Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 74

Devanagari script

पुरा नंदवनं नाम क्षेत्रमेतत्प्रकीर्तितम् । अविमुक्तं तदारभ्य नामास्य प्रथितं भुवि

Transliteration

purā naṃdavanaṃ nāma kṣetrametatprakīrtitam | avimuktaṃ tadārabhya nāmāsya prathitaṃ bhuvi

Translation

Antaño, este campo sagrado fue célebre con el nombre de Nandavana. Desde entonces, su nombre “Avimukta” se ha hecho famoso sobre la tierra.

Word by Word

• पुरा: formerly
• पुरा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (adverb: formerly/once)

• नन्दवनम्: Nandavana (name of a grove/region)
• नन्दवनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नन्द-वन (प्रातिपदिक; नन्द + वन)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषसमासः (नन्दस्य/आनन्दस्य वनम्) — नामरूपेण

• नाम: named
• नाम: Sambandha (Naming particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय; नामार्थक निपात (particle: ‘named/called’)

• क्षेत्रम्: the sacred field/region
• क्षेत्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• एतत्: this
• एतत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम — ‘क्षेत्रम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• प्रकीर्तितम्: was proclaimed
• प्रकीर्तितम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√कीर्त् (धातु) + प्रकीर्तित (कृदन्त-प्रातिपदिक; क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; कर्मणि प्रयोगे ‘was proclaimed’

• अविमुक्तम्: Avimukta (name)
• अविमुक्तम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अ-वि-√मुच् (धातु) + अविमुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; अत्र नामरूपेण (as a proper name)

• तद्: from that
• तद्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; ‘from that (time)’

• आरभ्य: starting from, onwards
• आरभ्य: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: आ-√रभ् (धातु)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive): ‘having begun/from (that) onwards’

• नाम: name
• नाम: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अस्य: of this (place)
• अस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम

• प्रथितम्: became renowned
• प्रथितम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√था (धातु) + प्रथित (कृदन्त-प्रातिपदिक; क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; कर्मणि प्रयोगे ‘became renowned/was famed’

• भुवि: on earth
• भुवि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक: भुव्/भू)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन

Speaker

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Nandavana (earlier name) / Avimukta (later famed name)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/assembly (typical frame; not stated in verse)

Visual Art Cues

Scene: A tranquil grove-city: Nandavana as a blissful forested sacred precinct gradually revealed as Avimukta, with sages reciting the new name; inscriptions or banners showing both names.

Characters & Entities

• Nandavana
• Avimukta
• Kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places carry layered identities across time; their enduring sanctity is preserved through divinely grounded names and remembrance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Avimukta Kṣetra (Kāśī/Vārāṇasī), formerly known as Nandavana.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed; the verse provides sacred etymology and place-name history for the kṣetra.