Adhyaya 17

Verse 1

अगस्त्य उवाच । रत्नेश्वरसमुत्पतिं कथयस्व षडानन । रत्नभूतं महालिंगं यत्काश्यां परिवर्ण्यते

Agastya dijo: Oh Ṣaḍānana, cuéntame el origen de Ratneśvara, el gran liṅga hecho de joyas que se ensalza en Kāśī.

Verse 2

कोस्य लिंगस्य महिमा केनैतच्च प्रतिष्ठितम् । एतं विस्तरतो ब्रूहि गौरीहृदयनंदन

¿Cuál es la gloria de este liṅga y por quién fue establecido? Explícamelo en detalle, oh amado hijo de Gaurī.

Verse 3

स्कंद उवाच । रत्नेश्वरस्य माहात्म्यं कथयिष्यामि ते मुने । यथा च रत्नलिंगस्य प्रादुर्भावोऽभवद्भुवि

Skanda dijo: Oh sabio, te narraré la grandeza de Ratneśvara y cómo el liṅga de joyas se manifestó en la tierra.

Verse 4

श्रुतं नामापि लिंगस्य यस्य जन्मत्रयार्जितम् । वृजिनं नाशयेत्तस्य प्रादुर्भावं ब्रुवे मुने

Aun el mero oír el nombre de este liṅga destruye el pecado acumulado en tres nacimientos; por eso, oh sabio, hablaré de su manifestación.

Verse 5

शैलराजेन रत्नानि यानि पुंजीकृतान्यहो । उत्तरे कालराजस्य तानि तस्य गिरेर्वृषात्

¡Ah! Las joyas que el Rey de las Montañas había amontonado estaban al norte de Kālarāja, en la elevada ladera de aquel monte.

Verse 6

सर्वरत्नमयं लिंगं जातं तत्सुकृतात्मनः । शक्रचापसमच्छायं सर्वरत्नद्युतिप्रभम्

Por el mérito de aquel de alma virtuosa se manifestó un Liṅga hecho enteramente de todas las gemas, resplandeciente como el arco iris de Indra y fulgurante con el brillo de cada piedra preciosa.

Verse 7

तल्लिंगदर्शनादेव ज्ञानरत्नमवाप्यते । शैलेश्वरं समालोक्य शिवौ तत्र समागतौ

Con el solo darśana de aquel Liṅga se obtiene la “joya del conocimiento espiritual”. Al contemplar a Śaileśvara, Śiva y (Pārvatī) llegaron allí juntos.

Verse 8

यत्र रत्नमयं लिंगमाविर्भूतं स्वयं मुने । तस्य स्फुरत्प्रभाजालैस्ततमंबरमंडलम्

Oh sabio, donde aquel Liṅga de joyas se manifestó por sí mismo, toda la bóveda del cielo quedó extendida con sus fulgurantes redes de resplandor.

Verse 9

तत्र दृष्ट्वा शुभं लिंगं सर्वरत्नसमुद्भवम् । भवान्यदृष्टपूर्वा हि परिपप्रच्छ शंकरम्

Allí, al ver aquel auspicioso Liṅga nacido de todas las gemas, Bhavānī—pues jamás lo había visto antes—interrogó atentamente a Śaṅkara.

Verse 10

देवदेव जगन्नाथ सर्वभक्ताभयप्रद । कुतस्त्यमेतल्लिंगं द्विसप्तपातालमूलवत्

Oh Dios de dioses, Señor del universo, dador de intrepidez a todos los devotos: ¿de dónde ha venido este Liṅga, como si estuviera arraigado hasta las catorce regiones infernales?

Verse 11

ज्वालाजटिलिताकाशं प्रभाभासित दिङ्मुखम् । किमाख्यं किं स्वरूपं च किं प्रभावं भवांतक

Sus llamas parecen enredar el mismo cielo, y su resplandor ilumina los rostros de todas las direcciones. ¿Cómo se llama, cuál es su verdadera forma y cuál es su poder, oh Destructor del devenir mundano?

Verse 12

यस्य संवीक्षणादेव मनोमेतीव हृष्टवत् । इहैव रमते नाथ कथयैतत्प्रसादतः

Con sólo contemplarlo, la mente queda como embriagada de gozo y se deleita aquí mismo. Oh Señor, por tu gracia, cuéntame acerca de esto.

Verse 13

देवदेव उवाच । शृण्वपर्णे समाख्यामि यत्त्वया पृच्छि पार्वति । स्वरूपमेतल्लिंगस्य सर्वतेजोनिधेः परम्

El Señor de los dioses dijo: «Escucha, oh Aparṇā; explicaré lo que has preguntado, oh Pārvatī: la naturaleza suprema de este Liṅga, tesoro excelso de todo esplendor».

Verse 14

तव पित्रा हिमवता गिरिराजेन भामिनि । त्वामुद्दिश्य महारत्नसंभारोत्राप्यनायि हि

Oh radiante, por tu padre Himavat, rey de las montañas, fue traído también aquí un gran acopio de joyas preciosas, destinado para ti.

Verse 15

अत्र तानि च रत्नानि राशीकृत्य हिमाद्रिणा । सुकृतोपार्जितान्येव ययौ स्वसदनं पुनः

Reuniendo aquí aquellas joyas y amontonándolas, Himādri (Himavat) volvió de nuevo a su propia morada; pues esas gemas habían sido obtenidas únicamente por el mérito acumulado.

Verse 16

तवार्थं वाममार्थं वा श्रद्धया यत्समर्प्यते । काश्यां तस्य परीपाको भवेदीदृग्विधोऽनघे

Oh inmaculada, cuanto se ofrece con fe —sea por tu bien o incluso con propósito contrario—, al ser ofrecido en Kāśī, su fruto llega a ser excelso de esta misma manera.

Verse 17

लिंगं रत्नेश्वराख्यं वै मत्स्वरूपं हि केवलम् । अस्य प्रभावो हि महान्वाराणस्यामुमे ध्रुवम्

Este liṅga, llamado Ratneśvara, no es en verdad sino Mi propia forma. Grande es ciertamente su poder en Vārāṇasī, oh Umā; esto es seguro.

Verse 18

सर्वेषामिह लिंगानां रत्नभूतमिदं परम् । अतो रत्नेश्वरं नाम परं निर्वाणरत्नदम्

Entre todos los liṅgas de aquí, éste es supremo, verdaderamente hecho joya. Por eso lleva el nombre de Ratneśvara, el supremo dador de la joya de la liberación (nirvāṇa).

Verse 19

अनेनैव सुवर्णेन पित्रा राशीकृतेन च । प्रासादमस्य लिंगस्य विधापय महेश्वरि

Con este mismo oro, amontonado y reunido por tu padre, oh Maheśvarī, manda construir un templo-palacio para este liṅga.

Verse 20

लिंगप्रासादकरणात्खंडस्फुटित संस्कृतेः । लिंगस्थापनजं पुण्यं हेलयैवेह लभ्यते

Al edificar un santuario para el liṅga y restaurar lo quebrado o dañado, se obtiene aquí—con mínimo esfuerzo—el mérito (puṇya) que nace de establecer un liṅga.

Verse 21

तथेति भगवत्योक्त्वा गणाः प्रासादनिर्मितौ । सोमनंदि प्रभृतयो ऽसंख्या व्यापारिता मुने

Diciendo la Bhagavatī: «Así sea», los gaṇas se pusieron a construir el templo. Guiados por Somanandin y otros, innumerables (gaṇas) fueron ocupados en la labor, oh sabio.

Verse 22

गणैश्च कांचनमयो नानाकौतुकचित्रितः । निर्ममे याममात्रेण प्रासादो मेरुशृंगवत्

Y los gaṇas forjaron un templo de oro, adornado con múltiples diseños maravillosos; en tan sólo un yāma quedó concluido, como una cumbre del monte Meru.

Verse 23

देवी प्रदृष्टवदना दृष्ट्वा प्रासादनिर्मितिम् । गणेभ्यो व्यतरद्भूरि समानं पारितोषिकम्

La Devī, con el rostro resplandeciente de gozo, al ver el templo concluido, otorgó a los gaṇas abundantes recompensas, iguales para todos.

Verse 24

पुनश्च देवी पप्रच्छ प्रणिपातपुरःसरम् । महिमानं महादेवं लिंगस्यास्य महामुने

Luego, de nuevo, la Devī preguntó—tras postrarse primero—acerca de la grandeza de este liṅga, oh gran sabio, dirigiéndose a Mahādeva.

Verse 25

देवदेव उवाच । लिंगं त्वनादिसंसिद्धमेतद्देवि शुभप्रदम् । आविर्भूतमिदानीं च त्वत्पितुः पुण्यगौरवात्

Devadeva dijo: Este Liṅga, oh Diosa, es sin comienzo y eternamente perfecto, y otorga auspiciosidad. Sin embargo, ahora se ha manifestado por el espléndido peso del mérito de tu padre.

Verse 26

गुह्यानां परमं गुह्यं क्षेत्रेऽस्मिश्चिंतितप्रदम् । कलौ कलुषबुद्धीनां गोपनीयं प्रयत्नतः

Este es el secreto supremo entre los secretos en este campo sagrado (Kāśī), otorgador de los deseos anhelados. Por ello, en la era de Kali, entre quienes tienen la mente manchada, debe guardarse con esmero.

Verse 27

यथा रत्नं गृहे गुप्तं न कैश्चिज्ज्ञायते परैः । अविमुक्ते तथा लिंगं रत्नभूतं गृहे मम

Así como una joya oculta dentro de una casa no es conocida por los demás, así también en Avimukta hay un Liṅga, hecho joya, oculto en Mi propia morada.

Verse 28

यानि ब्रह्मांडमध्येत्र संति लिंगानि पार्वति । तैरर्चितानि सर्वाणि रत्नेशो यैः समर्चितः

Oh Pārvatī, quienquiera que adore aquí a Ratneśa, con ello adora todos los Liṅgas que existen en la vasta extensión del universo.

Verse 29

प्रमादेनापि यैर्गौरि लिंगं रत्नेशमर्चितम् । ते भवंत्येव नियतं सप्तद्वीपेश्वरा नृपाः

Oh Gaurī, aun quienes adoran al Liṅga Ratneśa por descuido, sin falta llegan a ser reyes, señores de los siete continentes.

Verse 30

त्रैलोक्ये यानि वस्तूनि रत्नभूतानि तानि तु । रत्नेश्वरं समभ्यर्च्य सकृत्प्राप्नोति मानवः

Cualesquiera tesoros, cual joyas, que existan en los tres mundos: quien adore aunque sea una vez a Ratneśvara, los alcanza.

Verse 31

पूजयिष्यंति ये लिंगं रत्नेशं कामवर्जिताः । ते सर्वे मद्गणा भूत्वा प्रांते द्रक्ष्यंति मामिह

Quienes adoran el Liṅga de Ratneśa libres de deseo: todos ellos, hechos Mis servidores, al fin de la vida Me contemplan aquí.

Verse 32

रुद्राणां कोटिजप्येन यत्फलं परिकीर्तितम् । तत्फलं लभ्यते देवि रत्नेशस्य समर्चनात्

Oh Devī, el fruto proclamado por recitar el mantra de Rudra diez millones de veces, ese mismo fruto se obtiene al venerar debidamente a Ratneśa.

Verse 33

लिंगे चानादिसंसिद्धे यद्वृत्तं तद्ब्रवीमि ते । इतिहासं महाश्चर्यं सर्वपापनिकृंतनम्

Ahora te diré lo sucedido respecto de ese Liṅga sin comienzo, autoestablecido: un relato sagrado asombroso que corta todos los pecados.

Verse 34

पुरेह नर्तकी काचिदासीन्नाट्यार्थकोविदा । सैकदा फाल्गुने मासि शिवरात्र्यां कलावती

En esta ciudad hubo una vez una bailarina, diestra en las artes escénicas. Cierta vez, en el mes de Phālguna, en la noche de Śivarātri, ella—llamada Kalāvatī—estaba allí.

Verse 35

ननर्त जागरं प्राप्य जगौ गीतं च पेशलम् । स्वयं च वादयामास नानावाद्यानि वाद्यवित्

Velando durante la noche, ella danzó; también cantó cantos exquisitos y, diestra en los instrumentos, tocó por sí misma diversos instrumentos musicales.

Verse 36

तेन तौर्यत्रिकेणापि प्रीणयित्वाथ सा नटी । रत्नेश्वरं महालिंगं देशमिष्टं जगाम ह

Habiendo complacido al Señor incluso con aquella tríada del arte—canto, música instrumental y danza—la actriz fue luego a su lugar amado, al gran Liṅga llamado Ratneśvara.

Verse 37

कालधर्मवशंयाता तत्र सा वरनर्तकी । सुता गंधर्वराजस्य वसुभूतेर्बभूव ह

Allí, sometida al imperio de la ley del Tiempo (y al partir), aquella excelente danzarina nació como hija de Vasubhūti, rey de los Gandharvas.

Verse 38

संगीतस्य सवाद्यस्य तस्य लास्यस्यपुण्यतः । तत्रेशाग्रे कृतस्येह जागरे शिवरात्रिजे

Por el mérito de aquella música con instrumentos y de aquella danza grácil, realizada allí ante el Señor durante la vigilia de Śivarātri—

Verse 39

रम्या रत्नावली नाम रूपलावण्यशालिनी । कलाकलापकुशला मधुरालापवादिनी

Era encantadora, llamada Ratnāvalī, colmada de hermosura y gracia; diestra en un cúmulo de artes y de habla dulce y melodiosa.

Verse 40

पितुरानंदकृन्नित्यं वसुभूतेर्घटोद्भव । सर्वगांधर्वकुशला गुणरत्नमहाखनिः

Nacida de Vasubhūti, siempre colmaba de gozo a su padre; diestra en todas las artes de los Gandharvas, era una gran mina de virtudes cual joyas.

Verse 41

मुने सखीत्रयं तस्याश्चारु चातुर्यभाजनम् । शशिलेखानंगलेखा चित्रलेखेति नामतः

Oh sabio, tenía tres compañeras—hermosas y dignas vasijas de ingenio—llamadas Śaśilekhā, Anaṅgalekhā y Citralekhā.

Verse 42

तिसृभिस्ताभिरेकत्र वाग्देवीपरिशीलिता । ताभ्यः सर्वाः कलाः प्रादात्परिप्रीता सरस्वती

Junto con aquellas tres, se cultivó con esmero a Vāgdevī, la Diosa de la Palabra; complacida, Sarasvatī les otorgó todas las artes.

Verse 43

प्राप्य रत्नावली गौरि सा जन्मांतरवासनाम् । रत्नेश्वरस्य लिंगस्य जग्राह नियमं शुभम्

Al llegar a ser Ratnāvalī, oh Gaurī, recobró la impresión latente de una vida anterior y asumió un bendito niyama, una observancia sagrada centrada en el Liṅga de Ratneśvara.

Verse 44

रत्नभूतस्य लिंगस्य काश्यां रत्नेश्वरस्य वै । नित्यं संदर्शनं प्राप्य वक्ष्याम्यपि वचो मुखे

Habiendo obtenido el darśana diario de aquel Liṅga cual joya—Ratneśvara en Kāśī, en verdad—también yo pronunciaré las palabras directamente, cara a cara.

Verse 45

इत्थं नियमवत्यासीत्सा गंधर्वसुतोत्तमा । ताभिः सखीभिः सहिता नित्यं लिंगं च पश्यति

Así, la más excelsa de las hijas de los Gandharvas se mantuvo firme en su observancia; acompañada por sus amigas, contemplaba cada día el sagrado Liṅga.

Verse 46

एकदाराध्य रत्नेशं ममैतल्लिंगमुत्तमम् । समानर्च च सा बाला रम्यया गीतमालया

«Tras adorar una sola vez a Ratneśa —este supremo Liṅga Mío—, la joven doncella volvió a rendirle igual culto, ofreciendo una hermosa guirnalda de cantos.»

Verse 47

सख्यः प्रदक्षिणीकर्तुं लिंगं तिस्रोऽप्युमे गताः । तस्या गीतेन तुष्टोहं लिंगस्थो वरदोभवम्

«Oh Umā, sus tres amigas también fueron a circunvalar el Liṅga. Satisfecho por el canto de aquella doncella, yo—morando en el Liṅga—me volví dador de dones.»

Verse 48

यस्त्वया रंस्यते रात्रावद्य गंधर्वकन्यके । तवनामसमानाख्यः स ते भर्ता भविष्यति

«Oh doncella de los Gandharvas, aquel con quien jugarás esta noche—el que lleva un nombre igual al tuyo—ése será tu esposo.»

Verse 49

इति लिंगांबुधेर्जातां परिपीय वचःसुधाम् । बभूवानंदसंदोह मंथरातीव ह्रीमती

Así, habiendo bebido aquel néctar de palabras nacido del océano del Liṅga, la recatada doncella quedó inundada de dicha y, por pudor, parecía moverse con lentitud.

Verse 50

गताथ व्योममार्गेण सखीभिः स्वपितुर्गृहम् । कथयंती निजोदंतं तमालीनां पुरो मुदा

Luego, por la senda del cielo, acompañada de sus sakhīs, fue a la casa de su padre, y con júbilo relató su propia vivencia ante las doncellas Tamālī.

Verse 51

ताभिर्दिष्ट्येति दिष्ट्येति सखीभिः परिनंदिता । अद्य ते वांछितं भावि रत्नेशस्य समर्चनात्

Alabada por sus sakhīs con clamores de «¡Fortuna, fortuna!», le dijeron: «Hoy se cumplirá tu anhelo, por la virtud de tu recta adoración a Ratneśa».

Verse 52

यद्यायाति स ते रात्रावद्य कौमारहारकः । चोरो बाहुलतापाशैः पाशितव्योतियत्नतः

Si ese ladrón que roba doncellas viene a ti esta noche, debe ser atado—con sumo cuidado—por los lazos de tus brazos, cual enredaderas.

Verse 53

गोचरीक्रियतेस्माभिर्यथा स सुकृतैकभूः । प्रातरेव तव प्रेयान्रत्नेशादिष्ट इष्टकृत्

Dispondremos las cosas para que él quede a tu alcance, él que es la encarnación misma del mérito. En verdad, al amanecer tu amado, designado por Ratneśa, habrá cumplido lo deseado.

Verse 54

यातास्वस्मासु हृष्टासु भवती शयगौरवात् । अहो रत्नेश्वरं लिंगं प्रत्यक्षीकृतवत्यसि

Cuando nosotras nos retiramos gozosas, tú quedaste atrás por el peso del sueño. ¡Ah! Has hecho que el liṅga de Ratneśvara se manifieste ante ti directamente.

Verse 55

अहोभाग्योदयो नृणामहो पुण्यसमुच्छ्रयः । एकस्यैव भवेत्सिद्धिर्यदेकत्रापि तिष्ठताम्

¡Ah, qué despertar de fortuna para los hombres, qué elevada acumulación de mérito! Pues aun una sola persona puede alcanzar la perfección, con tal de permanecer firme en un único lugar sagrado.

Verse 56

सत्यं वदंति नासत्यं दैवप्राधान्यवादिनः । दैवमेव फलेदेकं नोद्यमो नापरं बलम्

Dicen verdad, no falsedad, quienes proclaman la supremacía del destino: «Sólo el destino madura en fruto; el esfuerzo humano no es la fuerza verdadera, ni lo es ningún otro poder».

Verse 57

भवत्या अपि चास्माकमेक एव हि चोद्यमः । परं दैवं फलत्येकं यथा तव न नः पुरः

Para ti y para nosotros, el esfuerzo es en verdad uno y el mismo; pero sólo el destino da fruto: así, en este asunto, ha favorecido a ti y no a nosotros.

Verse 58

लोकानां व्यवहारोयमालिप्रोक्तप्रसंगतः । परं मनोरथावाप्तिस्तव या सैव नः स्फुटम्

Éste es sólo el modo del mundo, surgido del hilo de conversación entre compañeros; pero el cumplimiento de tu deseo—sí, eso solo nos resulta claro.

Verse 59

इति संव्याहरंतीनामनंतोध्वाऽतितुच्छवत् । क्षणात्तासां व्यतिक्रांतः प्राप्ताश्च स्वंस्वमालयम्

Mientras hablaban así, la larga noche pasó como si fuera cosa nimia; en un instante se desvaneció, y cada una llegó a su propia morada.

Verse 60

अथ प्रातः समुत्थाय पुनरेकत्र संगताः । सा च मौनवती ताभिः परिभुक्तेव लक्षिता

Luego, al levantarse al alba, se reunieron de nuevo en un solo lugar; y a ella—ya silenciosa—la advirtieron como si estuviera interiormente sobrecogida por lo sucedido.

Verse 61

तूष्णीं प्राप्याथ काशीं सा स्नात्वा मंदाकिनीजले । सखीभिः सहितापश्यल्लिंगं रत्नेश्वरं मम

En silencio llegó a Kāśī y se bañó en las aguas del Mandākinī; luego, junto con sus amigas, contempló el liṅga de mi Ratneśvara.

Verse 62

निर्वर्त्य नियमं साथ लज्जामुकुलितेक्षणा । निर्बंधेन वयस्याभिः परिपृष्टा जगाद ह

Cumplida su observancia, ella—con los ojos bajos, brotando de pudor—fue insistentemente interrogada por sus amigas, y entonces habló.

Verse 63

रत्नावल्युवाच । अथ रत्नेश यात्रायाः प्रयातासु स्वमंदिरम् । भवतीषु स्मरंत्येव तद्रत्नेशवचोऽमृतम्

Ratnāvalī dijo: «Entonces, cuando vosotras partisteis a vuestras moradas tras la peregrinación a Ratneśvara, yo seguía recordando una y otra vez las palabras, cual néctar, de aquel Ratneśvara».

Verse 64

सविशेषांगसंस्काराऽविशं संवेशमंदिरम् । निद्रादरिद्रनयना तद्विलोकनलालसा

Tras adornarme con preparativos corporales especiales, entré en mi alcoba; mis ojos, pobres de sueño, estaban sin embargo ansiosos por volver a contemplarlo.

Verse 65

बलात्स्वप्नदशां प्राप्ता भाविनोर्थस्य गौरवात् । आत्मविस्मरणे हेतू ततो मे द्वौ बभूवतुः

Vencida por el peso de lo que había de venir, caí en un estado de sueño; y así, en mí surgieron dos causas que condujeron al olvido de mí misma.

Verse 66

तंद्री तदंगसंस्पर्शौ मम बोधापहारकौ । तंद्र्या परवशा चासं ततस्तत्स्पर्शनेन च

La somnolencia —y el contacto de sus miembros— me arrebató la conciencia. Dominada por aquella modorra, y luego otra vez por aquel contacto, quedé sin dominio de mí.

Verse 67

न जाने त्वथ किं वृत्तं काहं क्वाहं स चाथ कः । तं निर्जिगमिषुं सख्यो यावद्धर्तुं प्रसारितः

Entonces no supe qué había ocurrido: quién era yo, dónde estaba yo, ni siquiera quién era él. Cuando estaba por partir, extendí la mano, oh amigas, para retenerlo, aunque fuera un instante.

Verse 68

दोः कंकणेन रिपुणा क्वणितं तावदुत्कटम् । महता सिंजितेनाहं तेनाल्पपरिबोधिता

El brazalete de su brazo —como un enemigo— resonó con un sonido agudo. Por aquel fuerte tintinear, apenas volví un poco a la conciencia.

Verse 69

सुखसंतानपीयूष ह्रदे परिनिमज्य वै । क्षणेन तद्वियोगाग्निकीलासु पतिता बलात्

En verdad me había sumergido en un lago de néctar, una corriente ininterrumpida de dicha; pero en un instante fui arrojada con fuerza sobre las estacas del fuego de la separación de él.

Verse 70

किंकुलीयः स नो वेद्मि किंदेशीयः किमाख्यकः । दुनोति नितरां सख्यस्तद्विश्लेषानलो महान्

No sé de qué linaje es, de qué tierra viene, ni siquiera cómo se llama. Pero, oh amigos, el gran fuego de la separación de él me atormenta con intensidad.

Verse 71

अनल्पोत्कलितं चेतः पुनस्तत्संगमाशया । प्राणानां मे यियासूनामेकमेव महौषधम्

Mi corazón se alzó una y otra vez con la esperanza de volver a encontrarlo. Para mis alientos vitales, ya dispuestos a partir, esa esperanza sola fue la gran medicina.

Verse 72

वयस्या निशिभुक्तस्य तस्यैव पुनरीक्षणम् । भवतीनामधीनं च तत्पुनर्दर्शनं मम

Oh amigas: volver a verlo, a ese mismo con quien pasé la noche, depende de vosotras. Mi dicha de contemplarlo otra vez está en vuestras manos.

Verse 73

काऽलीकमालयो वक्ति स्निग्धमुग्धेसखीजने । तद्दर्शनेन स्थास्यंति प्राणा यास्यंति चान्यथा

«Ciertamente no es falso», dijo Mālaya al tierno e ingenuo círculo de amigas. «Si lo veo, mis alientos vitales permanecerán; de otro modo, se irán».

Verse 74

दशम्यवस्था सन्नह्येद्बाधितुं माधुना भृशम् । इति तस्या गिरः श्रुत्वा दूनाया नितरां च ताः

«Que se prepare el estado del décimo día, para contrarrestar con fuerza la aflicción con miel». Al oír estas palabras suyas, aquellas amigas, ya muy dolidas, se entristecieron aún más.

Verse 75

प्रवेपमानहृदयाः प्रोचुर्वीक्ष्य परस्परम्

Con el corazón tembloroso, hablaron, mirándose unos a otros.

Verse 76

सख्य ऊचुः । यस्य ग्रामो न नो नाम नान्वयो नापि बुध्यते । स कथं प्राप्यते भद्रे क उपायो विधीयताम्

Dijeron las amigas: «Amada, no sabemos su aldea, ni su nombre, ni siquiera su linaje. ¿Cómo, pues, alcanzarlo? Indícanos qué medio debe adoptarse».

Verse 77

इति रत्नावली श्रुत्वा ससंदेहां च तद्गिरम् । वयस्यास्तदवाप्तौ मे यूयं कुंठि मुमूर्छ ह

Al oír aquellas palabras, Ratnāvalī, aún con duda, habló a sus compañeras: «Para obtenerlo para mí, os habéis vuelto vacilantes», y cayó desvanecida.

Verse 78

इत्यर्धोक्तेन सा बाला यूयं कुंठितशक्तयः । यद्वक्तव्यं त्विति तया यूयं कुंठीति भाषितम्

Con aquellas palabras a medio decir, la joven dio a entender: «Vuestra determinación se ha debilitado». Lo que quería decir lo expresó así: «Estáis vacilantes».

Verse 79

ततस्तास्त्वरिताः सख्यः परितापोपहारकान् । बहुशः शीतलोपायान्व्यधुर्मोहप्रशांतये

Entonces sus amigas se apresuraron y aplicaron repetidas veces muchos remedios refrescantes que alivian el ardor del pesar, para aquietar su turbación y desasosiego.

Verse 80

व्यपैति न यदा मूर्छा तत्तच्छीतोपचारतः । तस्यास्तदैकयानीतं रत्नेशस्नपनोदकम्

Cuando su desmayo no cedía ni aun con aquellos remedios refrescantes, al instante le trajeron el agua del baño sagrado usada en la ablución de Ratneśa.

Verse 81

तदुक्षणात्क्षणादेव तन्मूर्छा विरराम ह । सुप्तोत्थितेव सावादीन्मुहुः शिवशिवेति च

En cuanto fue rociada con ella, su desmayo cesó al instante. Como quien despierta del sueño, comenzó a hablar, repitiendo una y otra vez: «¡Śiva! ¡Śiva!»

Verse 82

स्कदं उवाच । श्रद्धावतां स्वभक्तानामुपसर्गे महत्यपि । नोपायांतरमस्त्येव विनेश चरणोदकम्

Skanda dijo: «Aun cuando una gran calamidad sobrevenga a los devotos fieles, no hay en verdad otro remedio, salvo el agua de los pies del Señor».

Verse 83

ये व्याधयोपि दुःसाध्या बहिरंतः शरीरगाः । श्रद्धयेशोदकस्पर्शात्ते नश्यंत्येव नान्यथा

Aun esas enfermedades difíciles de curar, ya estén fuera o dentro del cuerpo, se destruyen por el contacto, con fe, del agua del Señor; no de otro modo.

Verse 84

सेवितं येन सततं भगवच्चरणोदकम् । तं बाह्याभ्यंतरशुचिं नोपसर्पति दुर्गतिः

Quien sirve y honra constantemente el agua de los pies del Bienaventurado Señor se vuelve puro por fuera y por dentro; la desdicha no se acerca a tal persona.

Verse 85

आधिभौतिकतापं च तापं वाप्याधिदैविकम् । आध्यात्मिकं तथा तापं हरेच्छ्रीचरणोदकम्

El agua de los sagrados pies de Śrī disipa el tormento ādhibhautika, el tormento ādhidaivika y, asimismo, el tormento interior del ser, ādhyātmika.

Verse 86

व्यपेतसंज्वरा चाथ गंधर्वतनया मुने । उचितज्ञेति होवाच ताः सखीः स्रिग्धधो रधीः

Entonces, cuando la hija del Gandharva quedó libre de su fiebre, ella, de ánimo suave y afectuoso, habló al sabio y a sus compañeras, diciendo: «Vosotras que sabéis lo que es debido…».

Verse 87

रत्नावल्युवाच । शशिलेखेनंगलेखे चित्रलेखे मदीहितं । यूयं कुंठितसामर्थ्याः कुतो वस्ताः कलाः क्व वा

Ratnāvalī dijo: «Oh Śaśilekhā, oh Naṅgalekhā, oh Citralekhā: haced lo que deseo. ¿Adónde se han ido vuestras artes, y por qué se ha embotado vuestra capacidad?».

Verse 88

मत्प्रियप्राप्तये सम्यगुपायोऽस्ति मयेक्षितः । रत्नेश्वरानुग्रहतोऽनुतिष्ठत हि तं हिताः

«Para alcanzar a mi amado, he discernido un medio adecuado. Por la gracia de Ratneśvara, llevadlo a cabo, queridas amigas».

Verse 89

शशिलेखेभिलषितप्राप्त्यै लेखांस्त्वमालिख । संलिखानंगलेखे त्वं यूनः सर्वावनीचरान्

«Oh Śaśilekhā, dibuja los retratos para que se alcance lo anhelado. Y tú, oh Naṅgalekhā, esboza a los jóvenes: sí, a todos los que se mueven sobre la tierra».

Verse 90

चित्रगे चित्रलेखे त्वं पातालतलशायिनः । किंचिदाविर्भवच्चारु तारुण्यालंकृतींल्लिख

«Oh diestra—oh Citralekhā—dibuja también a los que moran en los mundos subterráneos; haz que se manifieste su encantadora juventud, adornada con las señales de la plenitud juvenil.»

Verse 91

अथाकण्येति ताः सख्यस्तच्चातुर्यं प्रवर्ण्य च । लिलिखुः क्रमशः सख्यो यूनो यौवन शेवधीन्

Entonces, diciendo: «Así sea», aquellas amigas alabaron tal destreza y, una tras otra, dibujaron a los jóvenes—tesoros de la juventud.

Verse 92

निर्यत्कौमारलक्ष्मीकान्पुंवत्त्व श्रीसमावृतान् । प्रातःसंध्येव गंधर्वी नृपाद्यांस्तानवैक्षत

Ella los contempló—reyes y otros—dotados del esplendor de la hombría y envueltos en el resplandor de una juventud reciente; y la doncella gandharví los miró como el alba que derrama su luz.

Verse 93

सर्वान्सुरनिकायान्सा व्यलोकत शुभेक्षणा । न चांचल्यं जहावक्ष्णोस्तेषु स्वर्लोकवासिषु

Aquella doncella de mirada auspiciosa contempló todas las huestes de los devas; sin embargo, ante aquellos moradores del Svarga, su mirada no vaciló ni un instante.

Verse 94

ततो मध्यमलोकस्थान्मुनिराजकुमारकान् । विलोक्यापि न सा प्रीतिं क्वाप्याप प्रेमनिर्भरा

Luego miró a los que estaban en el mundo intermedio—sabios, reyes y príncipes—; pero, aunque colmada de anhelo, no halló deleite en ninguno de ellos.

Verse 95

अथ रत्नावली बाला कर्णाभ्यर्णविलोचना । दृशौ व्यापारयामास बलिसद्मयुवस्वपि

Entonces la joven Ratnāvalī, con los ojos atentos y vigilantes, dirigió su mirada incluso hacia los mancebos de la morada de Bali.

Verse 96

दितिजान्दनुजान्वीक्ष्य सा गंधर्वी कुमारकान् । रतिं बबंध न क्वापि तापिता मान्मथैः शरैः

Al ver a los jóvenes hijos de los Daityas y Dānavas, aquella doncella gandharvī fue abrasada por las flechas de Kāma; su mente se ató al deseo y no halló reposo en parte alguna.

Verse 97

सुधाकर करस्पृष्टाप्यतिदूनांगयष्टिका । पश्यंती नागयूनः सा किंचिदुच्छ्वसिताऽभवत्

Aunque su esbelto cuerpo estaba muy debilitado—como un rayo de luna tocado por la propia mano de la Luna—al contemplar a los jóvenes Nāgas, exhaló un leve suspiro.

Verse 98

भोगिनस्तान्विलोक्यापि चित्रंचित्रगतानथ । मनात्संभुक्तभोगेव क्षणमासीत्कुमारिका

Aun después de contemplar a aquellos señores serpientes—maravilla tras maravilla—su mente, como si ya hubiese gustado el deleite, quedó quieta por un instante, y la doncella permaneció inmóvil.

Verse 99

यूनः प्रत्येकमद्राक्षीदशेषाञ्छेष वंशजान् । तक्षकान्वयगांस्तद्वदथ वासुकिगोत्रजान्

Uno por uno contempló a todos los jóvenes Nāgas nacidos en la estirpe de Śeṣa; también a los del linaje de Takṣaka, y asimismo a los descendientes del clan de Vāsuki.

Verse 100

पुलीकानंत कर्कोट भद्रसंतानगानपि । दृष्ट्वा नागकुमारांस्ताञ्छंखचूडमथैक्षत

Habiendo visto también a los príncipes Nāga de los linajes de Pulīka, Ananta, Karkoṭa y Bhadrasaṃtāna, entonces posó su mirada en Śaṅkhacūḍa.

Verse 110

एतस्यावगतं सर्वं देशनामान्वयादिकम् । मा विषीदालिसुलभस्त्वेष रत्नेश्वरार्पितः

Todo esto—su tierra, su nombre, su linaje y lo demás—ha sido comprendido. No te aflijas; él se obtiene fácilmente por la devoción, y está ofrecido a Ratneśvara.

Verse 120

कोसौ मत्स्वामिनो नाम रत्नेशस्य महेशितुः । लिंगराजस्य गृह्णाति कर्मबंधनभेदिनः

¿Quién, en verdad, es aquel que porta el nombre de mi Señor—Ratneśvara, el gran soberano—Liṅgarāja, el que rompe las ataduras del karma?

Verse 130

हृदि रत्नेश्वरं लिंगं यस्य सम्यग्विजृंभते । अलातदंडवत्तस्मिन्कालदंडोपि जायते

En cuyo corazón el liṅga de Ratneśvara se despliega plenamente, en él aun la vara del Tiempo surge como un tizón ardiente, incapaz ya de atarlo como antes.

Verse 140

अकारण सखा कोसौ प्रांतरे समुपस्थितः । निजप्राणान्पणीकृत्य येन त्राता स्म बालिकाः

¿Quién es ese amigo sin causa que apareció en aquel paraje solitario—él que, apostando su propia vida, rescató a las doncellas?

Verse 150

आरभ्य बाल्यमप्येषा लिंगं रत्नेश्वराभिधम् । यांति पित्राप्यनुज्ञाता काश्यामर्चयितुं सदा

Desde su misma niñez, con el permiso de su padre, ella iba siempre a Kāśī para adorar el liṅga llamado Ratneśvara.

Verse 160

निशम्येति स पुण्यात्मा नागराजकुमारकः । आश्वास्य ता भयत्रस्ताः प्रोवाचेदं च पुण्यधीः

Al oír esto, aquel virtuoso príncipe, hijo del rey de los Nāgas, consoló a las mujeres que temblaban de miedo, y el de mente justa pronunció estas palabras.

Verse 170

एषा मंदाकिनी नाम दीर्घिका पुण्यतोयभूः । यस्यां कृतोदका मर्त्या मर्त्यलोके विशंति न

Ésta es la sagrada poza llamada Mandākinī, cuyas aguas nacen del mérito. Los mortales que aquí realizan el rito del agua no regresan de nuevo al mundo de los mortales.

Verse 180

वृद्धकालेश्वरस्यैष प्रासादो रत्ननिर्मितः । प्रतिदर्शं वसेद्यत्र रात्रौ चंद्रः सतारकः

Éste es el templo de Vṛddhakāleśvara, construido con joyas. Aquí, noche tras noche, la luna—adornada de estrellas—parece morar, como si reposara sobre él en todo su esplendor.

Verse 190

अथ सा कथयामास दनुजापहृतेः कथाम् । रत्नेश्वरं वरावाप्तिं स्वप्नावस्थां विहाय च

Entonces relató la historia del rapto cometido por el Dānava, y habló de Ratneśvara—de cómo se obtuvo el don—dejando de lado la idea de que fuese sólo un estado de sueño.

Verse 200

यावद्बहिः समागच्छेद्रम्याद्रत्नेशमंडपात । तावद्गंधर्वराजाय ताभिः स वसुभूतये

Apenas salió del hermoso pabellón de Ratneśa, en ese mismo instante aquellas mujeres—obrando para la prosperidad—presentaron el asunto al rey de los Gandharvas.

Verse 210

विनिवेदितवृत्तांतो रत्नेशानुग्रहस्य च । उवास ताभिः ससुखं पितृभ्यामभिनंदितः

Cuando se hubo comunicado por completo lo sucedido y la gracia de Ratneśa, vivió feliz con ellas, honrado y acogido por sus padres.

Verse 220

मूर्तः षडाननस्तत्र तव पुत्रः सुमध्यमे । एतत्त्रयं नरो दृष्ट्वा न गर्भं प्रविशेदुमे

Allí, en forma corpórea, está Ṣaḍānana—tu hijo, oh de cintura esbelta. Quien contempla esta tríada, oh Umā, no vuelve a entrar en el vientre.

Verse 225

इतिहासमिमं श्रुत्वा नारी वा पुरुषोपिवा । न जात्विष्टवियोगाग्नि तापेन परितप्यते

Al escuchar este sagrado relato—sea mujer o sea hombre—jamás vuelve a ser abrasado por el fuego ardiente de la separación del amado.