Adhyaya 39

Verse 1

स्कंद उवाच । शृण्वगस्त्य महाभाग कथां पापप्रणाशिनीम् । नैःश्रेयस्याः श्रियोहेतुमविमुक्त समाश्रयाम्

Skanda dijo: Oh afortunado Agastya, escucha este relato que destruye el pecado: Avimukta, el refugio que es la causa misma del esplendor de la suprema bienaventuranza (niḥśreyasa).

Verse 2

परं ब्रह्म यदाम्नातं निष्प्रपंचं निरात्मकम् । निर्विकल्पं निराकारमव्यक्तं स्थूलसूक्ष्मवत्

Aquel Brahman Supremo, según lo transmitido por la sagrada tradición, está más allá de toda manifestación, sin yo limitante, libre de toda distinción conceptual, sin forma e inmanifestado, y sin embargo lo penetra todo como si fuese a la vez lo burdo y lo sutil.

Verse 3

तदेतत्क्षेत्रमापूर्य स्थितं सर्वगमप्यहो । किमन्यत्र न शक्तोसौ जंतून्मोचयितुं भवात्

Él mora aquí, colmando este campo sagrado, aunque sea omnipenetrante. Entonces, ¿por qué, podría preguntarse, no puede en otro lugar liberar a los seres del devenir mundano?

Verse 4

भवो ध्रुवं यदत्रैव मोचयेत्तं निशामय । महत्या योगयुक्त्या वा महादानैरकामिकैः

Escucha: Bhava (Śiva) libera con certeza aquí mismo. En otros lugares, la liberación se alcanza sólo mediante gran disciplina yóguica o por inmensas dádivas de caridad sin deseo.

Verse 5

सुमहद्भिस्तपोभिर्वा शिवोन्यत्र विमोचयेत् । योगयुक्तिं न महतीं न दानानि महांति च

En otros lugares, Śiva puede conceder la liberación sólo mediante austeridades sumamente grandes; pero en Kāśī no se requieren ni disciplinas yóguicas elaboradas ni caridades inmensas.

Verse 6

न तपांस्यतिदीर्घाणि काश्यां मुक्त्यै शिवोर्थयेत् । वियुनक्ति न यत्काश्या उपसर्गे महत्यपि

Por la liberación en Kāśī, Śiva no exige austeridades excesivamente largas; pues Kāśī jamás abandona a nadie, aun en medio de grandes calamidades.

Verse 7

अयमेव महायोग उपयोगस्त्विहा परः । नियमेन तु विश्वेशे पुष्पं पत्रं फलं जलम्

Éste es, en verdad, el supremo ‘gran yoga’ en este lugar: con devoción disciplinada, ofrecer a Viśveśa una flor, una hoja, un fruto o agua.

Verse 8

यद्दत्तं सुमनोवृत्त्या महादानं तदत्र वै । मुक्तिमंडपिकायां च क्षणं यत्स्थिरमास्यते

Cualquier cosa dada aquí con mente pura y benévola se vuelve, en verdad, un «gran don»; y aun sentarse firmemente un instante en la Mukti-maṇḍapikā tiene gran valor.

Verse 9

स्नात्वा गंगामृते शुद्धे तप एतदिहोत्तमम् । सत्कृत्य भिक्षवे भिक्षा यत्काश्यां परिदीयते । तुला पुरुष एतस्याः कलां नार्हति षोडशीम्

Tras bañarse en el néctar puro del Gaṅgā, ésta es aquí la austeridad suprema: honrar al mendicante y dar limosna en Kāśī. El célebre rito del Tulā-puruṣa no alcanza ni la decimosexta parte de este mérito.

Verse 10

हृदि संचिंत्य विश्वेशं क्षणं यद्विनिमील्यते । देवस्य दक्षिणे भागे महायोगोयमुत्तमः

Contemplar a Viśveśa en el corazón y cerrar los ojos por un instante: esto, en la región meridional del Señor (el recinto sagrado de Kāśī), es el supremo gran yoga.

Verse 11

इदमेव तपोत्युग्रं यदिंद्रिय विलोलताम् । निषिध्य स्थीयते काश्यां क्षुत्तापाद्यवमन्य च

Ésta sola es la austeridad más feroz: refrenar la inconstancia de los sentidos y permanecer en Kāśī, aun desatendiendo el hambre, el calor y lo demás.

Verse 12

मासि मासि यदाप्येत व्रताच्चांद्रायणात्फलम् । अन्यत्र तदिहाप्येत भूतायां नक्तभोजनात्

Cualquier fruto que, mes tras mes, se obtiene en otra parte por el voto del Cāndrāyaṇa, aquí, en el mes de Bhūtā (Bhādrapada), se alcanza simplemente comiendo de noche.

Verse 13

मासोपवासादन्यत्र यत्फलं समुपार्ज्यते । श्रद्धयैकोपवासेन तत्काश्यां स्यादसंशयम्

El fruto que en otra parte se gana con ayunar un mes entero, en Kāśī se alcanza, sin duda, con un solo ayuno realizado con fe.

Verse 14

चातुर्मास्य व्रतात्प्रोक्तं यदन्यत्र महाफलम् । एकादश्युपवासेन तत्काश्यां स्यादसंशयम्

El gran fruto proclamado en otros lugares por el voto de Cāturmāsya se alcanza en Kāśī, sin duda, mediante el ayuno en Ekādaśī.

Verse 15

षण्मासान्न परित्यागाद्यदन्यत्र फलं लभेत् । शिवरात्र्युपवासेन तत्काश्यां जायते ध्रुवम्

Cualquier fruto que en otros lugares se obtenga por la disciplina de no abandonar durante seis meses, ese mismo mérito nace con certeza en Kāśī mediante el ayuno de Śivarātri.

Verse 16

वर्षं कृत्वोपवासानि लभेदन्यत्र यद्व्रती । तत्फलं स्यात्त्रिरात्रेण काश्यामविकलं मुने

Oh sabio, el fruto que un practicante de voto obtiene en otros lugares ayunando durante un año entero, ese mérito pleno se logra en Kāśī con solo tres noches de ayuno.

Verse 17

मासिमासि कुशाग्रांबु पानादन्यत्र यत्फलम् । काश्यामुत्तरवाहिन्यामेकेन चुलुकेन तत्

El mérito que en otros lugares se gana al sorber, mes tras mes, agua tocada por la punta de la hierba kuśa, ese mismo mérito se obtiene en Kāśī, en el río de curso hacia el norte, con un solo sorbo en la palma.

Verse 18

अनंतो महिमा काश्याः कस्तं वर्णयितुं प्रभुः । विपत्तिमिच्छतो जंतोर्यत्रकर्णे जपः शिवः

Infinita es la grandeza de Kāśī: ¿quién tiene poder para describirla? Pues allí, aun al ser que está en el trance del peligro, en su oído se susurra a Śiva como japa-mantra salvador.

Verse 19

शंभुस्तत्किंचिदाचष्टे म्रियमाणस्य जन्मिनः । कर्णेऽक्षरं यदाकर्ण्य मृतोप्यमृततां व्रजेत्

Śambhu susurra al oído del mortal agonizante una sílaba sagrada; al oír ese sonido imperecedero, aun el que ha muerto alcanza la inmortalidad.

Verse 20

स्मारं स्मारं स्मररिपोः पुरीं त्वमिव शंकरः । अदुनोन्मंदरं यातो बहुशस्तदवाप्तये

Recordando una y otra vez la ciudad del enemigo de Smara (Śiva), tú también—como Śaṅkara—has ido repetidas veces a ese lugar excelso para alcanzarlo.

Verse 21

अगस्त्य उवाच । स्वकार्यनिपुणैः स्वामिन्गीर्वाणैरतिदारुणैः । त्याजितोहं पुरीं काशीं हरो त्याक्षीत्कुतः प्रभुः

Agastya dijo: Oh Señor, fui obligado a abandonar la ciudad de Kāśī por los dioses—duros, aunque diestros en lograr sus fines. ¿Cómo, entonces, podría Hara, el Supremo, abandonarla?

Verse 22

पराधीनोहमिव किं देवदेवः पिनाकवान् । काशिकां सोऽत्यजत्कस्मान्निर्वाणमणिराशिकाम्

¿Acaso el Dios de dioses, portador del arco Pināka, es dependiente como yo? ¿Por qué habría de abandonar Kāśikā, ese cúmulo de joyas llamado Nirvāṇa, la liberación?

Verse 23

स्कंद उवाच । मित्रावरुणसंभूत कथयामि कथामिमाम् । तत्याज च यथा स्थाणुः काशीं विध्युपरोधतः

Skanda dijo: Oh nacido de Mitra y Varuṇa, te relataré este relato: cómo Sthāṇu (Śiva) ‘dejó’ Kāśī a causa del obstáculo provocado por el Vindhya.

Verse 24

प्रार्थितस्त्वं यथा लेखैः परोपकृतये मुने । द्रुहिणेन तथा रुद्रः स्वरक्षण विचक्षणः

Oh sabio, así como fuiste solicitado mediante escritos para el bien de los demás, del mismo modo Rudra—diestro en guardar su propio dominio—fue suplicado por Druhiṇa (Brahmā).

Verse 25

अगस्त्य उवाच । कथं स भगवान्रुद्रो द्रुहिणेन कृपांबुधिः । प्रार्थितोभूत्किमर्थं च तन्मे ब्रूहि षडानन

Agastya dijo: «¿Cómo fue suplicado por Druhiṇa (Brahmā) ese bendito Señor Rudra—océano de compasión—y con qué propósito? Dímelo, oh de Seis Rostros (Skanda)»

Verse 26

स्कंद उवाच । पाद्मेकल्पे पुरावृत्ते मनोः स्वायंभुवेंतरे । अनावृष्टिरभूद्विप्र सर्वभूतप्रकंपिनी

Skanda dijo: «Oh brāhmaṇa, en tiempos antiguos—en el Padma Kalpa, durante el Manvantara de Svāyambhuva Manu—surgió una sequía que estremeció a todos los seres.»

Verse 27

तया तु षष्टिहायिन्या पीडिताः प्राणिनोऽखिलाः । केचिदंबुधितीरेषु गिरिद्रोणीषु केचन

Por aquella sequía que duró sesenta años, todos los seres fueron afligidos. Unos se quedaron en las orillas del mar, y otros en los valles entre montañas.

Verse 28

महानिम्नेषु कच्छेषु मुनिवृत्त्या जनाः स्थिताः । अरण्यान्यवनिर्जाता ग्रामखर्वट वर्जिता

En hondas hondonadas y parajes pantanosos, la gente se estableció viviendo como ascetas. La tierra se volvió yermo; aldeas y villas de mercado quedaron abandonadas.

Verse 29

क्रव्यादा एव सर्वेषु नगरेषु पुरेषु च । आसन्नभ्रंलिहो वृक्षाः सर्वत्र क्षोणिमंडले

En toda ciudad y villa sólo había devoradores de carne; y por doquier, en el círculo de la tierra, los árboles se alzaban como si lamieran las nubes, altos y enjutos.

Verse 30

चौरा एव महाचौरैरुल्लुठ्यंत इतस्ततः । मांसवृत्त्योपजीवंति प्राणिनः प्राणरक्षिणः

Los ladrones eran saqueados por ladrones mayores de un lugar a otro. Los seres, sólo atentos a conservar la vida, subsistían con un sustento de carne.

Verse 31

अराजके समुत्पन्ने लोकेऽत्याहितशंसिनि । प्रयत्नो विफलस्त्वासीत्सृष्टेः सृष्टिकृतस्तदा

Cuando en el mundo surgió una condición sin rey, que causaba daño extremo, entonces los esfuerzos del Creador por sostener la creación quedaron sin fruto.

Verse 32

चिंतामवाप महती जगद्योनिः प्रजाक्षयात् । प्रजासु क्षीयमाणासु क्षीणा यज्ञादिकाः क्रियाः

Por la destrucción de las criaturas, el Seno del mundo (Brahmā) cayó en gran ansiedad. Al menguar los seres, también menguaron los ritos que comienzan con el yajña.

Verse 33

तासु क्षीणासु संक्षीणाः सर्वे यज्ञभुजोऽभवन् । ततश्चिंतयता स्रष्ट्रा दृष्टो राजर्षिसत्तमः

Cuando aquellos ritos menguaron, todos los ‘comedores del sacrificio’—los dioses que reciben las ofrendas—también se debilitaron. Entonces, mientras el Creador meditaba, vio al más excelso de los sabios reales.

Verse 34

अविमुक्ते महाक्षेत्रे तपस्यन्निश्चलेंद्रियः । मनोरन्वयजो वीरः क्षात्रो धर्म इवोदितः

En Avimukta, el gran campo sagrado de Kāśī, había un héroe del linaje kṣatriya—nacido en la estirpe de Manu—que practicaba austeridades con los sentidos firmes, como si el propio Dharma hubiera surgido.

Verse 35

रिपुंजय इति ख्यातो राजा परपुरंजयः । अथ ब्रह्मा तमासाद्य बहुगौरवपूर्वकम्

Había un rey célebre llamado Ripuṃjaya, conquistador de las ciudades enemigas. Entonces Brahmā se acercó a él, con gran honor y reverencia.

Verse 36

उवाच वचनं राजन्रिपुंजय महामते । इलां पालय भूपाल ससमुद्राद्रिकाननाम्

Y dijo estas palabras: «Oh rey Ripuṃjaya, de gran mente; oh protector de la tierra: gobierna y resguarda este mundo, con sus océanos, montañas y bosques».

Verse 37

नागकन्यां नागराजः पत्न्यर्थं ते प्रदास्यति । अनंगमोहिनीं नाम्ना वासुकिः शीलभूषणाम्

«El rey de los Nāgas te dará una doncella Nāga por esposa. Vāsuki te otorgará a una llamada Anaṅgamohinī, adornada con la noble conducta como su ornamento».

Verse 38

दिवोपि देवा दास्यंति रत्नानि कुसुमानि च । प्रजापालनसंतुष्टा महाराज प्रतिक्षणम्

«Aun los devas del cielo te darán sin cesar joyas y flores, oh gran rey, complacidos a cada instante por tu protección del pueblo».

Verse 39

दिवोदास इति ख्यातमतो नाम त्वमाप्स्यसि । मत्प्रभावाच्च नृपते दिव्यं सामर्थ्यमस्तु ते

Por ello obtendrás el célebre nombre de “Divodāsa”; y por mi poder, oh rey, que la capacidad y la fuerza divinas sean tuyas.

Verse 40

परमेष्ठिवचः श्रुत्वा ततोसौ राजसत्तमः । वेधसं बहुशः स्तुत्वा वाक्यं चेदमुवाच ह

Al oír las palabras de Parameṣṭhin (Brahmā), el mejor de los reyes alabó muchas veces a Vedhas, el Creador, y luego pronunció estas palabras.

Verse 41

राजोवाच । पितामह महाप्राज्ञ जनाकीर्णे महीतले । कथं नान्ये च राजानो मां कथं कथ्यते त्वया

Dijo el Rey: «Oh Pitāmaha, sapientísimo—cuando la tierra está colmada de gentes y de otros reyes, ¿por qué me señalas a mí y me mencionas tú?»

Verse 42

ब्रह्मोवाच । त्वयि राज्यं प्रकुर्वाणे देवो वृष्टिं विधास्यति । पापनिष्ठे च वै राज्ञि न देवो वर्षते पुनः

Brahmā dijo: «Cuando emprendas la obra del reinado, el dios de la lluvia concederá las lluvias. Pero cuando un rey se entrega al pecado, el dios no vuelve a llover.»

Verse 43

राजोवाच । पितामह महामान्य त्रिलोकी करणक्षम । महाप्रसाद इत्याज्ञां त्वदीयां मूर्ध्न्युपाददे

Dijo el Rey: «Oh Pitāmaha, el más venerable, capaz de ordenar los tres mundos: tu mandato es una gran gracia». Y así, tomó tu instrucción sobre su cabeza, con suprema reverencia.

Verse 44

किंचिद्विज्ञप्तुकामोहं तन्मदर्थं करोषि चेत् । ततः करोम्यहं राज्यं पृथिव्यामसपत्नवत्

«Deseo hacer una pequeña súplica. Si lo haces por mi causa, entonces estableceré mi soberanía sobre la tierra, sin rival alguno.»

Verse 45

ब्रह्मोवाच । अविलंबेन तद्ब्रूहि कृतं मन्यस्व पार्थिव । यत्ते हृदि महाबाहो तवादेयं न किंचन

Brahmā dijo: «Dilo sin demora, oh rey; considéralo ya cumplido. Lo que haya en tu corazón, oh de brazos poderosos, nada tuyo dejará de ser concedido.»

Verse 46

राजोवाच । यद्यहं पृथिवीनाथः सर्वलोकपितामह । तदादिविष दो देवा दिवि तिष्ठंतु मा भुवि

El rey dijo: «Si yo soy el señor de la tierra, oh Abuelo de todos los mundos, que los Devas—los que existen desde el principio—permanezcan en el cielo y no en la tierra.»

Verse 47

देवेषु दिवितिष्ठत्सु मयि तिष्ठति भूतले । असपत्नेन राज्येन प्रजासौख्यमवाप्स्यति

«Cuando los Devas permanezcan en el cielo y yo permanezca en la tierra, mi pueblo alcanzará la dicha mediante un reino sin rivales.»

Verse 48

तथेति विश्वसृक्प्रोक्तो दिवोदासो नरेश्वरः । पटहं घोषयांचक्रे दिवं देवा व्रजंत्विति

Así, instruido por el Creador, el rey Divodāsa hizo proclamar al son del tambor: «¡Que los Devas partan al cielo!»

Verse 49

मा गच्छंत्विह वै नागा नराः स्वस्था भवंत्वितः । मयि प्रशासति क्षोणीं सुराः स्वस्था भवंत्विति

«Que los Nāgas no se aparten de aquí; que los hombres permanezcan aquí seguros. Mientras yo gobierne la tierra, que también los Devas permanezcan en paz en su propia esfera.»

Verse 50

एतस्मिन्नंतरे ब्रह्मा विश्वेशं प्रणिपत्य ह । यावद्विज्ञप्तुकामोभूत्तावदीशोब्रवीद्विधिम्

Entretanto, Brahmā se postró ante Viśveśa, el Señor de Kāśī. Cuando estaba por presentar su súplica, el Señor se adelantó y habló primero al Ordenador (Brahmā).

Verse 51

लोकेश्वर समायाहि मंदरो नाम भूधरः । कुशद्वीपादिहागत्य तपस्तप्येत दुष्करम्

«Oh Señor de los mundos, ven: un monte llamado Mandara ha llegado aquí desde Kuśadvīpa y está realizando una áspera tapas, una austeridad difícil de soportar.»

Verse 52

यावस्तस्मै वरं दातुं बहुकालं तपस्यते । इत्युक्त्वा पार्वतीनाथो नंदिभृंगिपुरोगमः

«Desde hace mucho tiempo practica tapas, deseando que se le conceda un don.» Dicho esto, el Señor de Pārvatī, precedido por Nandin y Bhṛṅgi, se puso en marcha.

Verse 53

जगाम वृषमारुह्य मंदरो यत्र तिष्ठति । उवाच च प्रसन्नात्मा देवदेवो वृषध्वज

Montando el Toro, fue adonde Mandara permanecía. Entonces el Dios de dioses, el del estandarte del Toro, sereno de corazón, habló.

Verse 54

उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते वरं ब्रूहि धरोत्तम । सोथ श्रुत्वा महेशानं देवदेवं त्रिलोचनम्

“Levántate, levántate: que el bien sea contigo. Expón tu don, oh el mejor de los montes.” Al oír estas palabras de Maheśāna, el Dios de los dioses, el de Tres Ojos, (Mandara respondió como correspondía).

Verse 55

प्रणम्य बहुशो भूमावद्रिरेतद्व्यजिज्ञपत् । लीलाविग्रहभृच्छंभो प्रणतैक कृपानिधे

Tras postrarse una y otra vez hasta el suelo, la Montaña suplicó humildemente: “Oh Śambhu, que asumes forma en el divino juego—oh único tesoro de compasión para quienes se inclinan ante Ti—(escucha mi ruego).”

Verse 56

सर्वज्ञोपि कथं नाम न वेत्थ मम वांछितम् । शरणागतसंत्राण सर्ववृत्तांतकोविद

“Aunque eres omnisciente, ¿cómo podría ser que no supieras lo que anhelo? ¡Oh protector de quienes buscan refugio, oh conocedor de toda circunstancia y suceso!”

Verse 57

सर्वेषां हृदयानंद शर्वसर्वगसर्वकृत् । यदि देयो वरो मह्यं स्वभावादृषदात्मने

“Oh gozo de todos los corazones—oh Śarva, omnipresente, hacedor de todo—si ha de concedérseme un don a mí, cuya naturaleza es inerte como la piedra…”

Verse 58

याचकायातिशोच्याय प्रणतार्तिप्रभंजक । ततोऽविमुक्तक्षेत्रस्य साम्यं ह्यभिलषाम्यहम्

“A mí, un suplicante y muy digno de compasión—oh destructor del dolor de quienes se postran—por eso anhelo la igualdad con el santo campo llamado Avimukta.”

Verse 59

कुशद्वीप उमा सार्धं नाथाद्य सपरिच्छदः । मन्मौलौ विहितावासः प्रयात्वेष वरो मम

«Que el Señor, junto con Umā y todo Su séquito, parta hoy hacia Kuśadvīpa, habiendo establecido Su morada sobre mi cumbre: ésta es mi gracia solicitada.»

Verse 60

सर्वेषां सर्वदः शंभुः क्षणं यावद्विचिंतयेत् । विज्ञातावसरो ब्रह्मा तावच्छंभुं व्यजिज्ञपत् । प्रणम्याग्रेसरो भूत्वा मौलौ बद्धकरद्वयः

Śambhu, dador de todo a todos, reflexionó por un instante. Entonces Brahmā, comprendiendo la ocasión, se dirigió a Śambhu: inclinándose, avanzó al frente y, con las manos juntas, las llevó a la coronilla.

Verse 61

ब्रह्मोवाच । विश्वेश जगतांनाथ पत्या व्यापारितोस्म्यहम् । कृतप्रसादेन विभो सृष्टिं कर्तुं चतुर्विधाम्

Brahmā dijo: «Oh Viśveśa, Señor del universo; oh Soberano de los mundos: por el mandato del Señor (Śiva) he sido puesto en mi tarea. Por Tu gracia, oh Poderoso, he de realizar la creación en sus cuatro formas.»

Verse 62

प्रयत्नेन मया सृष्टा सा सृष्टिस्त्वदनुज्ञया । अवृष्ट्या षष्टिहायिन्या तत्र नष्टाऽप्रजा भुवि

«Con empeño creé aquella creación, y fue hecha con Tu permiso. Pero, por falta de lluvia durante sesenta años, los seres en la tierra perecieron y el mundo quedó sin súbditos.»

Verse 63

अराजकं महच्चासीद्दुरवस्थमभूज्जगत् । ततो रिपुंजयो नाम राजर्षिर्मनुवंशजः

«Surgió una gran anarquía; el mundo cayó en penuria. Entonces apareció un sabio rey llamado Ripuṃjaya, nacido en la estirpe de Manu.»

Verse 64

मयाभिषिक्तो राजर्षिः प्रजाः पातुं नरेश्वरः । चकार समयं सोपि महावीर्यो महातपाः

Yo ungí a aquel rey sabio como soberano para proteger a los súbditos. Él también—de gran valor y gran austeridad—estableció las debidas ordenanzas y la disciplina.

Verse 65

तवाज्ञया चेत्स्थास्यंति सर्वे दिविषदो दिवि । नागलोके तथा नागास्ततो राज्यं करोम्यहम्

Si por tu mandato todos los dioses permanecen en el cielo, y asimismo los Nāgas en el mundo de los Nāgas, entonces yo asumiré el gobierno de los reinos conforme a ello.

Verse 66

तथेति च मया प्रोक्तं प्रमाणीक्रियतां तु तत् । मंदराय वरो दत्तो भवेदेवं कृपानिधे

«Así sea», dije; «que ello sea confirmado como verdadero. De este modo se ha concedido un don a Mandara; que así suceda en verdad, oh tesoro de compasión».

Verse 67

तस्य राज्ञः प्रजास्त्रातुं भूयाच्चैष मनोरथः । मम नाडीद्वयं राज्यं तस्यापि च शतक्रतोः

Que éste sea además su deseo: proteger a los súbditos de ese rey. Mi propio «doble nāḍī», el dominio de dos corrientes, será el reino, tanto para él como para Śatakratu.

Verse 68

मर्त्यानां गणना क्वेह निमेषार्ध निमेषिणाम् । देवोपि निर्मलं मत्वा मंदरं चारुकंदरम्

¿Qué cuenta de mortales puede haber aquí, cuando aun aquellos que parpadean sólo medio instante—los dioses—son inconmensurables? Incluso el Deva, teniendo por enteramente puro a Mandara, de hermosas cavernas, lo honró.

Verse 69

विधेश्च गौरवं रक्षंस्तथोरी कृतवान्हरः । जंबूद्वीपे यथा काशी निर्वाणपददा सदा

Guardando el honor de Vidhi (Brahmā), Hara (Śiva) lo aceptó conforme a lo debido. Así como Kāśī en Jambūdvīpa otorga por siempre la morada de la liberación (nirvāṇa).

Verse 70

तथा बहुतिथं कालं द्वीपोभूत्सोपि मंदरः । यियासुना च देवेन मंदरं चित्रकंदरम्

Así, por larguísimo tiempo, aquel Mandara también quedó como una isla. Y el Deva, deseoso de partir, se encaminó al Mandara de cavernas maravillosas.

Verse 71

निजमूर्तिमयं लिंगमविज्ञातं विधेरपि । स्थापितं सर्वसिद्धीनां स्थापकेभ्यः समर्पितुम्

Un liṅga hecho de Su propia esencia—desconocido incluso para Vidhi (Brahmā)—fue establecido, para entregarlo a los sacerdotes instauradores como fundamento de todas las siddhis.

Verse 72

विपन्नानां च जंतूनां दातुं नैःश्रेयसीं श्रियम् । सर्वेषामिह संस्थानां क्षेत्रं चैवाभिरक्षितुम्

Para otorgar a los seres afligidos la suprema prosperidad liberadora (naiḥśreyasī śrī), y para salvaguardar este kṣetra sagrado para todos los que aquí moran.

Verse 73

मंदराद्रिगतेनापि क्षेत्रं नैतत्पिनाकिना । विमुक्तं लिंगरूपेण अविमुक्तमतः स्मृतम्

Aun cuando fue al monte Mandara, Pinākin (Śiva) no abandonó este kṣetra sagrado. Pues, al no ser dejado en forma de liṅga, por eso se recuerda como Avimukta, “Nunca Abandonado”.

Verse 74

पुरा नंदवनं नाम क्षेत्रमेतत्प्रकीर्तितम् । अविमुक्तं तदारभ्य नामास्य प्रथितं भुवि

Antaño, este campo sagrado fue célebre con el nombre de Nandavana. Desde entonces, su nombre “Avimukta” se ha hecho famoso sobre la tierra.

Verse 75

नामाविमुक्तमभवदुभयोः क्षेत्रलिंगयोः । एतद्द्वयं समासाद्य न भूयो गर्भभाग्भवेत्

El nombre “Avimukta” recayó tanto en el kṣetra sagrado como en el Liṅga. Al alcanzar este par, uno ya no vuelve a participar del vientre, es decir, no renace.

Verse 76

अविमुक्तेश्वरं लिंगं दृष्ट्वा क्षेत्रेऽविमुक्तके । विमुक्त एव भवति सर्वस्मात्कर्मबंधनात्

Al contemplar el Liṅga de Avimukteśvara en el kṣetra sagrado de Avimukta, uno queda verdaderamente liberado de toda atadura del karma.

Verse 77

अर्चंति विश्वे विश्वेशं विश्वेशोर्चति विश्वकृत् । अविमुक्तेश्वरं लिंगं भुविमुक्तिप्रदायकम्

Los Viśvedevas adoran a Viśveśa, Señor del Universo, y Viśveśa—Hacedor del mundo—(a su vez) adora. El Liṅga de Avimukteśvara concede liberación aun estando uno en la tierra.

Verse 78

पुरा न स्थापितं लिंगं कस्यचित्केनचित्क्वचित् । किमाकृति भवेल्लिंगं नैतद्वेत्त्यपि कश्चन

En los tiempos antiguos, este Liṅga no fue instalado por nadie, en ningún lugar. Qué forma posee en verdad: nadie lo sabe, ni siquiera así.

Verse 79

आकारमविमुक्तस्य दृष्ट्वा ब्रह्माच्युतादयः । लिंगं संस्थापयामासुर्वसिष्ठाद्यास्तथषर्यः

Al contemplar la sagrada manifestación de Avimukta, Brahmā, Acyuta (Viṣṇu) y los demás establecieron un Liṅga; del mismo modo lo hicieron los ṛṣis encabezados por Vasiṣṭha.

Verse 80

आदिलिंगमिदं प्रोक्तमविमुक्तेश्वरं महत् । ततो लिंगांतराण्यत्र जातानि क्षितिमंडले

Este gran Avimukteśvara es proclamado como el Liṅga primordial. De él nacieron aquí, sobre el círculo de la tierra, otros Liṅgas.

Verse 81

अविमुक्तेश नामापि श्रुत्वा जन्मार्जितादघात् । क्षणान्मुक्तो भवेन्मर्त्यो नात्र कार्या विचारणा

Aun con sólo oír el nombre «Avimukteśa», el mortal queda liberado en un instante del pecado acumulado a través de los nacimientos; sobre esto no hay que dudar ni discutir.

Verse 82

अविमुक्तेश्वरं लिंगं स्मृत्वा दूरगतोपि च । जन्मद्वयकृतात्पापात्क्षणादेव विमुच्यते

Aunque esté lejos, al recordar el Liṅga de Avimukteśvara, uno queda liberado en un instante de los pecados cometidos en dos vidas.

Verse 83

अविमुक्ते महाक्षेत्रेऽविमुक्तमवलोक्य च । त्रिजन्मजनितं पापं हित्वा पुण्यमयो भवेत्

En el gran kṣetra sagrado de Avimukta, al contemplar a Avimukta, uno abandona el pecado nacido de tres vidas y se vuelve colmado de mérito (puṇya).

Verse 84

यत्कृतं ज्ञानविभ्रंशादेनः पंचसु जन्मसु । अविमुक्तेश संस्पर्शात्तत्क्षयेदेव नान्यथा

Cualquier pecado cometido, por extravío del entendimiento, a lo largo de cinco nacimientos: por el contacto de Avimukteśa se consume; no puede ser de otro modo.

Verse 85

अर्चयित्वा महालिंगमविमुक्तेश्वरं नरः । कृतकृत्यो भवेदत्र न च स्याज्जन्मभाक्कुतः

Habiendo adorado el gran Liṅga, Avimukteśvara, el hombre queda cumplido en su propósito aquí; ¿y cómo podría volver a estar sujeto al renacimiento?

Verse 86

स्तुत्वा नत्वार्चयित्वा च यथाशक्ति यथामति । अविमुक्ते विमुक्तेशं स्तूयते नम्यतेऽर्च्यते

Con alabanza, postración y culto—según la propia fuerza y entendimiento—debe alabarse, inclinarse y adorar a Vimukteśa en Avimukta.

Verse 87

अनादिमदिदं लिंगं स्वयं विश्वेश्वरार्चितम् । काश्यां प्रयत्नतः सेव्यमविमुक्तं विमुक्तये

Este Liṅga es sin comienzo; el propio Viśveśvara lo venera. En Kāśī, Avimukta debe ser servido con empeño, para alcanzar la liberación.

Verse 88

संति लिंगान्यनेकानि पुण्येष्वायतनेषु च । आयांति तानि लिंगानि माघीं प्राप्य चतुदर्शीम्

Hay muchos Liṅgas en diversos santuarios sagrados; y esos Liṅgas acuden (aquí) cuando llega el decimocuarto día lunar del mes de Māgha.

Verse 89

कृष्णायां माघभूतायामविमुक्तेश जागरात् । सदा विगतनिद्रस्य योगिनो गतिभाग्भवेत्

En la quincena oscura de Māgha, en la decimocuarta noche, quien vela por Avimukteśa—el yogui siempre despierto—llega a participar del estado espiritual supremo.

Verse 90

नानायतनलिंगानि चतुर्वर्गप्रदान्यपि । माघकृष्णचतुर्दश्यामविमुक्तमुपासते

Los Liṅgas de muchos santuarios—aun los que otorgan los cuatro fines de la vida—rinden culto y servicio a Avimukta en la decimocuarta del Māgha oscuro.

Verse 91

किं बिभेति नरो धीरः कृतादघशिलोच्चयात् । अविमुक्तेश लिंगस्य भक्ति वज्रधरो यदि

¿Por qué habría de temer el hombre firme la montaña de pecados que ha acumulado, si porta devoción adamantina al Liṅga de Avimukteśa?

Verse 92

क्वाविमुक्तं महालिंगं चतुर्वर्गफलोदयम् । क्व पापि पापशैलोऽल्पो यःक्षयेन्नामसंभृतः

¿Qué comparación cabe entre el gran Liṅga de Avimukta, de donde brotan los frutos de los cuatro fines de la vida, y la mezquina ‘montaña’ de pecados del pecador, que se desgasta con sólo ser nombrada?

Verse 93

अविमुक्ते महाक्षेत्रे विश्वेशसमधिष्ठिते । यैर्न दृष्टं विमूढास्तेऽविमुक्तं लिंगमुत्तमम्

En el gran kṣetra sagrado de Avimukta, presidido por Viśveśa, quienes no han contemplado el supremo Liṅga de Avimukta están, en verdad, extraviados.

Verse 94

द्रष्टारमविमुक्तस्य दृष्ट्वा दंडधरो यमः । दूरादेव प्रणमति प्रबद्धकरसंपुटः

Al ver a quien ha contemplado a Avimukta, Yama mismo—portador del bastón—se inclina desde lejos, con las manos juntas en reverencia.

Verse 95

धन्यं तन्नेत्रनिर्माणं कृतकृत्यौ तु तौ करौ । अविमुक्तेश्वरं येन याभ्यामैक्षिष्ट यः स्पृशेत्

Bendita es la formación de esos ojos, y cumplidas en verdad están esas dos manos: con las cuales se contempla a Avimukteśvara y con las cuales se le toca.

Verse 96

त्रिसंध्यमविमुक्तेशं यो जपेन्नियतः शुचिः । दूरदेशविपन्नोपि काशीमृतफलं लभेत्

Quien, disciplinado y puro, recita a Avimukteśa en las tres junturas del día, aun si queda varado en tierra lejana, obtiene el fruto prometido a quien muere en Kāśī.

Verse 97

अविमुक्तं महालिंगं दृष्ट्वा ग्रामांतरं व्रजेत् । लब्धाशुकार्यसंसिद्धिं क्षेमेण प्रविशेद्गृहम्

Habiendo contemplado el gran Liṅga de Avimukta, uno puede seguir hacia otra aldea; logrando pronto el éxito en la tarea, entra en su hogar con seguridad y bienestar.