदुःखितः । कृत्वाश्रुमोक्षणं भूरि बाष्पगद्गदया गिरा

Entonces, hondamente afligido, habló a los brāhmaṇas y a su hijo; derramó muchas lágrimas, con la voz entrecortada por los sollozos.

Verse 42

सर्वस्वमपि दास्यामि पुत्रस्यास्य विशुद्धये । प्रायश्चित्तं समाचर्तुं न दास्यामि कथंचन

«Por la purificación de este hijo, daré incluso todo cuanto poseo. Pero jamás daré permiso para que él emprenda esa expiación (prāyaścitta).»

Verse 43

अश्राद्धेयो विपांक्तेयः सपुत्रो वा भवाम्यहम् । स्थानं वा संत्यजाम्येतत्पुत्र मैवं समाचर

«Puedo llegar a ser indigno de los ritos de śrāddha e indigno de sentarme en la fila de los brāhmaṇas—junto con mi hijo; o puedo abandonar este lugar. Oh hijo, no obres así.»

Verse 44

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य पितुर्विघ्नकरं परम् । प्रायश्चित्तस्य सस्नेहं पुत्रो वचनमब्रवीत्

Al oír las palabras de su padre—sumamente obstructivas para el prāyaścitta (expiación)—el hijo habló entonces con afecto acerca del prāyaścitta.

Verse 45

त्यज तात मम स्नेहं मा विघ्नं मे समाचर । प्रायश्चित्तं करिष्यामि निश्चयोऽयं मया कृतः

Dijo el hijo: «Padre, deja a un lado tu afecto por mí; no me pongas obstáculos. Realizaré el prāyaścitta; esta determinación ya la he tomado»។

Verse 46

मातोवाच । यदि पुत्र त्वया कार्यं प्रायश्चित्तं विशुद्धये । तदहं पतिना सार्धं प्रवेक्ष्यामि पुरोऽनलम्

Dijo la madre: «Si, hijo mío, debes realizar el prāyaścitta para purificarte, entonces yo, junto con tu padre, entraré antes que tú en el fuego ardiente».

Verse 47

त्वां द्रष्टुं नैव शक्रोमि पिबंतमग्निवद्घृतम् । पश्चात्प्राणपरित्यक्तं सत्येना त्मानमालभे

«No puedo soportar verte beber ghee como si fuera fuego. Después de que hayas abandonado la vida, yo también, por el poder de la verdad, entregaré mi propio ser.»

Verse 48

पितोवाच । युक्तं पुत्रानया प्रोक्तं मात्रा तव हितं तथा । ममापि संमतं ह्येतत्करिष्यामि न संशयः

Dijo el padre: «Hijo, lo que tu madre ha dicho es apropiado y verdaderamente para tu bien. Yo también lo apruebo; lo haré, sin duda alguna».

Verse 49

तच्छ्रुत्वा तं समायाता वृत्तांतं दुःखसंयुताः

Al oír aquel relato, se congregaron allí, abatidos por el dolor.

Verse 51

पुत्रं प्रबोधयामासुः प्रायश्चित्तनिवृत्तये । तदा न शक्नुवंति स्म निवर्तयितुमं जसा

Intentaron aconsejar al hijo para que desistiera de la expiación; pero aun entonces no pudieron hacerlo volver con facilidad.

Verse 52

तावुभौ च पितापुत्रौ प्राणत्यागकृतादरौ

Así, padre e hijo quedaron resueltos a entregar la vida.

Verse 53

ततो वास्तुपदं जग्मुः सर्वज्ञो यत्र तिष्ठति । भर्तृयज्ञो महाभागः सर्वसंदेह वारकः

Entonces fueron a Vāstupada, donde moraba el Omnisciente: Bhartṛyajña, el muy afortunado, disipador de toda duda.

Verse 54

तस्य सर्वं समाचख्युः परावसुसमुद्भवम् । वृत्तांतं मद्यपानोत्थं यन्मित्रैस्तस्य कीर्तितम्

A él le relataron todo: el asunto entero surgido de Parāvasu—el incidente nacido de beber licor, tal como lo habían referido sus amigos.

Verse 55

प्रायश्चित्तं तु हास्येन यच्च स्मार्तैः प्रकीर्तितम् । विश्वावसोश्च संकल्पं वह्निसाधनसंभवम्

También relataron la expiación (prāyaścitta) que las autoridades Smārta habían mencionado—proferida con burla—y la resolución de Viśvāvasu, nacida del “medio del fuego”.

Verse 56

सपत्नीकस्य मित्राणां यच्च दुःखमुपस्थितम् । निवेद्य तत्तथा प्रोचुर्भू योऽपिविनयान्वितम्

Además, expusieron el dolor que había sobrevenido a los amigos junto con sus esposas; tras informarle de ello, hablaron de nuevo con humildad.

Verse 57

अतीतं वर्तमानं च भविष्यद्वापि यद्भवेत् । न तेऽस्त्यविदितं किंचित्सर्वं जानीमहे वयम्

Lo pasado, lo presente y cuanto pueda surgir en el porvenir: nada en absoluto te es desconocido. En verdad, te conocemos como quien lo comprende todo.

Verse 58

एतच्च नगरं सर्वं विश्वावसुकृतेऽधुना । संशयं परमं प्राप्तं तेन प्राप्तास्तवांतिकम्

Por lo que Viśvāvasu ha hecho ahora, toda esta ciudad ha caído en una grave duda; por eso hemos venido a tu presencia.

Verse 59

तस्माद्ब्रूहि महाभाग यद्यस्त्यपरमेव हि । प्रायश्चित्तं द्विजस्यास्य मद्यपानविशुद्धये

Por tanto, oh muy afortunado, dinos—si en verdad existe un remedio supremo—qué expiación puede purificar a este dos veces nacido de la falta de beber licor.

Verse 60

न ते ह्यविदितं किंचित्तव वेदसमुद्भवम् । भर्तृयज्ञो विहस्योच्चैस्ततो वचनमब्रवीत्

Nada nacido del Veda te es desconocido. Entonces Bhartṛyajña, riendo en voz alta, pronunció estas palabras.

Verse 61

ब्राह्मणस्यास्य शुद्ध्यर्थमप्ययुपायः सुखावहः । विद्यमानोऽपि नास्त्येव मतिरेषा स्थिता मम

Para la purificación de este brāhmaṇa, en verdad existe un medio que trae alivio; y sin embargo, aunque existe, es como si no existiera: tal es el pensamiento firmemente asentado en mí.

Verse 62

ब्राह्मणा ऊचुः पूर्वापरविरोधे नवाक्यमेतन्महामते । कथमस्ति कथं नास्ति तस्मात्त्वं वक्तुमर्हसि । विस्मयोऽयं महाञ्जातः सर्वेषां च द्विजन्मनाम्

Los brāhmaṇas dijeron: «Oh magnánimo, esta afirmación es nueva y parece contradecir lo anterior y lo posterior. ¿Cómo puede ser, y cómo puede no ser? Por ello debes explicarlo. Un gran asombro ha surgido en todos los dos veces nacidos».

Verse 63

भर्तृयज्ञ उवाच । जपच्छिद्रं तपश्छिद्रं यच्छिद्रं यज्ञकर्मणि । सर्वं भवति निश्छिद्रं यस्य चेच्छंति ब्राह्मणाः

Bhartṛyajña dijo: «Cualquier falla en el japa, cualquier falla en la austeridad, y cualquier falla que haya en los ritos del yajña: todo ello se vuelve sin defecto para aquel a quien los brāhmaṇas aprueban y desean (enderezar)».

Verse 64

अच्छिद्रमिति यद्वाक्यं वदंति क्षितिदेवताः । विशेषान्नागरोद्भूतास्तत्तथैव न चान्यथा

Los “dioses de la tierra” (los brāhmaṇas) pronuncian el dicho: «Es sin defecto». Pero los que surgen en la tradición Nāgara constituyen un caso especial: así es exactamente, y no de otro modo.

Verse 65

तथा च ब्रह्मशालायां संस्थितैर्यदुदाहृतम् । नान्यथा तत्परिज्ञेयं हास्येनापि स्मृतिं विना

Además, cuanto fue proclamado por los reunidos en la sala de Brahmā debe entenderse exactamente en ese sentido y no de otro modo; aun si se dijera en broma, no ha de tomarse sin el debido recuerdo y amparo de la Smṛti, la tradición autorizada.

Verse 66

स एष हास्यभावेन प्रोक्तो मित्रैः परावसुः

A este Parāvasu lo mencionaron sus amigos en un ánimo de broma.

Verse 67

रत्नवत्याः स्तनौ गृह्य यद्यास्वादयतेऽधरम् । तद्भविष्यति मे शुद्धिर्मद्यपान समुद्भवा

“Si, tomando los pechos de Ratnavatī, prueba su labio inferior, entonces la impureza que ha surgido en mí por beber licor quedará purificada.”

Verse 68

तदुपायो मया प्रोक्तो विप्रस्यास्य सुखावहः । पराशरमतेनैव करोति यदि शुध्यति

“Este remedio lo he expuesto para este brāhmaṇa, y se dice que le trae alivio. Si lo realiza conforme a la opinión de Parāśara, queda purificado.”

Verse 69

ब्राह्मणा ऊचुः । यद्येतच्छुणुते राजा वाक्यमीर्ष्यापरायणः । तत्सर्वेषां वधं कुर्याद्विप्राणामन्यथा भवेत्

Los brāhmaṇas dijeron: “Si el rey—entregado a los celos—oye estas palabras, podría dar muerte a todos nosotros, los brāhmaṇas; de otro modo, el resultado será distinto (de lo pretendido).”

Verse 70

तस्मात्करोतु चाभीष्टमेष विप्रः परावसुः । मातापितृसमोपेतो वयं यास्यामहे गृहम्

Por tanto, que el brāhmana Parāvasu haga lo que su corazón desea. Nosotros, acompañados de nuestra madre y nuestro padre, volveremos al hogar.

Verse 71

भर्तृयज्ञ उवाच । स राजा नीतिमान्विज्ञः सर्वधर्मपरायणः । भक्तो देवद्विजानां च सर्वशास्त्र विचक्षणः

Dijo Bhartṛyajña: «Ese rey es recto en su gobierno, perspicaz y entregado a todo dharma; devoto también de los dioses y de los dos veces nacidos, y diestro en comprender todos los śāstras».

Verse 72

तस्मान्मया समं सर्वे नागरायांतु तद्ग्रहे

Por tanto, que todos los ciudadanos vayan conmigo a su casa en la ciudad.

Verse 73

मध्यगं पुरतः कृत्वा तद्वक्त्रेण च तत्पुरः । कथयंतु च वृत्तांतं मद्यपान समुद्भवम्

Poniéndolo en medio y llevándolo al frente, que—por su propia boca, en presencia del rey—relaten el suceso surgido del beber licor.

Verse 74

परावसोश्च यत्प्रोक्तं वयस्यैर्हास्यमाश्रितैः । पराशरसमुत्थं च यद्वाक्यं तत्स्मृतेः परम्

Y lo que los compañeros, en tono de broma, dijeron a Parāvasu—junto con la declaración procedente de Parāśara—posee un peso superior a la mera memoria, como palabra con autoridad.

Verse 75

तच्छ्रुत्वा यदि भूपाल ईर्ष्या लोभसमन्वितः । भविष्यति ततोऽहं तं धारयिष्यामि सत्पथे

“Si al oírlo el rey se ve poseído por la envidia y la codicia, entonces yo lo refrenaré y lo mantendré en el sendero recto del dharma.”

Verse 76

सूतौवाच । ततस्ते नागराः सर्वे सन्तोषं परमं गताः । साधुवादैः समभ्यर्च्य भर्तृयज्ञं पृथग्विधैः

Sūta dijo: «Entonces todos los ciudadanos alcanzaron la suprema satisfacción y, honrando a Bhartṛyajña con muchas bendiciones y clamores de “¡Bien hecho!”, le rindieron reverencia.»

Verse 77

तेनैव सहितं तूर्णं मध्ये कृत्वा च मध्यगम् । गर्त्तातीर्थसमुद्भूतं वेदवेदांगपारगम्

Con presteza, llevándolo consigo y colocándolo en medio, hicieron comparecer al que había surgido en relación con Garttā-tīrtha: un sabio que había cruzado a la otra orilla de los Vedas y los Vedāṅgas.

Verse 78

स्मृतिज्ञं लक्षणज्ञं तमाहिताग्निं यशस्विनम् । यष्टारं बहुयज्ञानां भर्तृयज्ञमते स्थितम्

Era conocedor de la Smṛti y de los signos auspiciosos; ilustre mantenedor de los fuegos sagrados (āhita-agni), ejecutor de muchos yajñas, y firme en la disciplina sacrificial de Bhartṛyajña.

Verse 79

आनर्तेनापि भूपेन स्वर्गभ्रष्टेन वै पुरा । कर्णोत्पलाजनित्रेण यश्च पूर्वं चिरन्तनः

En tiempos antiguos, incluso el rey de Ānarta—caído del cielo—honró/estableció a este venerable de fama ancestral, nacido de la estirpe de Karṇotpalājanitrā.

Verse 80

चमत्कारपुरे न्यस्तः स्थानेऽस्मिन्विप्रगौरवात् । येन सिध्यंति कार्याणि सर्वेषां च द्विजन्मनाम्

Por reverencia a los brāhmaṇas, fue entronizado en este mismo lugar, en Camatkārapura; por él, las empresas de todos los dos veces nacidos llegan a cumplirse.

Verse 81

तथा चैव तु चान्यानि चमत्कारपुरस्य च । हरिभद्राभिधानं तं भर्तृयज्ञसमन्वितम्

Asimismo, en otros relatos vinculados con Camatkārapura, se le menciona con el nombre de Haribhadra, dotado de la observancia del Bhartṛyajña.

Verse 82

कृत्वा ते नागराः सर्वे राजद्वारमुपागताः । परावसुं समादाय मातापितृसमन्वितम्

Hecho esto, todos los ciudadanos llegaron a la puerta real, llevando consigo a Parāvasu junto con su madre y su padre.

Verse 83

अथ द्वाःस्थो द्रुतं गत्वा भूपतेस्तान्न्यवेदयत् । ब्राह्मणान्भर्तृयज्ञेन हरिभद्रेण संयुतान्

Entonces el portero fue de prisa e informó al rey: «Han llegado los brāhmaṇas, acompañados de Haribhadra, vinculado al Bhartṛyajña».

Verse 84

आनर्तोऽपि च ताञ्छ्रुत्वा राजद्वारसमागतान् । पुरोधसा समायुक्तः संमुखं प्रययौ तदा

Al oír que habían llegado a la puerta real, el rey Ānarta también, acompañado de su sacerdote real, salió entonces a recibirlos cara a cara.

Verse 85

दत्त्वार्घं मधुपर्कं च विष्टरं गां तथा नृपः । प्रथमं भर्तृयज्ञाय हरिभद्राय वै ततः

El rey ofreció arghya, madhuparka, un asiento y una vaca—ante todo a Haribhadra, oficiante del Bhartṛ-yajña, y después a los demás.

Verse 86

चतुर्णां मुद्गहस्तानां तथान्येषां द्विजन्मनाम् । आद्यऋग्यजुःसाम्नां च प्रगृह्याशीर्वचः परम्

Y de cuatro bráhmanas “mudga-hasta”, así como de otros dos veces nacidos—los más eminentes en las tradiciones del Ṛg, Yajur y Sāma Veda—recibió las supremas palabras de bendición.

Verse 88

तथा तेषूपविष्टेषु सर्वेषु पृथिवीपतिः । उपविश्य धरापृष्ठे कृतांजलिर भाषत

Cuando todos hubieron tomado asiento, el señor de la tierra (el rey) se sentó en el suelo y, con las palmas unidas en reverencia, habló.

Verse 89

धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यन्मे गृहमुपागतः । सर्वोऽयं नागरो लोको भर्तृयज्ञसमन्वितः

«Dichoso soy; agraciado soy—pues habéis venido a mi casa. Toda esta comunidad de los Nāgara está unida en la observancia del Bhartṛ-yajña.»

Verse 90

तदादिशतु मां लोको यत्कृत्यं प्रकरोमि वः । अदेयमपि यच्छामि गृहायातस्य सांप्रतम्

«Que la asamblea me indique qué deber he de cumplir por vosotros. Aun lo que no debiera darse, lo daré ahora—puesto que habéis venido a mi hogar.»

Verse 91

अगम्यमपि यास्यामि करिष्येऽकृत्यमेव च । तच्छ्रुत्वा हरिभद्रः स समुत्थाय त्वरान्वितः

«Aunque sea un lugar difícil de alcanzar, iré; y haré incluso lo que de otro modo sería impropio». Al oír esto, Haribhadra se levantó al instante, lleno de urgencia.

Verse 92

पप्रच्छाद्यांस्तदर्थं च बह्वृचांस्तदनंतरम् । अध्वर्यूंश्चैव छांदोग्याननुज्ञातश्च तैस्तदा

Luego preguntó a los más eminentes entre los Bahvṛcas acerca de aquel asunto; después consultó también a los Adhvaryus y a los Chāndogyas—y, con su permiso, prosiguió.

Verse 93

प्राणरुद्रान्वदंत्वाद्या जीवसूक्तं च बह्वृचाः । एषां चैव पृथिव्यादिसवनं यत्पुरा कृतम्

«Que los principales reciten los Prāṇa-Rudras, y que los Bahvṛcas reciten el Jīva-sūkta. Y que se realice el savana de “Pṛthivī y los demás”, tal como se hizo antiguamente para estos ritos.»

Verse 94

पठन्त्वध्वर्यवः सर्वे छांदोग्याश्च पृथक्पृथक् । मधुच्युतेन संयुक्तं प्रपठन्तु च सिद्धये

«Que todos los Adhvaryus y los Chāndogyas reciten, cada cual según su propia manera. Y que reciten junto con la porción “Madhucyuta”, para que se logre la consumación.»

Verse 95

भर्तृयज्ञमतेनैवं तेन प्रोक्ता द्विजोत्तमाः । पप्रच्छुश्चैव तत्सर्वं यत्प्रोक्तं तेन धीमता

Así, conforme a la doctrina del Bhartṛ-yajña, aquel sabio instruyó a los mejores entre los dos veces nacidos; y ellos, a su vez, preguntaron acerca de todo cuanto él había declarado.

Verse 96

ततः पाठावसाने तु मध्यगः प्राह सादरम् । परावसुसमुद्भूतं वृत्तांतं तस्य भूपतेः

Entonces, al concluir la recitación, el que estaba sentado en medio habló con reverencia, relatando un suceso surgido de Parāvasu acerca de aquel rey.

Verse 97

सभामंडपमासाद्य सर्वान्समुपवेशयत् । वरासनेषु हैमेषु यथावदनुपूर्वशः

Al llegar al salón de la asamblea, hizo sentar a todos debidamente, en el orden correcto, sobre excelentes asientos de oro.

Verse 98

भर्तृयज्ञेन चानीता यथा सर्वे द्विजातयः । तच्छ्रुत्वा पार्थिवो हृष्टः कृतांजलिपुटोऽब्रवीत्

Cuando Bhartṛyajña la trajo así, junto con todos los nacidos dos veces, el rey, al oírlo, se alegró y, con las manos juntas, habló.

Verse 99

धन्योहं कृतपुण्योऽस्मि यस्य मे नागरैर्द्विजैः । विप्रत्रयप्ररक्षार्थं प्रसादोऽयं महान्कृतः

«Dichoso soy; en verdad soy rico en mérito, pues por los dwija Nāgara se me ha concedido este gran favor para la protección de los tres brāhmaṇas.»

Verse 100

धन्या मे कन्यका चेयं रक्षयिष्यति च स्वयम् । ब्राह्मणत्रितयं ह्येतन्मरणे कृतनिश्चयम्

«Dichosa también es esta hija mía; ella misma protegerá a esta tríada de brāhmaṇas, que han resuelto afrontar la muerte.»

Verse 101

अथाऽसावानयामास तां कन्यां तत्क्षणाद्द्विजाः । उपविष्टं सभामध्ये ब्राह्मणेभ्यो न्यवेदयत्

Entonces trajo de inmediato a aquella doncella; y, sentado en medio de la asamblea, expuso el asunto ante los brāhmaṇas.

Verse 102

एषा कन्या मयानीता युष्मद्वाक्याद्द्विजोत्तमाः । भर्तृयज्ञेन यत्प्रोक्तं तत्करोतु च स द्विजः

“Oh, los mejores entre los dos veces nacidos, por vuestra palabra he traído a esta doncella. Que ese brāhmaṇa haga exactamente lo que Bhartṛyajña ha declarado.”

Verse 103

ततस्तत्र समानीय ब्राह्मण तं परावसुम् । भर्तृयज्ञ इदं वाक्यं कन्यायाः पुरतोऽब्रवीत्

Luego hicieron venir allí al brāhmaṇa Parāvasu; y Bhartṛyajña pronunció estas palabras ante la doncella.

Verse 104

इमां त्वं कन्यकां चित्ते जननीं यदि मन्यसे । अधरास्वादनं कुर्वंस्ततः सिद्धिमवाप्स्यसि

“Si en tu corazón consideras a esta doncella como a tu madre, entonces, al probar sus labios, alcanzarás el éxito (quedará establecida la prueba).”

Verse 105

अनुरागपरो भूत्वा यद्यास्वादनतत्परः । भविष्यति ततो रक्तं तव वक्त्रे परावसो

“Pero si lo haces movido por la pasión—entregado al gusto sensual—entonces aparecerá sangre en tu boca, oh Parāvasu.”

Verse 106

शुद्धस्य त्वथ दुग्धं च भविष्यति न संशयः

Pero para quien es puro, la leche aparecerá—de ello no hay duda.

Verse 107

स्तनाभ्यां तव हस्ताभ्यां स्पर्शात्क्षीरं भवेद्यदि । तत्ते शुद्धिः परिज्ञेया रक्तं वा न भविष्यति

Si, al tocar con tus manos sus pechos, llegara a fluir leche, entonces se conocerá tu pureza; y no aparecerá sangre.

Verse 108

एवमुक्त्वाथ तं कन्यां ततः प्रोवाच स द्विजः । एनं त्वं पुत्रवत्पश्य पुत्रि ब्राह्मणसत्तमम्

Dicho esto a la doncella, el brāhmaṇa añadió: “Hija, mira a este excelso brāhmaṇa como mirarías a un hijo.”

Verse 109

येन शुद्धिमवाप्नोति त्वदोष्ठास्वादने कृते । स्पर्शिताभ्यां स्तनाभ्यां च प्रायश्चित्तं यतः स्मृतम्

“Por esto él alcanza la purificación—pues, tras gustar tus labios y tocar tus pechos, se prescribe en verdad una expiación (prāyaścitta).”

Verse 110

एतदस्य द्विजेंद्रस्य वयस्यैर्हास्यसंयुतैः । येन शुद्धिमवाप्नोति नो चेन्मृत्युमवाप्स्यति

“Esto es lo que sus compañeros, entre risas, han impuesto a este jefe de brāhmaṇas: con ello podrá recobrar la pureza; de lo contrario, hallará la muerte.”

Verse 111

सूत उवाच । सा तथेति प्रतिज्ञाय सव्रीडं तमुवाच ह । एहि वत्स कुरुष्व त्वं प्रायश्चित्तं विशुद्धये

Dijo Sūta: Ella asintió, diciendo: «Así sea», y, con pudor y recato, le habló: «Ven, amado hijo; realiza la expiación (prāyaścitta) para alcanzar la purificación completa».

Verse 112

मातृभावं समाधाय मया त्वं कल्पितः सुतः । सोऽपि तां मातृवन्मत्वा तस्याः सांनिध्यमागतः

«Asumiendo un ánimo maternal, te he dispuesto como hijo; y él también, teniéndola por madre, se presentó ante su presencia».

Verse 113

स्पृष्टवांश्च स्तनौ तस्याः सर्वलोकस्य पश्यतः । स्पृष्टाभ्यां च स्तनाभ्यां च तत्क्षणाद्द्विजसत्तमाः

Y él tocó sus pechos a la vista de todo el pueblo; y en el mismo instante en que aquellos pechos fueron tocados, oh excelso entre los brāhmaṇas—

Verse 114

क्षीरधारे विनिष्क्रांते कुन्देंदुहिमसंनिभे

Entonces brotó un chorro de leche, blanco como el jazmín, como la luna y como la nieve.

Verse 115

अथौष्ठास्वादनं यावत्तस्याः स कुरुते द्विजः । तावत्क्षीरं विनिष्क्रांतं तादृग्रूपं तदाननात्

Luego, mientras el brāhmaṇa gustaba sus labios, durante todo ese tiempo manó de su boca leche de la misma apariencia.

Verse 116

एतस्मिन्नंतरे सर्वैस्ताला दत्ता द्विजातिभिः । राज्ञाऽयं ब्राह्मणः शुद्धो वदमानैर्मुहुर्मुहुः

Entretanto, todos los nacidos dos veces aplaudían una y otra vez, proclamando: «Por la autoridad del rey, este brāhmaṇa ha quedado purificado».

Verse 117

सोऽपि प्रदक्षिणीकृत्य तां च कन्यां मुहुर्मुहुः । नमस्कृत्य क्षमस्वेति त्वं मातः पुत्रवत्सले

Él también la circunvaló en pradakṣiṇā una y otra vez; luego, postrándose, dijo: «Madre, tierna con el hijo—perdóname, te lo ruego».

Verse 118

तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यमानर्तो विस्मयान्वितः । शशंस भतृयज्ञं तं प्रायश्चित्तप्रदायकम्

Al ver aquel gran prodigio, Ānarta, colmado de asombro, ensalzó ese Bhatṛ-yajña como un rito que otorga prāyaścitta: expiación purificadora del pecado.

Verse 119

अहोऽतीव सुभा ग्योऽहं यस्य मे गृहमागताः । ईदृशा ब्राह्मणाः सर्वे चमत्कारपुरोद्भवाः

«¡Ah! Soy inmensamente afortunado, pues tales brāhmaṇas—nacidos del prodigio y maravillosos en su sola presencia—han llegado a mi casa».

Verse 120

तथा चैतादृशी कन्या ह्यसामान्यप्रवर्तिनी । रत्नावती महाभागा सत्यशौचसमन्विता

«Y asimismo esta doncella—Ratnāvatī—no obra de modo ordinario: es una muy bienaventurada, dotada de veracidad y pureza».

Verse 121

तथाऽयं नैव सामान्यो ब्राह्मणश्च परावसुः । यश्चेदृशीं समासाद्य कन्यां नो विकृतः स्थितः

Así también, este brāhmana Parāvasu no es en modo alguno ordinario; pues, al encontrarse con una doncella tal, permanece sin desviarse y firme.

Verse 122

एवमुक्त्वा विसृज्याथ तान्विप्रान्पार्थिवोत्तमाः । तां च कन्यां समादाय ततश्चांतःपुरं ययौ

Dicho esto, el mejor de los reyes despidió a aquellos brāhmanas; y, tomando consigo a la doncella, se dirigió entonces al palacio interior.

Verse 123

अथ ते नागराः सर्वे मर्यादां चक्रिरे ततः । अद्यप्रभृति या वेश्या स्थानेऽस्मिन्वासमेष्यति

Entonces todos los habitantes de la ciudad establecieron una ordenanza: “Desde hoy en adelante, cualquier cortesana que venga a morar en este lugar—”.

Verse 124

तया नैव गृहे धार्यं सुरामांसं कथंचन । दूषयंति सदा दुष्टा नागराणां सुतानिह

“Por causa de ella, no debe guardarse en la casa licor ni carne de ninguna manera; pues mujeres depravadas como esas corrompen siempre a los hijos de los ciudadanos aquí.”

Verse 125

अथ व्यवस्थामुत्क्रम्य या हि तद्धारयिष्यति । सा दण्ड्यास्माच्च निर्वास्या प्रेत्य स्यात्पापभागिनी

“Y si alguna mujer transgrede esta norma y guarda esas cosas, será castigada y expulsada de entre nosotros; y tras la muerte, será partícipe del pecado.”

Verse 126

औदुम्बर्या मध्यगेन दत्तं तालत्रयं तदा

Entonces, en aquel momento, se concedió y se apartó un conjunto de tres árboles tāla, con un udumbara (higuera sagrada) erguido en medio.

Verse 197

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये परावसुप्रायश्चित्तविधानवृत्तांतवर्णनंनाम सप्तनवत्युत्तरशततमोऽध्यायः

Así concluye, en el Śrī Skanda Mahāpurāṇa—dentro de la Ekāśīti-sāhasrī Saṃhitā, en el sexto Nāgara-khaṇḍa, en el Māhātmya del sagrado territorio de Hāṭakeśvara—el capítulo titulado «Relato del procedimiento de la expiación de Parāvasu», siendo el Capítulo 197.