Adhyaya 16

Verse 1

गणावूचतुः । शिवशर्मन्महाबुद्धे शुक्रलोकोयमद्भुतः । दानवानां च दैत्यानां गुरुरत्र वसेत्कविः

Los Gaṇas dijeron: «Oh Śivaśarman, grande en entendimiento, este mundo de Śukra es maravilloso. Aquí mora Kavi (Śukra), preceptor de los Dānavas y los Daityas».

Verse 2

पीत्वा वर्षसहस्रं वै कणधूमं सुदुःसहम् । यः प्राप्तवान्महाविद्यां मृत्युसंजीविनीं हरात्

Habiendo bebido, en verdad durante mil años, el humo de partículas, terriblemente insoportable, obtuvo de Hara la gran ciencia-mantra llamada Mṛtyu-saṃjīvinī, la que revive de la muerte.

Verse 3

इमां विद्यां न जानाति देवाचार्योति दुप्कराम् । ऋते मृत्युंजयात्स्कंदात्पार्वत्या गजवक्त्रतः

Esta vidyā, sumamente difícil, ni siquiera la conoce el preceptor de los dioses—salvo Mṛtyuṃjaya (Śiva), Skanda, Pārvatī y el de rostro de elefante (Gaṇeśa).

Verse 4

शिवशर्मोवाच । कोसौ शुक्र इति ख्यातो यस्यायं लोक उत्तमः । कथं तेन च विद्याप्ता मृत्युसंजीवनी हरात्

Śivaśarman dijo: «¿Quién es ese, célebre como Śukra, de quien es este excelente mundo? ¿Y cómo obtuvo de Hara la vidyā Mṛtyu-saṃjīvinī?»

Verse 5

आचक्षाथामिदं देवौ यदि प्रीतिर्मयि प्रभू । ततस्तौ स्माहतुर्देवौ शुक्रस्य परमां कथाम्

«Decidme esto, oh divinos, si me tenéis afecto, oh señores». Entonces aquellas dos deidades comenzaron a relatar la suprema historia de Śukra.

Verse 6

यां श्रुत्वा चापमृत्युभ्यो हीयंते श्रद्धयायुताः । भूतप्रेतपिशाचेभ्यो न भयं चापि जायते

Al oírla con fe, se apartan las muertes prematuras, y no nace temor alguno de espíritus, fantasmas ni pishācas.

Verse 7

आजौ प्रवर्तमानायामंधकांधकवैरिणोः । अनिर्भेद्य गिरिव्यूह वज्रव्यूहाधिनाथयोः

Cuando la batalla se desarrollaba entre Andhaka y su enemigo, se enfrentaron los jefes de la impenetrable «formación de montaña» y de la «formación de rayo».

Verse 8

अपसृत्य ततो युद्धादंधकः शुक्रसंनिधिम् । अधिगम्य बभाषेदमवरुह्य रथात्ततः

Entonces Andhaka se retiró del combate, se acercó a la presencia de Śukra y, descendiendo de su carro, pronunció estas palabras.

Verse 9

भगवंस्त्वामुपाश्रित्य वयं देवांश्च सानुगान् । मन्यामहे तृणैस्तुल्यान्रुद्रोपेंद्रादिकानपि

Oh Bienaventurado, apoyados en ti, consideramos a los dioses con sus séquitos —incluso a Rudra, a Indra y a los demás— como meras briznas de hierba.

Verse 10

कुंजरा इव सिंहेभ्यो गरुडेभ्य इवोरगाः । अस्मत्तो बिभ्यति सुरा गुरो युष्मदनुग्रहात्

Como los elefantes temen a los leones y las serpientes temen a Garuḍa, así los dioses nos temen, oh Gurú, por tu gracia.

Verse 11

वज्रव्यूहमनिर्भेद्यं विविशुर्देत्यदानवाः । विधूय प्रमथानीकं ह्रदं तापार्दिता इव

Los Daityas y los Dānavas penetraron en la formación impenetrable como el vajra; apartaron las huestes de los Pramathas, como seres abrasados por el calor que se precipitan a un lago.

Verse 12

वयं त्वच्छरणं भूत्वा पर्वता इव निश्चलाः । स्थित्वा चराम निःशंका ब्राह्मणेंद्र महाहवे

Habiéndonos refugiado en ti, permanecemos firmes como montañas; manteniéndonos en pie, nos movemos sin temor, oh el mejor de los brahmanes, en esta gran batalla.

Verse 13

आप्तभावेन च वयं पादौ तव सुखप्रदौ । सदाराः ससुताश्चैव शुश्रूषामो दिवानिशम्

Y con devoción fiel servimos tus pies, que otorgan dicha, junto con nuestras esposas e hijos, día y noche.

Verse 14

अभिरक्षाभितो विप्र प्रसन्नः शरणागतान् । पश्य हुंडं तुहुंडं च कुजंभं जंभमेव च

Protégennos por todos los lados, oh brahmán, siendo benigno con quienes han buscado refugio. Mira a Huṇḍa y a Tuhuṇḍa, y también a Kujaṃbha y a Jaṃbha.

Verse 15

पाकं कार्तस्वनं चैव विपाकं पाकहारिणम् । तं चन्द्रदमनं शूरं शूरामरविदारणम्

Pāka, y también Kārtasvana; Vipāka y Pākahārin; y aquel héroe Candradamana, el que tritura a los campeones de los devas.

Verse 16

प्रमथैर्भीमविक्रांतैः क्रांतं मृत्युप्रमाथिभिः । सूदितान्पतितांश्चैव द्राविडैरिव चंदनान्

El campo de batalla fue invadido por los Pramathas de terrible poder—los que aplastan incluso a la Muerte—y los Daityas yacían muertos y caídos, como sándalos talados por los Drávidas.

Verse 17

या पीत्वा कणधूमं वै सहस्रं शरदां पुरा । वरा विद्या त्वया प्राप्ता तस्याः कालोयमागतः

Aquel saber excelso que antaño obtuviste soportando el humo de las partículas durante mil otoños: ahora ha llegado el tiempo de su maduración.

Verse 18

अथ विद्याफलं तत्ते दैत्यान्संजीवयिष्यतः । पश्यंतु प्रमथाः सर्वे त्वया संजीवितानिमान्

Ahora que se manifieste el fruto de tu saber: ¡devuelve la vida a estos Daityas! Que todos los Pramathas los contemplen, reanimados por ti.

Verse 19

इत्यंधकवचः श्रुत्वा स्थिरधीर्भार्गवोमुनिः । किंचित्स्मितं तदा कृत्वा दानवाधिपमब्रवीत्

Al oír estas palabras de Andhaka, el sabio Bhārgava, firme de mente, esbozó una leve sonrisa y habló al señor de los Dānavas.

Verse 20

दानवाधिपते सर्वं तथ्यं यद्भाषितं त्वया । विद्योपार्जनमेतद्धि दानवार्थं मया कृतम्

Oh señor de los Dānavas, todo lo que has dicho es verdad. En verdad, adquirí este conocimiento por el bien de los Dānavas.

Verse 21

पीत्वा वर्षसहस्रं वै कणधूमं सुदुःसहम् । एषा प्राप्तेश्वराद्विद्या बांधवानां सुखावहा

Habiendo soportado por mil años aquella prueba sutil, como humo, dificilísima de resistir, recibí esta ciencia del Señor; ella trae bienestar y gozo a los parientes.

Verse 22

एतया विद्यया सोहं प्रमयैर्मथितान्रणे । उत्थापयिष्ये ग्लानानि धान्यन्यंबुधरो यथा

Con esta misma ciencia levantaré a los que en la batalla fueron aplastados por los Pramathas; alzaré a los abatidos, como una nube de lluvia reanima las mieses.

Verse 23

निर्व्रणान्नीरुजः स्वस्थान्सुप्त्वेव पुनरुत्थितान् । अस्मिन्मुहूर्ते द्रष्टासि दानवानुत्थितान्नृप

Verás, oh rey, en este mismo instante a los Dānavas levantarse de nuevo: sin heridas, sin dolor, sanos en su cuerpo, como hombres que despiertan del sueño.

Verse 24

इत्युक्त्वा दानवपतिं विद्यामावर्तयत्कविः । एकैकं दैत्यमुद्दिश्य त उत्तस्थुर्धृतायुधाः

Dicho esto al señor de los Dānavas, el Kavi (Śukra) puso en marcha la ciencia sagrada. Nombrando a cada Daitya uno por uno, ellos se alzaron de nuevo con las armas en la mano.

Verse 25

वेदा इव सदभ्यस्ताः समये वा यथांबुदाः । ब्राह्मणेभ्यो यथा दत्ताः श्रद्धयार्था महापदि

Se alzaron con la misma prontitud con que los Vedas brotan del estudio constante; como las nubes se congregan en su estación; y como la riqueza, dada con fe a los brāhmaṇas en una gran calamidad, produce su fruto salvador.

Verse 26

उज्जीवितांस्तु तान्दृष्ट्वा तुहुंडाद्यान्महासुरान् । विनेदुः पूर्वदेवास्ते जलपूर्णा इवांबुदाः

Al ver que aquellos grandes asuras—Tuhuṃḍa y los demás—habían revivido, los antiguos dioses rugieron en voz alta, como nubes henchidas de agua.

Verse 27

शुक्रेणोजीवितान्दृष्ट्वा दानवांस्तान्गणेश्वराः । विज्ञाप्यमेव देवेशे ह्येवं तेऽन्योन्यमब्रुवन्

Al ver a aquellos Dānavas revividos por Śukra, los jefes de las huestes de Śiva se dijeron unos a otros: «Esto debe ser comunicado de inmediato al Señor de los dioses».

Verse 28

आश्चर्यरूपे प्रमथेश्वराणां तस्मिंस्तथा वर्तति युद्धयज्ञे । अमर्षितो भार्गवकर्मदृष्ट्वा शिलादपुत्रोभ्यगमन्महेशम्

Mientras aquel sacrificio de batalla se desarrollaba de modo maravilloso para los señores de los pramathas, el hijo de Śilāda, Nandī, irritado al ver la acción del Bhārgava, se acercó a Maheśa.

Verse 29

जयेति चोक्त्वा जय योनिमुग्रमुवाच नंदी कनकावदातम् । गणेश्वराणां रणकर्म देव देवैश्च सेंद्रैरपि दुष्करं यत्

Tras clamar «¡Victoria!», Nandī habló a aquel Señor resplandeciente, de tono dorado: «Oh Deva, el deber de combate de los señores de los gaṇas es difícil de cumplir, aun para los dioses junto con Indra».

Verse 30

तद्भार्गवेणाद्य कृतं वृथा नः संजीव्य तानाजिमृतान्विपक्षान् । आवर्त्य विद्यां मृतजीवदात्रीमेकैकमुद्दिश्य सहेलमीश

«¡Oh Señor!, lo que hoy ha hecho el Bhārgava vuelve vanos nuestros esfuerzos: reanima a los enemigos caídos en la batalla, invocando una y otra vez el saber que devuelve la vida, señalándolos uno por uno como si fuera cosa fácil.»

Verse 31

तुहुंडहुंडादिकजंभजंभविपाकपाकादि महासुरेंद्राः । यमालयादद्य पुनर्निवृत्ता विद्रावयंतः प्रमथाश्चरंति

«Los grandes reyes demoníacos—Tuhuṃḍa, Huṃḍa, Jambha, Vipāka, Pāka y otros—han regresado hoy de la morada de Yama y ahora vagan, poniendo en fuga a los pramathas.»

Verse 32

यदि ह्यसौ दैत्यवरान्निरस्तान्संजीवयेदत्र पुनःपुनस्तान् । जयः कुतो नो भविता महेश गणेश्वराणां कुत एव शांतिः

«Pues si él sigue reanimando aquí, una y otra vez, a esos Daityas eminentes que hemos abatido, ¿cómo podrá ser nuestra la victoria, oh Maheśa? ¿Y cómo habrá paz para los señores de las gaṇas?»

Verse 33

इत्येवमुक्तः प्रमथेश्वरेण स नंदिना वै प्रमथेश्वरेशः । उवाच देवः प्रहसंस्तदानीं तं नंदिनं सर्वगणेशराजम्

Así, interpelado por Nandī, el Señor de los pramathas habló entonces, sonriendo, a aquel Nandī, rey entre todas las gaṇas.

Verse 34

नंदिन्प्रयाहि त्वरितोतिमात्रं द्विजेंद्रवर्यं दितिनंदनानाम् । मध्यात्समुद्धृत्य तथानयाशु श्येनो यथा लावकमंडजातम्

«Nandī, ve de inmediato, sin la menor demora. Del centro de los hijos de Diti, arrebata y tráeme pronto a su excelso “señor entre los dos veces nacidos”, como un halcón que toma un polluelo de codorniz del nido.»

Verse 35

स एव मुक्तो वृषभध्वजेन ननाद नंदी वृषसिंहनादः । जगाम तूर्णं च विगाह्य सेनां यत्राभवद्भार्गववंशदीपः

Así, enviado por el Señor del estandarte del Toro, Nandī rugió con un bramido cual toro y león, y veloz se abrió paso por el ejército hasta donde estaba la lámpara gloriosa del linaje Bhārgava, Śukra.

Verse 36

तं रक्ष्यमाणं दितिजैः समस्तैः पाशासिवृक्षोपलशैलहस्तैः । विक्षोभ्य दैत्यान्बलवाञ्जहार काव्यं स नंदी शरभो यथेभम्

Aunque lo custodiaban todos los demonios nacidos de Diti, con lazos, espadas, árboles, rocas y peñascos de montaña en las manos, el poderoso Nandī desbarató a los Daityas y se llevó a Kāvya (Śukra), como un śarabha que domina a un elefante.

Verse 37

स्रस्तांबरं विच्युतभूषणं च विमुक्तकेशं बलिना गृहीतम् । विमोचयिष्यंत इवानुजग्मुः सुरारयः सिंहरवान्सृजंतः

Al verlo apresado por el poderoso—con las vestiduras flojas, las joyas desplazadas y el cabello desordenado—los enemigos de los dioses lo siguieron como si fueran a rescatarlo, lanzando rugidos de león.

Verse 38

दंभोलि शूलासिपरश्वधानामुद्दंडचक्रोपल कंपनानाम् । नंदीश्वरस्योपरि दानवेद्रा वर्षं ववर्षुर्जलदा इवोग्रम्

Sobre Nandīśvara, los señores de los demonios hicieron llover una feroz granizada: rayos, tridentes, espadas, hachas, enormes discos, rocas y peñascos temblorosos, como nubes de tormenta que derraman un aguacero terrible.

Verse 39

तं भार्गवं प्राप्य गणाधिराजो मुखाग्निना शस्त्रशतानि दग्ध्वा । आयात्प्रवृद्धेऽसुरदेवयुद्धे भवस्य पार्श्वे व्यथितारिसैन्यः

Al alcanzar a aquel Bhārgava (Śukra), el señor de las gaṇas de Śiva quemó con el fuego de su boca cientos de armas; y, al recrudecer la guerra entre asuras y devas, acudió al lado de Bhava, tras afligir al ejército enemigo.

Verse 40

अयं स शुक्रो भगवन्नितीदं निवेदयामास भवाय शीघ्रम् । जग्राह शुक्रं स च देवदेवो यथोपहारं शुचिना प्रदत्तम्

«Este es Śukra, oh Señor», así lo comunicó con presteza a Bhava (Śiva). Y el Dios de los dioses aceptó a Śukra, como se acepta una ofrenda pura presentada con reverencia.

Verse 41

न किंचिदुक्त्वा स हि भूतगोप्ता चिक्षेप वक्त्रे फलवत्कवींद्रम् । हाहारवस्तैरसुरैः समस्तैरुच्चैर्विमुक्तो हहहेति भूरि

Sin decir palabra, el Protector de los seres (Śiva) arrojó a su boca al poeta soberano (Kāvya/Śukra) como si fuera un fruto. Entonces todos los asuras lanzaron fuertes gritos de «¡Hā! ¡Hā!», una y otra vez.

Verse 42

काव्ये निगीर्णे गिरिजेश्वरेण दैत्या जयाशा रहिता बभूवुः । हस्तैर्विमुक्ता इव वारणेंद्राः शृंगैर्विहीना इव गोवृषाश्च

Cuando Girijeśvara (Śiva) se tragó a Kāvya, los Daityas quedaron sin esperanza de victoria—como elefantes señoriales privados de su trompa, o como toros y bueyes privados de sus cuernos.

Verse 43

शरीर हीना इव जीवसंघा द्विजा यथा चाध्ययनेन हीनाः । निरुद्यमाः सत्त्वगुणा यथा वै यथोद्यमा भाग्यविवर्जिताश्च

Quedaron como una multitud de seres sin cuerpo; como los dvijas faltos del estudio sagrado; como las virtudes de sattva sin empeño; y como quienes se esfuerzan, pero están privados de fortuna.

Verse 44

पत्या विहीनाश्च यथैव योषा यथा विपक्षा इव मार्गणौघाः । आयूंषि हीनानि यथैव पुण्यैर्वृत्तेन हीनानि यथा श्रुतानि

Como mujeres privadas de esposo; como andanadas de flechas sin plumas; como vidas menguadas por falta de mérito; y como el saber desprovisto de recta conducta—así quedaron sin poder.

Verse 45

विना यथा वैभवशक्तिमेकां भवंति हीनाः स्वफलैः क्रियौघाः । तथा विना तं द्विजवर्यमेकं दैत्या जयाशा विमुखा बभूवुः

Así como una multitud de actos, al carecer de una sola potencia que los haga fructificar, queda privada de su fruto debido, así también, sin aquel único brāhmaṇa supremo, Śukra, los Daityas se apartaron de la esperanza de victoria.

Verse 46

नंदिनापहृते शुक्रे गिलिते च विषादिना । विषादमगमन्दैत्या हीयमानरणोत्सवाः

Cuando Śukra fue arrebatado por Nandin y tragado por Viṣāda, los Daityas cayeron en abatimiento, y su júbilo por la batalla se fue apagando.

Verse 47

तान्वीक्ष्य विगतोत्साहानंधकः प्रत्यभाषत । कविं विक्रम्य नयता नंदिना वंचिता वयम्

Al verlos sin ánimo, Andhaka habló: «Nandin nos ha engañado: sometió y se llevó a Kavi (Śukra), nuestro sabio».

Verse 48

तनूर्विना हृताः प्राणाः सर्वेषामद्य तेन नः । धैर्यं वीर्यं गतिः कीर्तिः सत्त्वं तेजः पराक्रमः

«Hoy, por ese acto, se nos ha arrebatado el aliento vital a todos, aunque el cuerpo permanezca. De nosotros se han ido el valor, la fuerza, el impulso, la fama, la firmeza, el resplandor y la bravura».

Verse 49

युगपन्नो हृतं सर्वमेकस्मिन्भार्गवे हृते । धिगस्मान्कुलपूज्यो यैरेकोपि कुलसत्तमः । गुरुः सर्वसमर्थश्च त्राता त्रातो न चापदि

«En un instante lo hemos perdido todo cuando fue arrebatado ese único Bhārgava. ¡Vergüenza para nosotros!, pues no protegimos en la hora del peligro ni siquiera a uno, al mejor de nuestro linaje: nuestro venerable gurú, capaz en todo, nuestro protector».

Verse 50

तद्धैर्यमवलंब्येह युध्यध्वमरिभिः सह । सूदयिष्याम्यहं सर्वान्प्रमथान्सह नंदिना

Por tanto, aferrad aquí el valor y combatid junto a los enemigos. Yo daré muerte a todos los Pramathas, junto con Nandin.

Verse 51

अद्यैतान्विवशान्हत्वा सह देवैः सवासवैः । भार्गवं मोचयिष्यामि जीवं योगीव कर्मतः

Hoy, tras matar a estos indefensos —incluso a los Devas con Indra—, liberaré al Bhārgava con vida por mi acción, como un yogui que logra lo imposible.

Verse 52

स चापि योगी योगेन यदि नाम स्वयं प्रभुः । शरीरात्तस्य निर्गच्छेदस्माकं रोषपालिता

Y aun si ese yogui, dueño de sí mismo, pudiera por el yoga abandonar su cuerpo, con todo, sostenidos por nuestra ira, no cederemos.

Verse 53

इत्यंधकवचः श्रुत्वा दानवा मेघनिःस्वनाः । प्रमथा नर्दयामासुर्मर्तव्ये कृत निश्चयाः

Al oír las palabras de Andhaka, los Dānavas, rugiendo como nubes de trueno, hicieron retumbar a los Pramathas con sus gritos, decididos a morir si era preciso en la batalla.

Verse 54

सत्यायुपि न नो जातु शक्ताः स्युः प्रमथाबलात् । असत्यायुषि किं गत्वा त्यक्त्वा स्वामिनमाहवे

Aun si tuviéramos vida asegurada, jamás podríamos resistir el poder de los Pramathas. Si la vida no está asegurada, ¿para qué huir, abandonando a nuestro señor en la batalla?

Verse 55

ये स्वामिनं विहायाजौ बहुमानधना जनाः । यांति ते यांति नियतमंधतामिस्रमालयम्

Aquellos hombres—aunque colmados de honra y riquezas—que abandonan a su señor en el campo de batalla, ciertamente van a la morada de Andhatāmisra, la oscuridad cegadora.

Verse 56

अयशस्तमसा ख्यातिं मलिनीकृत्यभूरिशः । इहामुत्रापि सुखिनो न स्युर्भग्ना रणाजिरात्

Oh gran Señor, quienes son derrotados y puestos en fuga del campo de batalla, habiendo oscurecido su fama con la sombra de la deshonra, no hallan dicha ni en este mundo ni en el venidero.

Verse 57

किं दानैः किं तपोभिश्च किं तीर्थपरिमज्जनैः । धरातीर्थे यदि स्नातं पुनर्भव मलापहे

¿Para qué los dones, para qué las austeridades, para qué incluso las repetidas inmersiones en otros vados sagrados, si uno se ha bañado en Dharā-tīrtha, que borra la mancha del renacer?

Verse 58

संप्रधार्येति तेऽन्योन्यं दैत्यास्ते दनुजास्तथा । ममंथुः प्रमथानाजौ रणभेरीर्निनाद्य च

Así, tras deliberar entre sí, aquellos Daityas y guerreros Dānava agitaron la batalla contra los Pramathas, haciendo resonar los tambores de guerra.

Verse 59

तत्र वाणासिवज्रौघैः कटंकटशिलामयैः । भुशुंडीभिंदिपालैश्च शक्तिभल्ल परश्वधैः

Allí, con torrentes de flechas, espadas y armas como rayos—y con proyectiles de piedra que repiqueteaban—y con bhuśuṇḍīs, bhiṇḍipālas, lanzas, dardos y hachas, combatieron con furia.

Verse 60

खट्वांगैः पट्टिशैः शूलैर्लकुटैर्मुसलैरलम् । परस्परमभिघ्नंतः प्रचक्रुः कदनं महत्

Con abundancia de khaṭvāṅgas, hachas de guerra, tridentes, garrotes y mazas, golpeándose unos a otros, causaron una gran matanza.

Verse 61

कार्मुकाणां विकृष्टानां पततां च पतत्रिणाम् । भिंदिपालभुशुंडीनां क्ष्वेडितानां रवोऽभवत्

Se alzó el sonido de los arcos tensados, de las flechas que caían volando, y del zumbido impetuoso de los bhiṇḍipālas y bhuśuṇḍīs al ser arrojados.

Verse 62

रणतूर्यनिनादैश्च गजानां बहुबृंहितैः । हेषारवैर्हयानां च महान्कोलाहलोऽभवत्

Con el estruendo de los instrumentos de guerra, los repetidos barritos de los elefantes y los relinchos de los caballos, se levantó un clamor inmenso.

Verse 63

प्रतिस्वनैरवापूरि द्यावाभूम्योर्यदंतरम् । अभीरूणां च भीरूणां महारोमोद्गमोऽभवत्

Por las resonantes reverberaciones, se llenó todo el espacio entre el cielo y la tierra; y tanto los intrépidos como los temerosos sintieron un gran erizamiento del vello.

Verse 64

गजवाजिमहाराव स्फुटच्छब्दग्रहाणि च । भग्नध्वजपताकानि क्षीणप्रहरणानि च

Se oían los grandes bramidos de elefantes y caballos, los chasquidos secos y penetrantes; estandartes y banderas quebrados, y armas ya gastadas y exhaustas.

Verse 65

रुधिरोद्गार चित्राणि व्यश्वहस्तिरथानि च । पिपासितानि सैन्यानि मुमूर्छुरुभयत्र वै

En ambos bandos, los ejércitos—abrasados por la sed—se desvanecían entre escenas terribles de sangre que brotaba, y en la confusión de caballos, elefantes y carros de guerra.

Verse 66

दृष्ट्वा सैन्यं च प्रमथैर्भज्यमानमितस्ततः । दुद्राव रथमास्थाय स्वयमेवांधको गणान्

Al ver que su ejército era despedazado por los Pramathas por todas partes, Andhaka mismo subió a su carro y se lanzó de frente contra los Gaṇas.

Verse 67

शरवज्रप्रहारैस्तैर्वज्राघातैर्नगा इव । प्रमथानेशिरे वातैर्निस्तोया इव तोयदाः

Heridos por sus flechas y por golpes como rayos, los Pramathas vacilaron como montañas azotadas por el relámpago; y, bajo el asalto, fueron arrojados de un lado a otro como nubes ya vacías de lluvia, dispersadas por los vientos.

Verse 68

यांतमायांतमालोक्य दूरस्थं निकटस्थितम् । प्रत्येकं रोमसंख्याभिर्व्यधाद्बाणैस्तदांधकः

Al ver a cada uno—ya se retirara o avanzara, ya estuviera lejos o cerca—Andhaka entonces atravesó a cada enemigo con flechas tan numerosas como los cabellos.

Verse 69

विनायकेन स्कंदेन नंदिना सोमनंदिना । नैगमेयेन शाखेन विशाखेन बलीयसा

Por Vināyaka, por Skanda, por Nandin y Somanandin, por Naigameya, por Śākha y por el poderoso Viśākha—

Verse 70

इत्याद्यैस्तु गणैरुग्रैरंधकोप्यंधकीकृतः । त्रिशूल शक्तिबाणौघ धारासंपातपातिभिः

Así, por estos y otros fieros Gaṇas, aun Andhaka fue “hecho Andhaka”, abatido, por torrentes de tridentes, lanzas y oleadas de flechas que caían como una lluvia incesante.

Verse 71

ततः कोलाहलो जातः प्रमथासुरसैन्ययोः । तेन शब्देन महता शुक्रः शंभूदरे स्थितः

Entonces se alzó un gran tumulto entre la hueste de los Pramathas y el ejército de los Asuras. Por aquel estruendo poderoso, Śukra, que estaba apostado en el vientre de Śambhu, se estremeció.

Verse 72

छिद्रान्वेषी भ्रमन्सोथ विनिःकेतो यथानिलः । सप्तलोकान् सपालान्स रुद्रदेहे व्यलोकयत्

Buscando una abertura, vagó inquieto como el viento sin estandarte; y dentro del cuerpo de Rudra contempló los siete mundos junto con sus soberanos guardianes.

Verse 73

ब्रह्मनारायणेंद्राणामादित्याप्यरसां तथा । भुवनानि विचित्राणि युद्धं च प्रमथासुरम्

Vio los maravillosos mundos de Brahmā, Nārāyaṇa e Indra, y asimismo los de los Ādityas y las Apsaras; y también la batalla entre los Pramathas y los Asuras.

Verse 74

सवर्षाणां शतं कुक्षौ भवस्य परितो भ्रमन् । न तस्य ददृशे रंध्रं शुचे रंध्रं खलो यथा

Durante cien años divinos vagó por el vientre de Bhava, mas no halló allí abertura alguna; como un malvado que busca una falta en un hombre puro.

Verse 75

शांभवेनाथयोगेन शुक्ररूपेण भार्गवः । चस्कंदाथ ननामापि ततो देवेन भाषितः

Entonces Bhārgava (Śukra), por el yoga Śāmbhava, asumió la forma de Śukra y brotó; también se postró, y entonces el Dios le habló.

Verse 76

शुक्रवन्निःसृतोयस्मात्तस्मात्त्वं भृगुनंदन । कर्मणानेन शुक्रस्त्वं मम पुत्रोसि गम्यताम्

«Porque has salido como śukra, por eso, oh alegría del linaje de Bhṛgu, serás llamado Śukra. Por este mismo suceso eres para mí como un hijo—ve ahora.»

Verse 77

जठरान्निर्गते शुक्रे देवोपि मुमुदेतराम् । भ्रमञ्छ्रेयोभवद्यन्मे न मृतो जठरे द्विजः

Cuando Śukra salió del vientre, el Señor también se regocijó sobremanera, pensando: «Bien me ha sucedido: este dos veces nacido no murió en mi seno.»

Verse 78

इत्येवमुक्तो देवेन शुक्रोर्कसदृश द्युतिः । विवेश दानवानीकं मेघमालां यथा शशी

Así, al ser hablado por el Señor, Śukra—resplandeciente como el sol—entró en el ejército de los Dānavas, como la luna entra en una guirnalda de nubes.

Verse 79

शुक्रोदयान्मुदं लेभे स दानव महार्णवः । यथा चंद्रोदये हर्षमूर्मिमाली महोदधिः

Con el surgimiento de Śukra, aquel vasto océano de Dānavas obtuvo alegría, como el gran mar, guirnaldado de olas, se regocija al salir la luna.

Verse 80

अंधकांधकहंत्रोर्वै वर्तमाने महाहवे । इत्थं नाम्नाभवच्छुक्रः स वै भार्गवनंदनः

En la gran batalla entre Andhaka y su matador, así el hijo del Bhārgava llegó a llevar el nombre de “Śukra” (Venus).

Verse 81

यथा च विद्यां तां प्राप मृतसंजीवनीं पराम् । शंभोरनुग्रहात्काव्यस्तन्निशामय सुव्रत

Escucha, oh de noble voto, cómo Kāvya (Śukra) alcanzó, por la gracia de Śambhu, la suprema ciencia llamada Mṛtasaṃjīvanī, la que devuelve la vida.

Verse 82

गणावूचतुः । पुराऽसौ भृगुदायादो गत्वा वाराणसीं पुरीम् । अंडजस्वेदजोद्भिज्जजरायुज गतिप्रदाम्

Dijeron los Gaṇas: «Antaño, aquel heredero de Bhṛgu fue a la ciudad de Vārāṇasī, dadora del supremo destino a todos los seres: nacidos del huevo, del sudor, del brote y del vientre».

Verse 83

संस्थाप्य लिंगं श्रीशंभोः कूपं कृत्वा तदग्रतः । बहुकालं तपस्तेपे ध्यायन्विश्वेश्वरं प्रभुम्

Habiendo instalado un liṅga del glorioso Śambhu y cavado un pozo ante él, practicó austeridades por largo tiempo, meditando en el Señor Viśveśvara.

Verse 84

राजचंपकधत्तूर करवीरकुशेशयैः । मालती कर्णिकारैश्च कदंबैर्बकुलोत्पलैः

Con campaka real, dhattūra, karavīra y kuśeśaya (flores semejantes al loto), y también con mālatī, karṇikāra, kadamba, bakula y utpala—

Verse 85

मल्लिकाशतपत्रीभिः सिंदुवारैः सकिंशुकैः । अशोकैः करुणैः पुष्पैः पुन्नागैर्नागकेसरैः

—con mallikā y śatapatrī, con sinduvāra y kiṃśuka; con flores de aśoka, con tiernas (karuṇa) flores, y con punnāga y nāgakesara—

Verse 86

क्षुद्राभिर्माधवीभिश्च पाटला बिल्वचंपकैः । नवमल्लीविचिकिलैः कुंदैः समुचुकुंदकैः

Adoró a Śaṅkara con muchas clases de flores: pequeñas flores y enredaderas de mādhavī, flores de pāṭalā, flores de bilva y campaka, variedades frescas de jazmín, y fragantes kunda y cukuṃda.

Verse 87

मंदारैर्बिल्वपत्रैश्च द्रोणैर्मरुबकैर्बकैः । ग्रंथिपर्णैर्दमनकैः सुरभूचूतपल्लवैः

También honró al Señor con flores de mandāra y hojas de bilva; con flores de droṇa y marubaka; con flores de baka; con ramillas de hojas nudosas; con damanaka; y con los fragantes brotes tiernos del mango.

Verse 88

तुलसी देवगंधारी बृहत्पत्री कुशांकुरैः । नद्यावर्तैरगस्त्यैश्च सशालैर्देवदारुभिः

Adoró con tulasī, devagandhārī, plantas de hojas anchas y tiernos brotes de kuśa; con flores de nadyāvarta y flores de agastya; y también con hojas de śāla y ramillas de devadāru.

Verse 89

कांचनारैः कुरबकैर्दूर्वांकुर कुरंटकैः । प्रत्येकमेभिः कुसुमैः पल्लवैरपरैरपि

Con flores de kāñcanāra y kurabaka, con brotes de dūrvā y flores de kuraṇṭaka—en verdad, con cada una de estas flores y con muchas otras, y también con tiernas hojas—realizó la adoración.

Verse 90

पत्रैः शतसहस्रैश्च स समानर्च शंकरम् । पंचामृतैर्द्रोणमितैर्लक्षकृत्वः प्रयत्नतः

Con cientos de miles de hojas adoró debidamente a Śaṅkara; y con pañcāmṛta medido en droṇas lo bañó y honró, repitiéndolo cien mil veces con gran empeño.

Verse 91

स्नपयामास देवेशं सुगंधस्नपनैर्बहु । सहस्रकृत्वो देवेशं चंदनैर्यक्षकर्दमैः

Bañó una y otra vez al Señor de los dioses con muchas abluciones fragantes; y mil veces ungió al Señor de los dioses con sándalo y con yakṣa-kardama, una pasta ricamente perfumada.

Verse 92

समालिलिंप देवेशं सुगंधोद्वर्तनान्यनु । गीतनृत्योपहारैश्च श्रुत्युक्तस्तुतिभिर्बहुः

Luego ungió cuidadosamente al Señor de los dioses con fragantes ungüentos y polvos; también ofreció cantos y danzas, y lo alabó abundantemente con himnos enseñados por los Vedas.

Verse 93

नाम्नां सहस्रैरन्यैश्च स्तोत्रैस्तुष्टाव शंकरम् । सहस्रं पंचशरदामित्थं शुक्रः समर्चयन्

Con miles de nombres divinos y con otros himnos, alabó a Śaṅkara; así, Śukra continuó adorando de este modo durante mil y cinco otoños (años).

Verse 94

यदा देवं नालुलोके मनागपि वरोन्मुखम् । तदान्यं नियमं घोरं जग्राहातीवदुःसहम्

Pero cuando no percibió al Señor ni siquiera levemente inclinado a conceder una gracia, entonces emprendió otra disciplina terrible, sumamente difícil de soportar.

Verse 95

प्रक्षाल्य चेतसो त्यंतं चांचल्याख्यं महामलम् । भावनावार्भि रसकृदिंद्रियैः सहितस्य च

Habiendo lavado por completo de su mente la gran impureza llamada inquietud, y dominando los sentidos que engendran gusto por los objetos, prosiguió sostenido por las aguas de la contemplación.

Verse 96

निर्मलीकृत्य तच्चेतो रत्नं दत्त्वा पिनाकिने । प्रपपौ कणधूमौघं सहस्रं शरदां कविः

Purificando su mente, el sabio ofreció una joya preciosa a Pinākin (Śiva). Luego, aquel vidente inspirado soportó un torrente de humo y polvo durante mil otoños: una inmensa penitencia por la gracia del Señor.

Verse 97

प्रससाद तदा देवो भार्गवाय महात्मने । तस्माल्लिंगाद्विनिर्गत्य सहस्रार्काधिकद्युतिः

Entonces el Dios se complació con el magnánimo Bhārgava. De aquel liṅga salió, resplandeciente con un fulgor que supera a mil soles.

Verse 98

उवाच च विरूपाक्षः साक्षाद्दाक्षायणीपतिः । तपोनिधे प्रसन्नोस्मि वरं वरय भार्गव

Y habló Virūpākṣa, el mismo Señor de Dākṣāyaṇī (Pārvatī): «Oh tesoro de austeridad, estoy complacido. Elige un don, oh Bhārgava».

Verse 99

निशम्येति वचः शंभोरंभोजनयनो द्विजः । उद्यदानंदसंदोह रोमांचांचित विग्रहः

Al oír esas palabras de Śambhu, el brāhmaṇa de ojos de loto se vio inundado por una dicha creciente; su cuerpo se estremeció con horripilación.

Verse 100

तुष्टावाष्टतनुं तुष्टः प्रफु ल्ल नयनांचलः । मौलावंजलिमाधाय वदञ्जयजयेति च

Gozoso, alabó al Señor de las Ocho Formas (Aṣṭatanu Śiva). Con los ojos rebosantes de dicha, llevó las palmas unidas a la coronilla y exclamó: «¡Victoria, victoria!»

Verse 101

भार्गव उवाच । त्वं भाभिराभिरभिभूय तमः समस्तमस्तं नयस्यभिमतानि निशाचराणाम् । देदीप्यसे मणेगगनेहिताय लोकत्रयस्य जगदीश्वर तन्नमस्ते

Bhārgava dijo: «Con tus múltiples resplandores vences toda oscuridad y llevas a la ruina los anhelados designios de los que vagan en la noche. Brillas en el cielo como una joya benéfica para el bien de los tres mundos; oh Señor del universo, a Ti mi reverencia.»

Verse 110

अष्टमूर्त्यष्टकेनेष्टं परिष्टूयेति भार्गवः । भर्गभूमिमिलन्मौलिः प्रणनाम पुनःपुनः

Así Bhārgava, tras alabar con amor a Śiva mediante el himno en octava al Señor de las Ocho Formas, se postró una y otra vez, tocando con la cabeza el suelo radiante en señal de reverencia.

Verse 120

अत्यर्कमत्यग्निं च ते तेजो व्योम्न्यतितारकम् । देदीप्यमानं भविता ग्रहाणां प्रवरो भव

Que tu esplendor sea mayor que el del sol y aun que el del fuego, superando a las estrellas del cielo; y, resplandeciente, que llegues a ser el más excelso entre los planetas.

Verse 130

अगस्त्य उवाच । इत्थं सधर्मिणि कथां शुक्रलोकस्य सुव्रते । शृण्वन्नांगारकं लोकमालुलोकेऽथ स द्विजः

Agastya dijo: «Así, oh virtuoso, mientras escuchaba el relato del reino de Śukra, aquel brāhmaṇa contempló entonces el mundo de Aṅgāraka (Maṅgala/Marte).»