Adhyaya 12

Verse 1

शिवशर्मोवाच । नैरृतादीन् क्रमाल्लोकानाख्यातं पुरुषोत्तमौ । पुरुषोत्तमपादाब्जपरागोद्धूसरालकौ

Dijo Śivaśarman: «Oh, el mejor de los seres, has descrito en orden los mundos comenzando por el reino de Nairṛta; y tu cabellera parece espolvoreada con el polen del loto de los pies del Purushottama, el Ser Supremo».

Verse 2

गणावूचतुः । आकर्णय महाभाग संयमिन्याः पुरीं पराम् । दिक्पतेर्निरृतस्यासौ पुण्यापुण्यजनोषिता

Los Gaṇas dijeron: «Escucha, oh muy afortunado, acerca de la ciudad suprema de Saṃyaminī, que pertenece a Nirṛta, señor de una dirección; allí habitan tanto los justos como los injustos».

Verse 3

राक्षसानिवसंत्यस्यामपरद्रोहिणः सदा । जातिमात्रेण रक्षांसि वृत्तैः पुण्यजना इमे

En esa ciudad habitan Rākṣasas que jamás dañan a otros. Aunque Rākṣasas sólo por nacimiento, por su conducta son en verdad gente justa.

Verse 4

स्मृत्युक्तश्रुतिवर्त्मानो जातवर्णावरेष्वपि । नाद्रियंतेऽन्नपानानामस्मृत्युक्तं कदाचन

Siguen los senderos enseñados por Smṛti y Śruti, aunque hayan nacido en órdenes sociales inferiores; y nunca aceptan comida ni bebida que no esté autorizada por las prescripciones de la tradición.

Verse 5

परदार परद्रव्य परद्रोहपराङ्मुखाः । जाताजातौ निकृष्टायामपिपुण्यानुसारिणः

Se apartan de la esposa ajena, de la riqueza ajena y de dañar a otros; aun nacidos en las condiciones más degradadas, siguen la senda del mérito.

Verse 6

द्विजातिभक्त्युत्पन्नार्थैरात्मानं पोषयंति ये । सदा संकुचितांगाश्च द्विजसंभाषणादिषु

Quienes se sostienen con bienes nacidos de la devoción hacia los dos veces nacidos permanecen siempre modestos y contenidos en su porte, especialmente al hablar y tratar con los brāhmanes.

Verse 7

आहूता वस्त्रवदना वदंति द्विजसंनिधौ । जयजीवभगोनाथ स्वामिन्निति हि वादिनः

Cuando son llamados, hablan ante los brāhmanes con el rostro velado y humilde, diciendo: «¡Victoria! Oh Señor de la vida y de la fortuna, oh Maestro»; así se les conoce por su reverente hablar.

Verse 8

तीर्थस्नानपरानित्यं नित्यं देवपरायणाः । द्विजेषु नित्यं प्रणताः स्वनामाख्यानपूर्वकम्

Siempre dedicados al baño en los tīrthas, siempre entregados a los dioses; y ante los brāhmanes se inclinan continuamente, anunciando primero su propio nombre de manera apropiada.

Verse 9

दम दान दया क्षांति शौचेंद्रिय विनिग्रहाः । अस्तेय सत्याहिंसाश्च सर्वेषां धर्महेतवः

Autodominio, caridad, compasión, paciencia, pureza y control de los sentidos; junto con no robar, veracidad y no violencia: éstos son los fundamentos que sostienen el dharma para todos.

Verse 10

आवश्येषु सदोद्युक्ता ये जाता यत्रकुत्रचित् । सर्वभोगसमृद्धास्ते वसंत्यत्र पुरोत्तमे

Quienes están siempre diligentes en los deberes necesarios, nazcan donde nazcan, llegan a estar colmados de todo goce y moran aquí, en esta ciudad supremamente excelente.

Verse 11

म्लेच्छा अपि सुतीर्थेषु ये मृतानात्मघातकाः । विहाय काशीं निर्वाण विश्राणांतेऽत्र भोगिनः

Aun los mlecchas, si mueren en los tīrthas excelsos—con tal de que no sean suicidas—, dejando atrás Kāśī, aquí reciben el don de la liberación, después de gozar los frutos de sus méritos.

Verse 12

अंधं तमो विशेयुस्ते ये चैवात्महनो जनाः । भुक्त्वा निरयसाहस्रं ते च स्युर्ग्रामसूकराः

Pero quienes se quitan la vida entran en una oscuridad cegadora; tras padecer miles de estados infernales, renacen como cerdos de aldea.

Verse 13

आत्मघातो न कर्तव्यस्तस्मात्क्वापि विपश्चिता । इहापि च परत्रापि न शुभान्यात्मघातिनाम्

Por eso, el sabio no debe cometer jamás la autodestrucción en lugar alguno; pues para los suicidas no hay auspicio, ni en este mundo ni en el venidero.

Verse 14

यथेष्टमरणं केचिदाहुस्तत्त्वावबोधकाः । प्रयागे सर्वतीर्थानां राज्ञिसर्वाभिलाषदे

Algunos, que se dicen conocedores de la verdad, hablan de ‘morir a voluntad’; y señalan a Prayāga, rey de todos los tīrthas, dador de toda realización deseada.

Verse 15

अंत्यजा अपि ये केचिद्दयाधर्मानुसारिणः । परोपकृतिनिष्ठास्ते वसंत्यत्र तु सत्तमाः

Incluso quienes nacen en las condiciones más bajas, si siguen el dharma de la compasión y permanecen firmes en ayudar a los demás, habitan aquí como los mejores entre los buenos.

Verse 17

पल्लीपतिरभूदुग्रः पिंगाक्ष इति विश्रुतः । निर्विंध्यायास्तटे शूरः क्रूरकर्मपराङ्मुखः

Hubo un fiero jefe de un poblado del bosque, célebre con el nombre de Piṅgākṣa; en la ribera del Nirvindhyā era un héroe, apartado de las obras crueles.

Verse 18

घातयेद्दूरसंस्थोपि यः पांथपरिपंथिनः । व्याघ्रादीन् दुष्टसत्त्वांश्च स हिनस्ति प्रयत्नतः

Aun desde lejos, se empeña en dar muerte a quienes acechan a los viajeros—tigres y otras criaturas malvadas—obrando con esfuerzo deliberado para guardar el camino.

Verse 19

जीवेन्मृगयु धर्मेण तत्रापि करुणापरः । न विश्वस्तान्पक्षिमृगान्न सुप्तान्न व्यवायिनः

Que el cazador viva de su oficio conforme al dharma y, aun así, permanezca entregado a la compasión: no debe matar aves y bestias confiadas, ni a las dormidas, ni a las que se aparean.

Verse 20

न तोयगृध्नून्न शिशून्नांतर्वर्त्नित्वलक्षणान् । स घातयति धर्मज्ञो जातिधर्मपराङ्मुखः

Conocedor del dharma, no mata a los que ansían agua, ni a las crías, ni a los marcados por la preñez; se aparta de esa vileza, de la crueldad atada a la condición de la especie.

Verse 21

श्रमातुरेभ्यः पांथेभ्यः स विश्रामं प्रयच्छति । हरेत्क्षुधा क्षुधार्तानामुपानद्दोऽनुपानहे

A los caminantes abatidos por el cansancio les concede reposo; quita el hambre a los hambrientos—y da sandalias a los descalzos.

Verse 22

मृगत्त्वचोतिमृदुला विवस्त्रेभ्यातिसर्जति । अनुव्रजति कांतारे प्रांतरे पथिकान्पथि

Entrega pieles de ciervo, muy suaves, a quienes carecen de vestido, y acompaña a los caminantes por la senda—por selvas hondas y por desolados confines.

Verse 23

न जिघृक्षति तेभ्योर्थमभयं चेति यच्छति । आविंध्याटवि मे नाम ग्राह्यं दुष्टभयापहम्

No pretende arrebatarles riqueza; antes bien les concede la ausencia de temor, diciendo: «Mi nombre es Āviṃdhyāṭavī; recuérdalo: disipa el miedo a los malvados».

Verse 24

नित्यं कार्पटिकान्सर्वान् स पुत्रेण प्रपश्यति । तेपि च प्रतितीर्थं हि तमाशीर्वादयं ति वै

Cada día, junto con su hijo, cuida de todos los pobres y desdichados; y ellos, en cada vado sagrado, en verdad lo bendicen.

Verse 25

इति तिष्ठति पिंगाक्षे साटवी नगरायिता । अध्वनीने ऽध्वगान्कोपि न रुणद्धि ससाध्वसः

Así, oh Piṅgākṣa, aquel bosque se volvió como una ciudad. En esa calzada nadie estorbaba a los viajeros, ni nadie permanecía con temor.

Verse 27

लुब्धकस्तद्धने लुब्धः क्षुद्रस्तन्निधनोद्यतः । स रुरोध तमध्वानमग्रे गत्वाऽतिगूढवत्

Un cazador mezquino, codicioso de aquella riqueza y resuelto a su ruina, se adelantó y cerró el camino, acechando como quien está bien oculto.

Verse 28

तदा युप्यस्यशेषेण पिंगाक्षो मृगयां गतः । तस्मिन्नरण्ये तन्मार्गं निकषाध्युषितो निशि

Entonces Piṅgākṣa salió de caza, llevando sólo el escaso resto de sus provisiones y pertrechos. En aquel bosque, ese sendero fue ocupado de noche, vigilado de cerca por quien acechaba.

Verse 29

परप्राणद्रुहां पुंसां न सिद्ध्येयुर्मनोरथाः । विश्वं कुशलितेनैतद्विश्वेशपरिरक्षितम्

Para los hombres que dañan la vida ajena, sus anhelos no llegan a cumplirse. Este mundo entero permanece en bienestar y es protegido por Viśveśa, el Señor de Kāśī.

Verse 30

न चिंतयेदनिष्टानि तस्मात्कृष्टिः कदाचन । विधिदृष्टं यतो भावि कलुषंभावि केवलम्

Por ello no se debe rumiar la desdicha, pues tal cavilación jamás da fruto. Lo que el destino ha previsto ha de suceder: sea impuro o puro, acontece sin falta.

Verse 31

तस्मादात्मसुखंप्रेप्सु रिष्टानिष्टं न चिंतयेत् । चिंतयेच्चेत्तदाचिंत्यो मोक्षोपायो न चेतरः

Por tanto, quien anhela la dicha del Sí mismo no debe detenerse en fortuna o infortunio. Y si ha de pensar, piense en lo Inconcebible, el Supremo: sólo éste es el medio de liberación, y no otro.

Verse 32

व्युष्टायामथयामिन्यामभूत्कोलाहलो महान् । घातयध्वं पातयध्वं नग्नयध्वं द्रुतं भटाः

Luego, cuando la noche cedió al alba, se alzó un gran tumulto: «¡Matadlos! ¡Derribadlos! ¡Desnudlos—deprisa, soldados!»

Verse 33

मा मारयध्वं त्रायध्वं भटाः कार्पटिका वयम् । अनायासं लुंठयध्वं नयध्वं च यदस्ति नः

No nos matéis: protegednos, oh soldados. Somos pobres mendicantes. Saquead sin esfuerzo cuanto tengamos y lleváoslo todo.

Verse 34

वयं पांथा अनाथाः स्मो विश्वनाथपरायणाः । सनाथास्ते न दूरं सनाथतां पथिकोऽपरः

Somos caminantes sin amparo, pero entregados a Viśvanātha. Quien tiene protector nunca está lejos de la seguridad; y otro viajero también alcanza amparo.

Verse 35

वयं पिंगाक्षविश्वासादस्मिन्मार्गेऽकुतोभयाः । यातायातं सदा कुर्मः स च दूर इतो वनात्

Por nuestra confianza en Piṅgākṣa, no tememos en este camino. Vamos y venimos siempre, y él no está lejos de este bosque.

Verse 36

इति श्रुत्वाऽथ पिंगाक्षो भटः कार्पटिकेरितम । दूरान्मा भैष्ट माभैष्ट ब्रुवन्निति समागतः

Al oír estas palabras de los mendicantes, el soldado Piṅgākṣa llegó desde lejos diciendo: «No temáis, no temáis».

Verse 37

तत्कर्मसूत्रैराकृष्टो भिल्लःकार्पटिकप्रियः । तूर्णं तदायुष्यमिव तत्रोपस्थितवान् क्षणात्

Atraído por los hilos de su propio karma, el Bhilla—aficionado a acechar a los mendicantes—apareció allí velozmente en un instante, como si lo convocara su propia vida.

Verse 38

कोयंकोयं दुराचारः पिंगाक्षे मयि जीवति । उल्लुलुंठयिषुः पांथान्प्राणलिंगसमान्मम

¿Quién es este vil malhechor que, mientras yo viva, busca saquear a los viajeros, quienes son para mí tan queridos como mi propia vida y mi linga?

Verse 39

इति तद्वाक्यमाकर्ण्य ताराक्षस्तत्पितृव्यकः । धनलोभेन पिंगाक्षे पापं पापो व्यचिंतयत्

Al oír esas palabras, Tārākṣa —su tío paterno— vencido por la codicia de riquezas, oh Piṅgākṣa, ese hombre pecador comenzó a planear un acto pecaminoso.

Verse 40

कुलधर्मं व्यपास्यैष वर्तते कुलपांसनः । चिरं चिंतितमद्यामुं घातयिष्याम्यसंशयम्

Dejando de lado el dharma de su linaje, esta deshonra de la familia se comporta como le place. Hoy, sin duda, lo mataré, algo que he estado meditando durante mucho tiempo.

Verse 41

विचार्येति स दुष्टात्मा भृत्यानाज्ञापयत्क्रुधा । आदावेनं घातयंतु ततः कार्पटिकानिमान्

Habiendo decidido así, ese hombre de alma perversa ordenó con ira a sus sirvientes: 'Matad primero a este; luego matad también a estos mendicantes'.

Verse 42

ततो ऽयुध्यन्दुराचारास्तेनैकेन च तेऽखिलाः । यथाकथंचित्ताननयत्स च स्वावसथांतिकम्

Entonces, esos hombres de mala conducta lucharon contra ese hombre solitario; sin embargo, de alguna manera, él los llevó a todos cerca de su propia morada.

Verse 43

आच्छिन्नं हि धनुर्वाणं छिन्नं सन्नहनं शरैः । असूदयिष्यमेतांस्तदभविष्यं यदीश्वरः

«Me han arrancado el arco y las flechas; mi armadura ha sido hecha pedazos por sus saetas. Los habría matado, si el Señor no hubiera dispuesto lo contrario.»

Verse 44

अभिलप्यन्निति प्राणानत्याक्षीत्स परार्थतः । तेपि कार्पटिकाः प्राप्तास्तत्पल्लीं गतसाध्वसाः

Diciendo así, entregó su vida por el bien de otro. También aquellos mendicantes llegaron a la aldea, ya libres de temor.

Verse 45

या मतिस्त्वंतकाले स्याद्गतिस्तदनुरूपतः । दिगीशत्वमतः प्राप्तो निरृत्यां नैरृतेश्वरः

Según sea el pensamiento en la hora de la muerte, así es el destino. Por ello alcanzó el señorío de una dirección: llegó a ser regente del cuadrante Nairṛta, en el dominio de Nirṛti.

Verse 46

इत्थमस्य स्वरूपं ते आवाभ्यां समुदीरितम् । एतस्योत्तरतो लोको वरुणस्यायमद्भुतः

Así os hemos explicado su verdadera condición. Al norte de esto se halla el mundo maravilloso de Varuṇa.

Verse 47

कूपवापीतडागानां कर्तारो निर्मलैर्धनैः । इह लोके महीयंते वारुणे वरुणप्रभाः

Quienes, con riqueza pura y justa, construyen pozos, estanques y depósitos de agua, son honrados en este mismo mundo y, en el reino de Varuṇa, resplandecen con el esplendor de Varuṇa.

Verse 48

निर्जले जलदातारः परसंतापहारिणः । अर्थिभ्यो ये प्रयच्छंति चित्रच्छत्रकमंडलून्

Quienes dan agua donde no la hay, disipando el sufrimiento ajeno, y otorgan a los suplicantes bellas sombrillas y vasijas de agua (kamandalu) para el camino—

Verse 49

पानीयशालिकाः कुर्युर्नानोपस्करसंयुताः । दद्युर्धर्मघटांश्चापि सुगंधोदकपूरितान्

Deben establecer albergues de agua potable, provistos de diversos enseres; y también donar “vasijas del dharma”: cántaros llenos de agua fragante, por causa de la rectitud.

Verse 50

अश्वत्थसेकं ये कुर्युः पथि पादपरोपकाः । विश्रामशालाकर्तारः श्रांतसंतापनोदकाः

Quienes riegan el árbol aśvattha junto al camino para bien de los caminantes, quienes construyen salas de descanso, y quienes ofrecen agua que disipa el cansancio y el ardor de los exhaustos: esos realizan la verdadera beneficencia.

Verse 51

ग्रीष्मोष्प्रहंति मायूरपिच्छादि रचितान्यपि । चित्राणि तालवृंतानि वितरंति तपागमे

Cuando llega la estación del calor, distribuyen abanicos de palma, de vivos colores—algunos incluso adornados con plumas de pavo real y similares—que ahuyentan el ardor del verano.

Verse 52

रसवंति सुगंधीनि हिमवंति तपर्तुषु । विश्राणयंति वा तृप्ति पानकानि प्रयत्नतः

En las estaciones de calor, con diligencia ofrecen bebidas que sacian y complacen: sabrosas, fragantes y frescas, otorgando contento y alivio.

Verse 53

इक्षुक्षेत्राणि संकल्प्य ब्राह्मणेभ्यो ददत्यपि । तथा नानाप्रकारांश्च विकारानैक्षवान्बहून्

Tras hacer el voto solemne, donan incluso campos de caña de azúcar a los brāhmaṇas; y del mismo modo ofrecen muchas preparaciones de caña, de diversas clases.

Verse 54

गोरसानां प्रदातारस्तथा गोमहिषीप्रदाः । धारामंडपकर्तारश्छायामंडपकारिणः

Quienes dan productos lácteos, quienes donan vacas y búfalas, quienes levantan pabellones de agua y quienes construyen pabellones de sombra: tales benefactores son celebrados por sus obras de dharma.

Verse 55

देवालयेषु ये दद्युर्बहुधारागलंतिकाः । तीर्थे वा करहर्तारस्तीर्थमार्गावनेजका

Quienes en los templos ofrecen vasijas que derraman agua en múltiples hilos, y quienes en los tīrthas retiran la inmundicia y limpian los caminos de peregrinación, también son honrados como servidores del dharma.

Verse 56

अभयं ये प्रयच्छंति भयार्तोद्यत पाणयः । निर्भया वारुणे लोके ते वसंति लसंति च

Quienes conceden la ausencia de temor—tendiendo sus manos a los asustados y afligidos—habitan sin miedo en el mundo de Varuṇa, y allí resplandecen en honor.

Verse 57

विपाशयंति ये पुण्या दुर्वृतैः कंठपाशितान् । ते पाशपाणे लोकेस्मिन्निवसंत्यकुतोभयाः

Los virtuosos que aflojan el lazo del cuello a quienes los malvados han atado quedan libres del temor por todas partes; habitan sin miedo en este reino del Portador del Lazo (Pāśapāṇi).

Verse 58

नौकाद्युपायैर्न द्यादौ पांथान्ये तारयंत्यपि । तारयंत्यपि दुःखाब्धेस्तत्र नागरिका द्विज

Oh brāhmana, los ciudadanos que hacen pasar a los viajeros por ríos y semejantes, en barcas y otros medios—ellos también ayudan a los seres a cruzar el océano del sufrimiento.

Verse 59

घट्टान्पुण्यतटिन्यादेर्बंधयंति शिलादिभिः । तोयार्थिसुखसिद्ध्यर्थं ये नरास्तेत्र भोगिनः

Aquellos hombres que, con piedras y cosas semejantes, construyen ghāṭas, escalones de baño, en ríos sagrados y otras aguas santas, para el consuelo y el logro de quienes buscan agua—ésos se vuelven gozadores de prosperidad allí.

Verse 60

वितर्पयंति ये पुण्यास्तृषिताञ्शीतलैर्जलैः । तेऽत्र वै वारुणे लोके सुखसंततिभागिनः

Los virtuosos que sacian a los sedientos con agua fresca—ellos, en verdad, participan de una felicidad ininterrumpida en el mundo de Varuṇa.

Verse 61

जलाशयानां सर्वेषामयमेकतमः पतिः । प्रचेता यादसांनाथः साक्षी सर्वेषुकर्मसु

Entre todos los depósitos de agua, él es el señor más excelso: Pracetā (Varuṇa), soberano de los seres acuáticos, testigo de todas las acciones.

Verse 62

अस्योत्पत्तिं शृणु पतेर्वरुणस्यमहात्मनः । आसीन्मुनिरमेयात्मा कर्दमस्य प्रजापतेः

Escucha el origen de ese magnánimo señor Varuṇa. Hubo un sabio de espíritu inconmensurable, nacido de Kardama Prajāpati.

Verse 63

शुचिष्मानिति विख्यातस्तनयो विनयोचितः । स्थैर्य माधुर्य धैर्याद्यैर्गुणैरुपचितोहितः

Nació un hijo célebre llamado Śuciṣmān, digno de humildad y buena conducta, nutrido por virtudes como la firmeza, la dulzura y el valor, y siempre inclinado a lo provechoso.

Verse 64

अच्छोदे सरसि स्नातुं स गतो बालकैः सह । जलक्रीडनसंसक्तं शिशुमारो हरच्च तम्

Fue con los muchachos a bañarse en el lago Acchoda. Mientras estaba absorto en los juegos del agua, un śiśumāra, criatura acuática semejante a un cocodrilo, lo apresó y se lo llevó.

Verse 65

ततस्तस्मिन्मुनिसुते हृतेऽत्याहितशंसिभिः । तैः समागत्य शिशुभिः कथितं तत्पितुः पुरः

Entonces, cuando el hijo del muni fue arrebatado—un desastre que helaba la sangre—aquellos muchachos se reunieron y lo relataron ante su padre.

Verse 66

हरार्चनोपविष्टस्य समाधौ निश्चलात्मनः । श्रुतबालविपत्तेश्च चचाल न मनोहरात्

Sentado en la adoración de Hara (Śiva), firme en samādhi con la mente inmóvil, aunque oyó la desgracia del niño, su mente no se apartó del Señor encantador.

Verse 67

अधिकं शीलयामास स सर्वज्ञं त्रिलोचनम् । पश्यञ्शंभोः समीपे स भुवनानि चतुर्दश

Se entregó aún más al Omnisciente, el Señor de los Tres Ojos. Y, junto a Śambhu, contempló los catorce mundos.

Verse 68

नाना भूतानि भूतानि ब्रह्मांडांतर्गतानि च । चंद्रसूर्यर्क्षताराश्च पर्वतान्सरितो द्रुमान्

Contempló innumerables seres—todas las criaturas dentro del huevo cósmico—y también la luna, el sol, constelaciones y estrellas, montañas, ríos y árboles.

Verse 69

समुद्रानंतरीयाणि ह्यरण्यानीस्सरांसि च । नाना देवनिकायांश्च बह्वीर्दिविषदां पुरीः

Vio bosques y lagos tendidos entre las vastedades del mar, y también muchas asambleas de seres divinos, junto con numerosas ciudades celestiales de los dioses.

Verse 70

वापीकूपतडागानि कुल्याः पुष्करिणीर्बहु । एकस्मिन्क्वापि सरसि जलक्रीडापरायणान्

Vio pozos, aljibes escalonados, estanques, canales y muchos depósitos de lotos; y en un lago en particular advirtió seres enteramente absortos en el gozoso juego del agua.

Verse 71

बहून्मुनिकुमारांश्च मज्जनोन्मज्जनादिभिः । करयंत्रविनिर्मुक्ततोयधाराभिषेचनैः

Vio a muchos jóvenes sabios, zambulléndose y saliendo una y otra vez, y siendo rociados como en ablución por chorros de agua soltados desde artefactos movidos con la mano.

Verse 72

करताडितपानीयशब्ददिङ्मुखनादिभिः । जलखेलनकैरित्थं संसक्तान्बहुबालकान्

Con el estruendo del agua golpeada por sus manos, que resonaba en todas direcciones, vio a muchos niños así entregados por completo a los juegos del agua.

Verse 73

तेषां मध्ये ददर्शाथ समाधिस्थः स कर्दमः । स्वं शिशुं शिशुमारेण नीयमानं सुविह्वलम्

Entonces Kardama, aunque firme en samādhi, vio entre ellos a su propio hijo, arrastrado por un cocodrilo, totalmente angustiado.

Verse 74

कयाचिज्जलदेव्याथ तस्माच्चक्रूरयादसः । प्रसह्य नीत्वोदधये दृष्टवांस्तं समर्पितम्

Y vio que el niño, llevado a la fuerza por aquella cruel criatura acuática, había sido entregado al océano por cierta diosa de las aguas.

Verse 75

निर्भर्त्स्य सरितांनाथं केनचिद्रुद्ररूपिणा । त्रिशूलपाणिनेत्युक्तं क्रोधताम्राननेनच

Entonces el señor de los ríos fue severamente reprendido por alguien que asumía una forma semejante a Rudra; con el rostro enrojecido de ira le dijo: «¡Oh, portador del tridente!»

Verse 76

कुतो जलानामधिप शिवभक्तस्य बालकः । प्रजापतेः कर्दमस्य महाभागस्य धीमतः

«¿Cómo podría sufrir daño el hijo de aquel gran y sabio Prajāpati Kardama, devoto de Śiva, oh señor de las aguas?»

Verse 77

अज्ञात्वा शिवसामर्थ्यं भवताचिरमासितः । भयत्रस्तेन तद्वाक्यश्रवणात्तमुदन्वता

«Por no conocer el poder de Śiva, has obrado así durante largo tiempo.» Al oír esas palabras, el océano, herido de temor, se estremeció.

Verse 78

बालं रत्नैरलंकृत्य बद्ध्वा तं शिशुमारकम् । समर्पितं समानीय शंभुपादाब्जसंनिधौ

Adornaron al niño con joyas y, atando a aquel cocodrilo, lo trajeron de vuelta y lo presentaron junto a los pies de loto de Śambhu (Śiva).

Verse 79

नत्वा विज्ञापयत्तं च नापराध्याम्यहं विभो । अनाथनाथविश्वेश भक्तापत्तिविनाशन

Postrándose, presentó su súplica: «¡Oh Señor, no he cometido ofensa! ¡Oh Viśveśa, amparo de los desamparados, destructor de las calamidades de tus devotos!»

Verse 80

भक्तकल्पतरो शंभोऽनेनायं दुष्टयादसा । अनायिन मया नाथ भवद्भक्तजनार्भकः

«¡Oh Śambhu, árbol que concede los deseos de los devotos! Por esta malvada criatura marina, este niño —inocente, pequeño, hijo de tu devoto— ha sido arrebatado, oh Señor.»

Verse 81

गणेन तेन विज्ञाय शंभोरथ मनोगतम् । पाशेन बद्ध्वा तद्यादः शिशुहस्ते समर्पितम्

Entonces aquel gaṇa, comprendiendo la intención de Śambhu, ató con un lazo a la criatura acuática y la puso en las manos del niño.

Verse 82

गृहाणेमं स्वतनयं पार्षदे शंकराज्ञया । याहि स्वभवनं वत्स ब्रुवतीति स कर्दमः

«Oh asistente, por mandato de Śaṅkara, toma de nuevo a este, tu propio hijo. Ve a tu morada, querido niño»—así habló Kardama.

Verse 83

समाधिसमये सर्वमिति शृण्वन्नुदारधीः । उन्मील्य नयने यावत्प्रणिधानं विसृज्य च

En el momento del samādhi, al oír aquellas palabras, el de noble entendimiento abrió los ojos y por un instante aflojó su firme concentración.

Verse 84

संपश्यते शिशुं तावत्पुरतः समवैक्षत । गृहीतशिशुमारं च पार्श्वेऽलंकृतकर्णिकम्

Entonces vio al niño ante sí; y a su lado, a la criatura semejante a un cocodrilo, capturada, con los adornos de las orejas engalanados.

Verse 85

तोयार्द्रकाकपक्षाग्रं कषायनयनांचलम् । किंचिद्विरूक्षं त्वक्क्षोभं संभ्रमापन्नमानसम्

Las puntas de su cabello estaban húmedas como ala de cuervo; las comisuras de sus ojos se habían oscurecido; estaba algo desaliñado, con la piel estremecida y la mente turbada por el miedo.

Verse 86

कृतप्रणाममालिंग्य जिघ्रंस्तन्मुखपंकजम् । पुनर्जातमिवामंस्त पश्यंश्चापि मुहुर्मुहुः

Tras la reverencia del niño, lo abrazó y aspiró el perfume de su rostro, cual loto; lo creyó como nacido de nuevo y lo miraba una y otra vez.

Verse 87

शतानिपंचवर्षाणि प्रणिधानस्थितस्य हि । कर्दमस्य व्यतीतानि शंभुमर्चयतस्तदा

Para Kardama, firme en su contemplación inquebrantable, transcurrieron entonces quinientos años mientras rendía culto a Śambhu.

Verse 88

कर्दमोपि च तत्कालमज्ञासीत्क्षणसंगतम् । यतो न प्रभवेत्कालो महाकालस्य संनिधौ

Y Kardama ni siquiera advirtió aquel lapso de tiempo—le pareció un solo instante—pues el Tiempo no tiene poder en la presencia de Mahākāla.

Verse 89

ततस्तं तनयः पृष्ट्वा पितरं प्रणिपत्य च । जगाम तूर्णं तपसे श्रीमद्वाराणसीं पुरीम्

Entonces el hijo, tras preguntar a su padre y postrarse ante él, partió con presteza para practicar austeridades en la ilustre ciudad de Vārāṇasī.

Verse 90

तत्र तप्त्वा तपो घोरं लिंगं संस्थाप्य शांभवम् । पंचवर्षसहस्राणि स्थितः पाषाणनिश्चलः

Allí realizó terribles austeridades, y tras establecer un liṅga de Śambhu, permaneció cinco mil años, inmóvil como una roca.

Verse 91

आविरासीन्महादेवस्तुष्टस्तत्तपसा ततः । उवाच कार्दमे ब्रूहि कं ददामि वरोत्तमम्

Entonces Mahādeva se manifestó, complacido por aquella austeridad, y dijo a Kārdama: «Habla: ¿qué supremo don he de concederte?»

Verse 92

कार्दमिरुवाच । यदि नाथ प्रसन्नोसि भक्तानामनुकंपक । सर्वासामाधिपत्यं मे देह्यपां यादसामपि

Kārdama dijo: «Si estás complacido, oh Señor, compasivo con tus devotos, concédeme la soberanía sobre todas las aguas, y también sobre los seres acuáticos.»

Verse 93

इति श्रुत्वा महेशानः सर्वचिंतितदः प्रभुः । अभ्यषिंचत तं तत्र वारुणे परमे पदे

Al oír esto, Maheśāna—el Señor que concede todo lo deseado—lo ungió allí, confiriéndole el supremo estado de Varuṇa.

Verse 94

रत्नानामब्धिजातानामब्धीनां सरितामपि । सरसां पल्वलानां च वाप्यंबु स्रोतसा पुनः

Sobre las gemas nacidas del océano, sobre los mares y también los ríos; sobre lagos, estanques, aljibes y, de nuevo, sobre las aguas que fluyen—

Verse 95

जलाशयानां सर्वेषां प्रतीच्याश्चापि वैदिशः । अधीश्वरः पाशपाणिर्भव सर्वामरप्रियः

«Sé el soberano de todos los depósitos de agua; y sé también el guardián del occidente—con el lazo en la mano, amado de todos los dioses.»

Verse 96

ददामि वरमन्यं च सर्वेषां हितकारकम् । त्वयैतत्स्थापितं लिंगं तव नाम्ना भविष्यति

«Te concedo además otro don, benéfico para todos: este liṅga establecido por ti será conocido por tu nombre.»

Verse 97

वरुणेशमिति ख्यातं वाराणस्यां सुसिद्धिदम् । मणिकर्णेश लिंगस्य नैरृत्यां दिशि संस्थितम्

En Vārāṇasī será célebre como «Varuṇeśa», otorgando la más excelente realización. Está situado al suroeste del liṅga de Maṇikarṇeśa.

Verse 98

आराधितं सदा पुंसां सर्वजाड्यविनाशकृत् । वरुणेशस्य ये भक्ता न तेषामब्भयं क्वचित्

Siempre adorado por los hombres, destruye toda torpeza e inercia. Los devotos de Varuṇeśa jamás temen al agua en ningún momento.

Verse 99

न संतापभयं तेषां नापायमरणं क्वचित् । जलोदरभयं नैव न भयं वै तृषः क्वचित्

Para ellos no hay temor de ardiente aflicción, ni de muerte intempestiva en ningún momento. No hay miedo a la hidropesía, ni tampoco temor a la sed jamás.

Verse 100

नीरसान्यन्नपानानि वरुणेश्वर संस्मृतेः । सरसानि भविष्यंति नात्र कार्या विचारणा

Por el recuerdo de Varuṇeśvara, aun los alimentos y bebidas insípidos se vuelven sabrosos; de esto no hay que dudar ni deliberar más.

Verse 102

इदं वरुणलोकस्य स्वरूपं ते निरूपितम् । यच्छ्रुत्वा न नरः क्वापि दुरपायैः प्रबाध्यते

Así te ha sido expuesta la naturaleza del mundo de Varuṇa. Al oírla, el hombre no es afligido en parte alguna por graves infortunios.

Verse 205

कदाचित्तत्पितृव्येण समीप ग्रामवासिना । श्रुतः कार्पटिकानां हि सार्थः सार्थो महास्वनः

Una vez, su tío paterno, vecino de una aldea cercana, oyó el gran estruendo de una caravana: en verdad, una compañía de kārpaṭikas, una banda viajera completa.