Adhyaya 7

Verse 1

अर्जुन उवाच । महीसागरमाहात्म्यमद्भुतं कीर्तितं त्वया । विस्मयः परमो मह्यं प्रहर्षश्चोपजायते

Arjuna dijo: «Has proclamado la maravillosa grandeza de Mahīsāgara. En mí surge un asombro profundo, y también nace la dicha».

Verse 2

तदहं विस्तराच्छ्रोतुमिदमिच्छामि नारद । कस्य यज्ञे मही ग्लाना वह्नितापाभितापिता

Por eso, oh Nārada, deseo oír esto con plena amplitud: ¿en el sacrificio de quién quedó la Tierra afligida, atormentada por el ardor abrasador del fuego?

Verse 3

नारद उवाच । महादाख्यानमाख्यास्ये यथा जाता महीनदी । श्रृण्वन्नेतां कथां पुण्यां पुण्यमाप्स्यसि पांडव

Nārada dijo: «Relataré el gran relato: cómo llegó a existir el río llamado Mahī. Oh Pāṇḍava, al escuchar esta historia sagrada alcanzarás mérito».

Verse 4

पुराभूद्भूपतिर्भूमाविन्द्रद्युम्न इति श्रुतः । वदान्यः सर्वधर्मज्ञो मान्यो मानयिता प्रभुः

En tiempos antiguos hubo en la tierra un rey, célebre con el nombre de Indradyumna. Era generoso, conocedor de todo dharma, digno de honor, honrador de los demás y verdadero señor.

Verse 5

उचितज्ञो विवेकस्य निवासो गुणसागरः । न तदस्ति धरापृष्ठे नगरं ग्रामपत्तनम्

Conocía lo que era debido, era morada del discernimiento, un océano de virtudes. No había en la faz de la tierra ciudad, aldea ni villa mercantil que…

Verse 6

तदीयपूर्तधर्मस्य चिह्नेन न यदंकितम् । कन्यादानानि बहुधा ब्राह्मेण विधिना व्यधात्

No quedó lugar alguno sin la señal de sus obras públicas de dharma. De muchas maneras realizó el kanyādāna, el don de la doncella en matrimonio, conforme al rito Brāhma.

Verse 7

भूपालोऽसौ ददौ दानमासहस्राद्धनार्थिनाम् । दशमीदिवसे रात्रौ गजपृष्ठेन दुन्दुभिः

Aquel rey otorgó dádivas a los suplicantes—hasta mil de los que buscaban riqueza. En la noche del décimo día lunar (Daśamī), sonó el tambor dundubhi desde lo alto de un elefante…

Verse 8

ताड्यते तत्पुरे प्रातः कार्यमेकादशीव्रतम् । यज्वना तेन भूपेन विच्छिन्नं सोमपायिनाम्

En aquella ciudad, al alba, se batió el tambor proclamando: «Ha de observarse el voto de Ekādaśī». Por aquel rey, oficiador de sacrificios, fue restringida (interrumpida) la práctica de los bebedores de Soma.

Verse 9

स्वरणैरास्तृता दर्भैर्द्व्यंगुलोत्सेधिता मही । गंगायां सिकता धारा वर्षतो दिवि तारकाः

El suelo estaba cubierto de darbha dorada, elevado dos anchos de dedo; en el Gaṅgā corría una corriente de arena, y en el cielo las estrellas llovían.

Verse 10

शक्या गणयितुं प्राज्ञैस्तदीयं सुकृतं न तु । ईदृशैः सुकृतैरेष तेनैव वपुषा नृपः

Los sabios pueden contar muchas cosas, pero no la medida de sus méritos. Por tales méritos extraordinarios, aquel rey alcanzó el estado divino en ese mismo cuerpo.

Verse 11

धाम प्रजापतेः प्राप्तो विमानेन कुरूद्वह । बुभुजे स तदा भोगान्दुर्लभानमरैरपि

Oh el mejor de los Kurus: llegado en un vimāna, carro celestial, a la morada de Prajāpati, entonces gozó de deleites difíciles de alcanzar, aun para los inmortales.

Verse 12

अथ कल्पशतस्यांते व्यतीते तं महीपतिम् । प्राह प्रजापतिः सेवावसरायातमात्मनः

Luego, cuando hubieron transcurrido cien kalpas, Prajāpati habló a aquel rey, que había acudido a él en el tiempo señalado para el servicio.

Verse 13

ब्रह्मोवाच । इंद्रद्युम्न द्रुतं गच्छ धरापृष्ठं नृपोत्तम । न स्तातव्यं मदीयेद्य लोके क्षणमपि त्वया

Dijo Brahmā: «Indradyumna, oh el mejor de los reyes, ve sin demora a la faz de la tierra. Hoy no debes permanecer en mi mundo ni siquiera un instante».

Verse 14

इंद्रद्युम्न उवाच । कस्माद्ब्रह्मन्नितो भूमौ मां प्रेषयसि सम्प्रति । सति पुण्ये मदीये तु बहुले वद कारणम्

Indradyumna dijo: «Oh Brahmā, ¿por qué me envías ahora desde aquí a la tierra? Si mi mérito aún es abundante, dime la causa».

Verse 15

ब्रह्मोवाच । न पुण्यं केवलं राजन्गुप्तं स्वर्गस्य साधकम् । विना निष्कल्मषां कीर्ति त्रिलोकीतलविस्तृताम्

Dijo Brahmā: «Oh rey, el mérito por sí solo—sobre todo si permanece oculto—no asegura el cielo, si carece de una fama inmaculada, extendida por los tres mundos».

Verse 16

तव कीर्तिसमुच्छेदः सांप्रतं वसुधातले । संजातश्चिरकालेन गत्वा तां कुरु नूतनाम्

Ahora, sobre la faz de la tierra, con el paso de largo tiempo, tu fama ha quedado como cercenada. Ve allí y haz que esa gloria renazca de nuevo.

Verse 17

यदि वांछा महीपाल मम धामनि संस्थितौ

Oh rey, si deseas permanecer firmemente establecido en mi morada…

Verse 18

इन्द्रद्युम्न उवाच । मदीयं सुकृतं ब्रह्मन्कथं भूमौ भवेदिति । किं कर्तव्यं मया नैतन्मम चेतसि तिष्ठति

Dijo Indradyumna: «Oh Brahmā, ¿cómo podría mi mérito llegar a perderse o alterarse en la tierra? ¿Qué debo hacer? Esto no halla reposo en mi mente.»

Verse 19

ब्रह्मोवाच । बलवानेष भूपाल कालः कलयति स्वयम्

Brahmā dijo: «Oh rey, poderoso en verdad es este Tiempo; el Tiempo mismo conduce todas las cosas a su medida y a su fin.»

Verse 20

ब्रह्मांडान्यपि मां चैव गणना का भवादृशाम् । तदेतदेव मन्येऽहं तव भूपाल सांप्रतम्

Aun los incontables “huevos cósmicos” (universos)—y aun yo mismo—están más allá del cómputo de alguien como tú. Por eso, oh rey, esto es lo que considero que es tu condición en el presente.

Verse 21

यत्कीर्तिमात्मनो व्यक्तिं नीत्वाभ्येहि पुनर्दिवम् । शुश्रुवानिति वाचं स ब्रह्मणः पृथिवीपतिः

«Llevando contigo tu propia fama y tu identidad manifiesta, vuelve de nuevo al cielo». Al oír estas palabras de Brahmā, el señor de la tierra, el rey, escuchó sobrecogido de reverencia.

Verse 22

पश्यतिस्म तथात्मानं महीतलमुपागतम् । कांपिल्यनगरे भूयः पप्रच्छात्मानमात्मना

Entonces se vio a sí mismo descendido sobre la tierra. Al llegar de nuevo a la ciudad de Kāmpilya, se interrogó acerca de sí mismo, meditando en su propio interior.

Verse 23

नगरं स तदा देशमप्राक्षीदिति विस्मितः । जना ऊचुः । न जानीमो वयं भूपमिंद्रद्युम्नं न तत्पुरम्

Asombrado, preguntó por la ciudad y la región. La gente respondió: «No conocemos al rey Indradyumna, ni conocemos esa ciudad suya».

Verse 24

यत्त्वं पृच्छसि भो भद्र कञ्चित्पृच्छ चिरायुषम् । इन्द्रद्युम्न उवाच । कः संप्रति धरापृष्ठे चिरायुः प्रथितो जनाः

Ellos dijeron: «Buen señor, si preguntas por esto, pregunta a alguien célebre por su larga vida». Indradyumna dijo: «¿Quién, ahora sobre la faz de la tierra, es conocido entre los hombres como “el longevo”?».

Verse 25

पृथिवीजयराज्येस्मिन्यत्र प्रबूत मा चिरम् । जना ऊचुः । श्रूयते नैमिषारण्ये सप्तकल्पस्मरो मुनिः

En este reino de conquista de la tierra, donde tú crees haber reinado no hace mucho, la gente dijo: «Se oye que en Naimiṣāraṇya hay un sabio que recuerda siete kalpas».

Verse 26

मार्कंडेय इति ख्यातस्तं गत्वा पृच्छ संशयम् । तथोपदिष्टस्तैर्गत्वा तत्र तं मुनिपुंगवम्

Es célebre con el nombre de Mārkaṇḍeya: ve a él y pregúntale tu duda. Así instruido por ellos, fue allá, hacia aquel sabio excelso, toro entre los munis.

Verse 27

निशम्य प्रणिपत्याह नृपः स्वहृदयस्थितम् । इंद्रद्युम्न उवाच । चिरायुर्भगवान्भूमौ विश्रुतः सांप्रतं ततः

Tras escuchar, el rey se postró y dijo lo que estaba asentado en su corazón. Indradyumna declaró: «Por ello, el venerable “Longevo” es ahora célebre sobre la tierra».

Verse 28

पृच्छाम्यहं भवान्वेत्ति इंद्रद्युम्नं नृपं न वा

Te pregunto: ¿conoces al rey Indradyumna, o no?

Verse 29

श्रीमार्कंडेय उवाच । सप्तकल्पान्तरे नाभूत्कोपींद्रद्युम्नसंज्ञितः । भूपाल किमहं वच्मि तवान्यत्पृच्छ संशयम्

Śrī Mārkaṇḍeya dijo: «Al término de siete kalpas, no existía nadie llamado Indradyumna. Oh rey, ¿qué más he de decir? Pregunta cualquier otra duda que tengas».

Verse 30

स निराशस्तदाकर्ण्य वचो भूपोग्निसाधने । समुद्योगं तदा चक्रे तं दृष्ट्वाह तदा मुनिः

Al oír aquellas palabras acerca de la determinación del rey de entrar en el fuego, cayó en la desesperanza; pero luego se dispuso a actuar. Viéndolo prepararse así, el sabio habló de inmediato.

Verse 31

मार्कंडेय उवाच । मा साहसमिदं कार्षीर्भद्र वाचं श्रृणुष्व मे । एति जीवंतमानंदो नरं वर्षशतादपि

Mārkaṇḍeya dijo: «Oh noble, no cometas este acto temerario; escucha mis palabras. Un hombre puede vivir incluso cien años y, aun así, encontrarse con la aflicción».

Verse 32

तत्करोमि प्रतीकारं तव दुःखोपशांतये । श्रृणु भद्र ममास्तीह बको मित्रं चिरंतनः

«Haré un remedio para aquietar tu pena. Escucha, oh noble: aquí tengo a un amigo antiguo, Baka.»

Verse 33

नाडीजंघ इति ख्यातः स त्वा ज्ञास्यत्यसंशयम् । तस्मादेहि द्रुतं यावदावां तत्र व्रजावहे

«Es célebre con el nombre de Nāḍījaṅgha; sin duda te reconocerá. Por eso ven pronto: vayamos los dos allí de inmediato.»

Verse 34

परोपकारैकफलं जीवितं हि महात्मनाम् । यदि ज्ञास्यत्यसंदिग्धमिंद्रद्युम्नं स वक्ष्यति

«En verdad, para las grandes almas la vida da un solo fruto: el servicio a los demás. Si conoce con certeza a Indradyumna, nos lo dirá.»

Verse 35

तौ प्रस्थिताविति तदा विप्रेंद्रनृपपुंगवौ । हिमाचलं प्रति प्रीतौ नाडीजंघालयं प्रति

Entonces aquellos dos —el mejor de los brāhmaṇas y el más excelso de los reyes— partieron con el corazón gozoso hacia Himācala, hacia la morada de Nāḍījaṅgha.

Verse 36

बकोऽथ मित्रं स्वं वीक्ष्य चिरकालादुपागतम् । मार्कंडेयं ययौ प्रीत्युत्कंठितः सम्मुखं द्विजैः

Entonces Baka, al ver a su propio amigo vuelto tras largo tiempo, salió con afecto, ansioso, a recibir a Mārkaṇḍeya junto con los bráhmaṇas.

Verse 37

कृतसंविदभूत्पूर्वं कुशलस्वागतादिना । पप्रच्छानंतरं कार्यं वदागमनकारणम्

Tras intercambiar primero saludos—preguntando por el bienestar y ofreciendo la bienvenida—preguntó luego por el asunto: «Dime la causa de tu venida».

Verse 38

मार्कंडेयोथ तं प्राह बकं प्रस्तुतमीप्सितम् । इंद्रद्युम्नं भवान्वेत्ति भूपालं पृथिवीतले

Entonces Mārkaṇḍeya dijo a Baka, exponiendo lo que pretendía: «¿Conoces a Indradyumna, el rey sobre la tierra?»

Verse 39

एतस्य मम मित्रस्य तेन ज्ञातेन कारणम् । नो वायं त्यजति प्राणान्पुरा वह्निप्रवेशनात्

«Por este amigo mío, la causa ya le es conocida: este hombre no quiere soltar la vida; está resuelto a entrar en el fuego, como antes lo había determinado.»

Verse 40

एतस्य प्राणरक्षार्थं ब्रूहि जानासि चेन्नृपम्

Si lo sabes, oh rey, dime el medio por el cual pueda protegerse la vida de este hombre.

Verse 41

नडीजंघ उवाच । चतुर्दश स्मराम्यस्मि कल्पान्विप्रेंद्र सांप्रतम् । आस्तां तद्दर्शनं वार्तामपि वा न स्मराम्यहम्

Nāḍījaṃgha dijo: «Oh, el mejor de los brāhmaṇas, ahora recuerdo catorce kalpas. Pero en cuanto a eso—dejando de lado incluso verlo—ni siquiera recuerdo el rumor o la noticia de ello».

Verse 42

इंद्रद्युम्नो महीपालः कोऽपि नासीन्महीतले । एतावन्मात्रमेवाहं जानामि द्विजपुंगव

No existió en la tierra rey alguno llamado Indradyumna. Esto solo es lo que sé, oh toro entre los nacidos dos veces.

Verse 43

नारद उवाच । ततः स विस्मयाविष्टस्तस्यायुरिति शुश्रुवान् । पप्रच्छ राजा को हेतुर्दानस्य तपसोऽथ वा । यदायुरीदृशं दीर्घं संजातमिति विस्मितः

Dijo Nārada: Entonces, asombrado al oír acerca de su longevidad, el rey preguntó: «¿Cuál es la causa—la caridad (dāna), la austeridad (tapas), o alguna otra—por la que ha surgido una vida tan larga?»

Verse 44

नाडीजंघ उवाच । घृतकंबलमाहात्म्यान्मम देवस्य शूलिनः । दीर्घमायुरिदं विप्र शापाद्बकवपुः श्रृणु

Nāḍījaṃgha dijo: «Oh brāhmaṇa, por la grandeza de Ghṛtakaṃbala—de mi Señor, Śiva, el Portador del tridente—me ha llegado esta larga vida. Y por una maldición tengo la forma de una grulla. Escucha.»

Verse 45

पुरा जन्मन्यहं बालो ब्राह्मणस्याभवं भुवि । पाराशर्यसगोत्रस्य विश्वरूपस्य सन्मुनेः

En un nacimiento anterior, sobre la tierra, fui un niño en la casa de un brāhmaṇa—del linaje de Parāśarya—del noble sabio llamado Viśvarūpa.

Verse 46

बालको बक इत्येवं प्रतीतोऽतिप्रियः पितुः । चपलोऽतीव बालत्वे निसर्गादेव भद्रक

Siendo apenas un niño, era conocido con el nombre de «Baka» y era sumamente querido por mi padre; y en la niñez fui muy inquieto por naturaleza, oh bondadoso.

Verse 47

अथ मारकतं लिंगं देवतावसरात्पितुः । चापल्याद्वालभावाच्चापहृत्य निहितं मया

Luego, aprovechando el momento del culto de mi padre, robé un Śiva-liṅga de cristal (verdoso como esmeralda) que le pertenecía; por la volubilidad propia de la niñez, lo escondí.

Verse 48

घृतस्य कुंभे संक्रांतौ मकरस्योत्तरायणे । अथ प्रातर्व्यतीतायां निशि यावत्पिता मम

En el tiempo de Makara-saṅkrānti, en la estación de Uttarāyaṇa, cuando se había dispuesto una vasija de ghee, y cuando la noche había pasado a la mañana—hasta entonces mi padre…

Verse 49

निर्माल्यापनयं चक्रे तावच्छून्यं शिवालयम् । निशम्य कांदिशीको मां पप्रच्छ मधुरस्वरम्

Se dispuso a retirar el nirmālya, las ofrendas del día anterior; hasta entonces el templo de Śiva estaba vacío. Al oír (algo), Kāṃdiśīka me llamó con voz dulce y me interrogó.

Verse 50

वत्स क्व नु त्वया लिंगं नूनं विनिहितं वद । दास्यामि वांछितं यत्ते भक्ष्यमन्यत्तवेप्सितम्

«Hijo querido, dime: ¿dónde has colocado con certeza el liṅga? ¡Habla! Te daré cuanto desees: alimento para comer y cualquier otra cosa que anheles».

Verse 51

ततो मया बालभावाद्भक्ष्यलुब्धेन तत्पितुः । घृतकुंभांतराकृष्य भद्रलिंगं समर्पितम्

Entonces yo, por mi niñez y por codicia de alimento, lo saqué de dentro de la vasija de ghee de su padre y ofrecí aquel liṅga auspicioso.

Verse 52

अथ काले तु संप्राप्ते प्रमीतोऽहं नृपालये । जातो जातिस्मारस्तावदानर्ताधिपतेः सुतः

A su debido tiempo morí en la morada del rey; y luego nací como hijo del señor de Ānarta, con memoria de mi vida anterior.

Verse 53

घृतकंबलमाहात्म्यान्मकरस्थे दिवाकरे । अपि बाल्यादवज्ञानात्संयोगाद्घृतलिंगयोः

Por la grandeza del ‘ghṛta-kambala’ (la adoración que cubre el liṅga con ghee), cuando el Sol estaba en Makara (Capricornio), aun por descuido infantil, por el mero contacto del ghee y el liṅga…

Verse 54

ततः संस्थापितं लिंगं प्राग्जन्म स्मरता मया । ततः प्रभृति लिंगानि घृतेनाच्छादयाम्यहम्

Por ello, recordando mi nacimiento anterior, establecí el liṅga; y desde entonces cubro los liṅgas con ghee como acto de adoración.

Verse 55

पितृपैतामहं प्राप्य राज्यं शक्त्यनुरूपतः । ततः प्रसन्नो भगवान्पार्वतीपतिराह माम्

Habiendo obtenido el reino paterno y ancestral conforme a mi capacidad, entonces el Señor Bienaventurado—Esposo de Pārvatī—complacido, me habló.

Verse 56

पूर्वजन्मनि तुष्टोऽहं घृतकंबलपूजया । प्रयच्छाम्यस्मि त राज्यमधुनाभिमतं वृणु

En tu nacimiento anterior me complació tu adoración mediante el rito del ghṛta-kambala. Por ello te concedo la soberanía; ahora elige el don que anhelas.

Verse 57

ततो मया वृतः प्रादाद्गाणपत्यं मदीप्सितम् । कैलासे मां शिवो नित्यं संतुष्टः प्राह चेति च

Entonces, cuando hice mi elección, él me otorgó el señorío deseado entre los Gaṇas. En Kailāsa, Śiva—siempre complacido—me habló también de este modo.

Verse 58

तेनैव हि शरिरेण प्रणतं पुरतः स्थितम् । अद्यप्रभृति संक्रांतौ मकरस्यापरोपि यः

Con ese mismo cuerpo, el devoto estará ante (Śiva), inclinado en reverencia. Desde hoy en adelante, en la Makara-saṅkrānti, quienquiera que además (haga esto)…

Verse 59

घृतेन पूजां कर्तासौ भावी मम गणः स्फुटम् । इत्युक्त्वा मां शिवो भद्र गणकोटीश्वरं व्यधात्

«Él rendirá culto con ghee (ghṛta); con certeza se convertirá en uno de mis Gaṇas.» Diciendo esto, el auspicioso Śiva me instituyó como Gaṇakoṭīśvara, señor de un koṭi de Gaṇas.

Verse 60

प्रतीपपालकंनाम संस्थितं शिवशासनम् । ततः कामादिभिः षड्भिः पदैश्चंक्रमणात्मिकाम्

Entonces quedó establecido un precepto śaiva llamado «Pratīpapālaka». Después, impulsado por los seis arrebatos que comienzan con el deseo, mi propia vida se volvió un vagar inquieto, paso tras paso.

Verse 61

निसर्गचपलां प्राप्य भ्रमरीमिव तां श्रियम् । नैवालमभवं तस्या धारणे दैवयोगतः

Habiendo alcanzado aquella fortuna—voluble por naturaleza como una abeja errante—no pude retenerla, por el obrar del destino.

Verse 62

विचचार तदा मत्तः किलाहं वारणो यथा । कृत्याकृत्यविचारेण विमुक्तोऽतीव गर्वितः

Entonces vagué como un elefante enloquecido—libre del discernimiento de lo que debe y no debe hacerse, e hinchado de soberbia.

Verse 63

विद्यामभिजनं लक्ष्मीं प्राप्य नीचनरो यथा । आपदां पात्रतामेति सिंधूनामिव सागरः

Así como un hombre vil, al obtener saber, noble linaje y riqueza, se vuelve un recipiente apto para las calamidades—del mismo modo el océano, al recibir los ríos, se hace su receptáculo.

Verse 64

अथ काले व्यतिक्रांते कियन्मात्रे यदृच्छया । विचरन्नगमं शैलं हिमानीरुद्धकंदरम्

Luego, pasado algún tiempo, vagando por azar, llegué a una montaña cuyas cuevas estaban obstruidas por mantos de nieve.

Verse 65

तपस्यति मुनिस्तत्र गालवो भार्यया सह । सदैव तीव्रतपसा कृशो धमनिसंततः

Allí el sabio Gālava practicaba austeridades junto con su esposa—siempre consumido por una penitencia intensa, con las venas marcadas.

Verse 66

ब्राह्मणस्य हि देहोयं नैवैहिकफलप्रियः । कृच्छ्राय तपसे चेह प्रेत्यानंतसुखाय च

Pues este cuerpo de un brāhmaṇa no está hecho para amar los frutos mundanos. Aquí es para la áspera austeridad, y tras la muerte, para la dicha sin fin.

Verse 67

तस्य भार्याऽतिरूपेण विजिग्ये विश्ववर्णिनी । तन्वी श्यामा मृगाक्षी सा पीनोन्नतपयोधरा

Su esposa, engalanada con hermosura, parecía vencer a todas las mujeres: esbelta, de tez oscura, de ojos de gacela, con pechos plenos y erguidos.

Verse 68

हंसगद्गदसंभाषा मत्तमातंगगामिनी । विस्तीर्णजघना मध्ये क्षामा दीर्घशिरोरुहा

Su hablar era suave y tembloroso como el de un cisne; su andar, como el de una elefanta embriagada. De anchas caderas, cintura fina, llevaba larga cabellera suelta.

Verse 69

निम्ननाभिर्विधात्रैषा निर्मिता संदिदृक्षुणा । विकीर्णमिव सौंदर्यमेकपात्रमिव स्थितम्

Con el ombligo profundo, parecía forjada por el Creador que deseaba contemplar su propia obra: la belleza como esparcida por doquier, y sin embargo reunida en un solo vaso.

Verse 70

ततोऽविनीतस्तां वीक्ष्य भद्र गालववल्लभाम् । अहमासं शरव्रातैस्ताडितः पुष्पधन्विना । विवेकिनोऽपि मुनयस्तावदेव विवेकिनः

Entonces, con el corazón indómito, al ver a aquella doncella auspiciosa—amada de Gālava—fui herido por ráfagas de flechas disparadas por el del Arco de Flores, Kāma. Aun los sabios dotados de discernimiento lo son sólo hasta ese momento.

Verse 71

यावन्न हरिणाक्षीणामपांगविवरेक्षिताः । मया व्यवसितं चित्ते तदानीं तां जिहीर्षुणा

Mientras no me atravesaban las miradas de soslayo, desde el ángulo del ojo, de las doncellas de ojos de gacela, mi resolución permanecía firme; mas cuando surgió el deseo de llevármela, aquella firmeza vaciló.

Verse 72

इति चेति हरिष्यामि तपसा रक्षितां मुनेः । अस्याः कृते यदि शपेन्मुनिस्तत्र पराभवः

«Si es así, me la llevaré, aunque esté protegida por la austeridad del sabio». Pero si el sabio me maldijera por causa de ella, para mí habría ruina.

Verse 73

मम भावी भवेदेषा भार्या मृत्युरुतापि मे । तस्माच्छिष्यो भवाम्यस्य शुश्रूषानिरतो मुनेः

Ella puede llegar a ser mi futura esposa, o incluso mi muerte. Por eso me haré discípulo de este sabio, entregado a su servicio.

Verse 74

प्राप्यांतरं हरिष्यामि नास्य योग्येयमंगना । इति व्यवस्य विद्यार्थिमूर्तिमास्थाय गालवम्

«En cuanto halle ocasión, me la llevaré; esta mujer no es digna de él». Resuelto así, se acercó a Gālava, tomando la apariencia de un estudiante en busca de saber.

Verse 75

नमस्कृत्य वचोऽवोचमिति भाव्यर्थनोदितः । तथा मतिस्तथा मित्रं व्यवसायस्तथा नृणाम्

Tras inclinarme en reverencia, hablé, impulsado por el propósito que llevaba en mente. Pues en los hombres, así es la mente, así la compañía que eligen, y así la empresa que emprenden.

Verse 76

भवेदवश्यं तद्भावि यथा पुंभिः पुरा कृतम् । विवेकवैराग्ययुतो भगवंस्त्वासमुपस्थितः

Lo destinado ha de suceder sin falta, como el fruto de lo que los hombres hicieron en tiempos antiguos. Oh Bienaventurado, dotado de discernimiento y desapego, me he acercado a ti.

Verse 77

शिष्योऽहं भवता पाठ्यं कर्णधारं महामुनिम् । अपारपारदं विष्णुं विप्रमूर्तिमुपाश्रितम्

Soy tu discípulo: instrúyeme, oh gran sabio, tú que eres mi timonel para cruzar el océano sin orillas: Viṣṇu, quien conduce a los seres a la otra ribera, y a quien aquí se acude en la forma de un brāhmaṇa.

Verse 78

नमस्ये चेतनं ब्रह्मा प्रत्यक्षं गालवाख्यया । अविद्याकृष्णसर्पेण दष्टं तद्विषपीडितम्

Me postro ante el Brahman consciente, la Realidad suprema, manifiesta ante mí con el nombre de Gālava. Mordido por la serpiente negra de la ignorancia, soy atormentado por su veneno.

Verse 79

उपदेशमहामंत्रैर्मां जांगुलिक जीवय । महामोहमहा वृक्षो हृद्यावापसमुत्थितः

Oh encantador de serpientes, reanímame con los grandes mantras de la instrucción. Un enorme árbol de gran ilusión ha brotado del semillero dentro de mi corazón.

Verse 80

त्वद्वाक्यतीक्ष्णधारेण कुठारेण क्षयं व्रजेत् । अपवर्गपथव्यापी मूढसंसर्गसेचनः

Que el riego de mi necedad—nacida de la compañía de los extraviados—sea talado y reducido a ruina por el hacha de filo agudo que es tu enseñanza, para que el sendero hacia la liberación (apavarga, mokṣa) quede despejado y se extienda ante mí.

Verse 81

छिद्यतां सूत्रधारेण विद्यापरशुनाधुना । भजामि तव शिष्योऽहं वरिवस्यापरश्चिरम्

Que sea cortado ahora por el hilo que guía y por el hacha del conocimiento verdadero. En Ti me refugio como tu discípulo; por largo tiempo serví sólo el culto exterior, no la disciplina más alta.

Verse 82

समिद्दर्भान्मूलफलं दारूणि जलमेव च । आहरिष्येऽनुगृह्णीष्व विनीतं मामुपस्थितम्

Traeré leña para el fuego, hierba darbha, raíces y frutos, troncos y también agua. Ten piedad de mí: humilde, me presento y permanezco de pie, listo para servir.

Verse 83

इत्थं पुरा बकाभिख्यं बकवृत्तिमुपाश्रितम् । तदाऽर्जवे कृतमतिरनुजग्राह मां मुनिः

Así, en tiempos antiguos, yo—llamado «Baka» y viviendo según la conducta de la grulla—recibí la gracia del sabio cuando mi determinación se volvió hacia la recta honestidad.

Verse 84

ततोऽतीव विनीतोऽहं भूत्वा तं ब्राह्मणीयुतम् । विश्वासनाय सुदृढं तोषयामि दिनेदिने

Después, volviéndome sumamente humilde, lo complacía día tras día—al que estaba acompañado por su esposa brāhmaṇī—para afianzar una confianza firme.

Verse 85

स च जानन्मुनिः पत्नीं पात्रभूतामविश्वसन् । स्त्रीचरित्रविदंके तां विधाय स्वपिति द्विजः

Sin embargo, el sabio—aunque sabía que su esposa era digna—no confiaba del todo; conocedor de los modos del mundo, el dos veces nacido la puso sobre su regazo y se durmió.

Verse 86

अथान्यस्मिन्दिने साभूद्ब्राह्मण्यथ रजस्वला । तद्दूरशायिनी रात्रौ विश्वासान्मे तपस्विनी

Luego, en otro día, la brāhmaṇī tuvo su menstruación; y por la noche, por confiar en mí, aquella mujer asceta se recostó a distancia (apartada).

Verse 87

इदमन्तरमित्यंतर्विचिंत्याहं प्रहर्षितः । मलिम्लुचाकृतिर्भूत्वा निशीथे तामथाहरम्

Pensando para mis adentros: «Ésta es mi ocasión», me alegré; y tomando la forma de un malimluca (vil paria/forajido), a medianoche la rapté.

Verse 88

विललाप तदा बाला ह्रियमाणा मयोच्चकैः । मैवं मैवमिति ज्ञात्वा मां स्वरेणाब्रवीन्मुनिम्

Entonces la joven gimió y lloró mientras yo la llevaba por la fuerza. Al reconocerme, clamó con voz alarmada: «¡No! ¡No!», y llamó al sabio con su voz.

Verse 89

बकवृत्तिरयं दुष्टो धर्मकंचुकमाश्रितः । हरते मां दुराचारस्तस्मात्त्वं त्राहि गालव

Dijo ella: «Este malvado practica la “conducta de la grulla”: un hipócrita cubierto con el manto del dharma. Ese perverso me está raptando; por eso, ¡oh Gālava, protégeme!»

Verse 90

तव शिष्यः पुरा भूत्वा कोप्वेषोद्य मलिम्लुचः । मां जिहीर्षति तद्रक्ष शरण्य शरणं भव

«Habiendo sido antes tu discípulo, este vil malimluca, ahora vestido de ira, pretende apoderarse de mí. Protégeme de él; oh amparo de los desvalidos, sé mi refugio.»

Verse 91

तद्वाक्यसमकालं स प्रबुद्धो गालवो मुनिः । तिष्ठतिष्ठेति मामुक्त्वा गतिस्तम्भं व्यधान्मम

En aquel mismo instante, el sabio Gālava despertó; diciéndome: «¡Detente, detente!», detuvo mi movimiento y dejó sin fuerza mi marcha.

Verse 92

ततश्चित्राकृतिरहं स्तम्भितो मुनिनाऽभवम् । व्रीडितं प्रविशामीव स्वांगानि किल लज्जया

Luego, convertido en una figura extraña y deformada, quedé inmovilizado por el sabio; y, por vergüenza, era como si quisiera encogerme y entrar en mis propios miembros.

Verse 93

ततः प्रकुपितः प्राह मामभ्येत्याथ गालवः । तद्वज्रदुःसहं वाक्यं येनाहमभवं बकः

Entonces Gālava, enfurecido, se acercó a mí y pronunció aquellas palabras, cual rayo, insoportables; por ellas me convertí en una grulla.

Verse 94

गालव उवाच । बकवृत्तिमुपाश्रित्य वंचितोऽहं यतस्त्वया । तस्माद्बकस्त्वं भविता चिरकालं नराधम

Dijo Gālava: «Porque, amparándote en la conducta de una grulla, me engañaste; por eso serás grulla por largo tiempo, oh el más vil de los hombres».

Verse 95

इति शप्तोऽहमभवं मुनिनाऽधर्ममाश्रितः । परदारोपसेवार्थमनर्थमिममागतः

Así, maldecido por el sabio, me convertí en quien se acogió a la impiedad; y, buscando yacer con la esposa de otro, caí en esta calamidad.

Verse 96

न हीदृशमनायुष्यं लोके किंचन विद्यते । यादृशं पुरुषस्येह परदारोपसेवनम्

En este mundo no hay nada tan destructor de la vida y el bienestar de un hombre como unirse a la esposa de otro.

Verse 97

ततः सती सा मत्स्पर्शदूषितांगी तपस्विनी । मया विमुक्ता स्नात्वा मां तथैवानुशशाप ह

Entonces aquella virtuosa asceta—cuyo cuerpo había sido mancillado por mi contacto—una vez liberada por mí, se bañó y, del mismo modo, pronunció una maldición contra mí.

Verse 98

एवं ताभ्यामहं शप्तो ह्यश्वत्थपर्णवद्भयात् । कंपमानः प्रणम्योभाववोचं तत्र दम्पती

Así, maldecido por ambos, temblando de miedo como una hoja del aśvattha, me incliné y hablé allí a aquel esposo y esposa.

Verse 99

गणोऽहमीश्वरस्यैव दुर्विनीततरो युवाम् । निरोधमेवं कुरुतं भगवंतावनुग्रहम्

«Yo soy en verdad un gaṇa de Īśvara, aunque me he vuelto sumamente indisciplinado. Oh venerable pareja, concededme gracia: refrenad esta falta de este modo».

Verse 100

वाचि क्षुरो नावनीतं हृदयं हि द्विजन्मनाम् । प्रकुप्यंति प्रसीदंति क्षणेनापि प्रसादिताः

En la palabra, los nacidos dos veces pueden ser como una navaja; pero su corazón no carece de suavidad, como la mantequilla. Pueden airarse y pueden apaciguarse; una vez aplacados, aun en un instante, vuelven a ser benévolos.

Verse 101

त्वयि विप्रतिपन्नस्य त्वमेव शरणं मम । भूमौ स्खलितपादानां भूमिरेवावलंबनम्

Yo, confundido y sin rumbo, sólo en Ti hallo refugio. Así como a quien resbala en la tierra, la misma tierra le sirve de apoyo para levantarse de nuevo.

Verse 102

गणाधिपत्यमपि मे जातं परिभवास्पदम् । विषदंता हि जायन्ते दुर्विनीतस्य सम्पदः

Aun el señorío sobre los Gaṇas llegó a ser para mí motivo de afrenta. Pues para el indisciplinado, la prosperidad misma nace con colmillos de veneno.

Verse 103

विदुरेष्यद्धियाऽपायं परतोऽन्ये विवेकिनः । नैवोभयं विदुर्नीचा विनाऽनुभवमात्मनः

Los prudentes reconocen el peligro aun cuando se acerca; otros lo comprenden después de que ha sucedido. Mas los viles no conocen ni lo uno ni lo otro, salvo cuando lo padecen en sí mismos.

Verse 104

दुर्वीनीतः श्रियं प्राप्य विद्यामैश्वर्यमेव वा । न तिष्ठति चिरं स्थाने यथाहं मदगर्वितः

El indisciplinado, aunque alcance fortuna, saber o poder señorial, no permanece mucho en un estado firme; así tampoco yo, embriagado de orgullo, pude sostenerme.

Verse 105

विद्यामदो धनमदस्तृतीयोऽभिजनो मदः । एते मदा मदांधानामेत एव सतां दमाः

Soberbia por el saber, soberbia por la riqueza y, en tercer lugar, soberbia por el linaje: éstas son las embriagueces que ciegan a los embriagados. Mas esas mismas cosas se vuelven disciplina para los virtuosos.

Verse 106

नोदर्कशालिनी बुद्धिर्येषामविजितात्मनाम् । तैः श्रियश्चपला वाच्यं नीयंते मादृशैर्जनैः

Quienes no han vencido su propio ser no poseen una inteligencia discerniente y de largo alcance. Por tales personas, la prosperidad inconstante es inevitablemente arrastrada lejos—como aconteció a gentes como yo.

Verse 107

तत्प्रसीद मुनिश्रेष्ठ शापांतं मेऽधुना कुरु । दुर्विनीतेष्वपि सदा क्षमाचारा हि साधवः

Por ello, sé propicio, oh el mejor de los sabios: pon ahora fin a mi maldición. Pues los virtuosos practican siempre el perdón, aun hacia los indisciplinados.

Verse 108

इत्थं वचसि विज्ञप्ते विनीतेनापि वै मया । प्रसादप्रवणो भूत्वा शापांतं मे तदा व्यधात्

Cuando así fui escuchado—yo, que ya me había vuelto humilde—él, inclinado a la compasión, dispuso entonces el fin de mi maldición.

Verse 109

गालव उवाच । छन्नकीर्तिसमुद्धारसहायस्त्वं भविष्यसि । यदेन्द्रद्युम्नभूपस्य तदा मोक्षमवाप्स्यसि

Dijo Gālava: Serás un auxiliar en la restauración de la fama de Channakīrti. Y cuando asistas al rey Indradyumna, entonces alcanzarás la liberación.

Verse 110

इत्यहं मुनिशापेन तदाप्रभृति पर्वते । हिमाचले बको भूत्वा काश्यपेयो वसामि च

“Así, por la maldición de un sabio, desde entonces he morado en el monte Himācala. Convertido en una grulla, yo—Kāśyapeya—sigo viviendo aquí.”

Verse 111

राज्यं चिरायुरिति मे घृतकम्बलस्य जातिस्मरत्वमधुनापि तथानु भावान् । शापाद्बकत्वमभवन्मुनिगालवस्य तद्भद्र सर्वमुदितं भवताद्य पृष्टम्

“Realeza” y “larga vida”: tales fueron mis vivencias como Ghṛtakambala; aun ahora recuerdo aquellos nacimientos y sus efectos. Por la maldición del sabio Gālava me convertí en una grulla. Oh noble señor, ya he declarado todo cuanto me preguntaste.”