Adhyaya 26

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । जालेश्वरेऽपि यत्प्रोक्तं त्वया पूर्वं द्विजोत्तम । तत्कथं तु भवेत्पुण्यमृषिसिद्धनिषेवितम्

Dijo Yudhiṣṭhira: Oh el mejor de los dos veces nacidos, lo que antes declaraste acerca de Jāleśvara, ¿cómo surge ese mérito sagrado, ese tīrtha frecuentado por ṛṣis y siddhas?

Verse 2

श्रीमार्कण्डेय उवाच । जालेश्वरात्परं तीर्थं न भूतं न भविष्यति । तस्योत्पत्तिं कथयतः शृणु त्वं पाण्डुनन्दन

Dijo Śrī Mārkaṇḍeya: No ha existido, ni existirá jamás, un tīrtha superior a Jāleśvara. Escucha, oh hijo de Pāṇḍu, mientras relato su origen.

Verse 3

पुरा ऋषिगणाः सर्वे सेन्द्राश्चैव मरुद्गणाः । तापिता असुरैः सर्वैः क्षयं नीता ह्यनेकशः

En tiempos antiguos, todas las huestes de ṛṣis—junto con Indra y las cohortes de los Maruts—fueron atormentadas por los asuras y, una y otra vez, llevadas a la ruina de muchas maneras.

Verse 4

बाणासुरप्रभृतिभिर्जम्भशुम्भपुरोगमैः । वध्यमाना ह्यनेकैश्च ब्रह्माणं शरणं गताः

Acosados y abatidos por muchos—encabezados por Bāṇāsura y acompañados por Jambha y Śumbha—los devas buscaron refugio en Brahmā.

Verse 5

विमानैः पर्वताकारैर्हयैश्चैव गजोपमैः । स्यन्दनैर्नगराकारैः सिंहशार्दूलयोजितैः

Llegaron en vimānas vastos como montañas, con caballos semejantes a elefantes, y con carros de guerra con forma de ciudades, uncidos a leones y tigres.

Verse 6

कच्छपैर्मकरैश्चान्ये जग्मुरन्ये पदातयः । प्राप्य ते परमं स्थानमशक्यं यदधार्मिकैः

Unos fueron sobre tortugas y makaras, y otros fueron a pie. Así alcanzaron la morada suprema, inaccesible para los impíos.

Verse 7

दृष्ट्वा पद्मोद्भवं देवं सर्वलोकस्य शङ्करम् । ते सर्वे तत्र गत्वा तु स्तुतिं चक्रुः समाहिताः

Al contemplar al dios nacido del loto, Śaṅkara, bienhechor de todos los mundos, todos fueron allí y, con la mente serena, entonaron himnos de alabanza.

Verse 8

देवा ऊचुः । जयामेय जयाभेद जय सम्भूतिकारक । पद्मयोने सुरश्रेष्ठ त्वां वयं शरणं गताः

Los dioses dijeron: «¡Victoria a ti, oh invencible; victoria, fuente de toda manifestación! Oh nacido del loto, el mejor entre los dioses, a ti acudimos en busca de refugio».

Verse 9

तच्छ्रुत्वा तु वचो देवो देवानां भावितात्मनाम् । मेघगम्भीरया वाचा प्रत्युवाच पितामहः

Al oír aquellas palabras de los dioses, de ánimo disciplinado, Pitāmaha respondió con una voz profunda como los nubarrones del trueno.

Verse 10

किं वो ह्यागमनं देवाः सर्वेषां च विवर्णता । केनावमानिताः सर्वे शीघ्रं कथयतामराः

«¿Por qué habéis venido, oh dioses, y por qué os veo a todos tan pálidos? ¿Por quién habéis sido ultrajados? Decídmelo pronto, oh inmortales».

Verse 11

देवा ऊचुः । बाणो नाम महावीर्यो दानवो बलदर्पितः । तेनास्माकं हृतं सर्वं धनरत्नैर्वियोजिताः

Los dioses dijeron: «Hay un dānava llamado Bāṇa, gran héroe, embriagado por el orgullo de su fuerza. Nos ha arrebatado todo, despojándonos de riquezas y joyas».

Verse 12

देवानां वचनं श्रुत्वा ब्रह्मा लोकपितामहः । चिन्तयामास देवेशस्तस्य नाशाय या क्रिया

Al oír las palabras de los dioses, Brahmā, el Abuelo de los mundos, meditó qué acción podría causar su destrucción.

Verse 13

अवध्यो दानवः पापः सर्वेषां वै दिवौकसाम् । मुक्त्वा तु शङ्करं देवं न मया न च विष्णुना

«Ese dānava pecador es invulnerable para todos los moradores del cielo; salvo por Śaṅkara, no puede ser muerto, ni por mí ni por Viṣṇu.»

Verse 14

तत्रैव सर्वे गच्छामो यत्र देवो महेश्वरः । स गतिश्चैव सर्वेषां विद्यतेऽन्यो न कश्चन

«Vayamos todos allí, donde mora el Señor Maheśvara. Él es el único refugio y el destino final de todos; fuera de Él no hay otro camino.»

Verse 15

एवमुक्त्वा सुरैः सर्वैर्ब्रह्मा वेदविदांवरः । ब्राह्मणैः सह विद्वद्भिरतो यत्र महेश्वरः

Habiendo hablado así a todos los Devas, Brahmā, el más excelso entre los conocedores de los Vedas, partió con sabios brāhmaṇas hacia el lugar donde está Maheśvara.

Verse 16

स्तुतिभिश्च सुपुष्टाभिस्तुष्टाव परमेश्वरम्

Y con himnos bien compuestos y llenos de fuerza, alabaron a Parameśvara.

Verse 17

देवा ऊचुः । जय त्वं देवदेवेश जयोमार्धशरीरधृक् । वृषासन महाबाहो शशाङ्ककृतभूषण

Los Devas dijeron: ¡Victoria a Ti, Señor de los señores de los dioses! ¡Victoria a Ti, que llevas a Umā como la mitad de Tu cuerpo! Oh Jinete del Toro, de brazos poderosos, cuyo adorno es la luna.

Verse 18

नमः शूलाग्रहस्ताय नमः खट्वाङ्गधारिणे । जय भूतपते देव दक्षयज्ञविनाशन

Saludo a Aquel cuya mano empuña la punta del tridente; saludo al portador del khaṭvāṅga. ¡Victoria a Ti, Señor de los seres! Oh Deva, destructor del sacrificio de Dakṣa.

Verse 19

पञ्चाक्षर नमो देव पञ्चभूतात्मविग्रह । पञ्चवक्त्रमयेशान वेदैस्त्वं तु प्रगीयसे

Homenaje a Ti mediante el mantra de cinco sílabas, oh Deva: Tú cuya forma es el propio Ser de los cinco grandes elementos. Oh Īśāna, manifestado como el de Cinco Rostros, en verdad eres cantado en los Vedas.

Verse 20

सृष्टिपालनसंहारांस्त्वं सदा कुरुषे नमः । अष्टमूर्ते स्मरहर स्मर सत्यं यथा स्तुतः

Homenaje a Ti, que siempre realizas creación, preservación y disolución. Oh de las Ocho Formas, destructor de Kāma, recuerda nuestra súplica como verdadera, tal como eres alabado.

Verse 21

पञ्चात्मिका तनुर्देव ब्राह्मणैस्ते प्रगीयते । सद्यो वामे तथाघोरे ईशो तत्पुरुषे तथा

Oh Deva, los Brāhmaṇas cantan que Tu cuerpo es de esencia quíntuple: Sadyojāta, Vāma, Aghora, Īśa y asimismo Tatpuruṣa.

Verse 22

हेमजाले सुविस्तीर्णे हंसवत्कूजसे हर । एवं स्तुतो मुनिगणैर्ब्रह्माद्यैश्च सुरासुरैः

Oh Hara, en la vasta extensión dorada resuenas como el canto de un cisne. Así fuiste alabado por huestes de sabios, por Brahmā y los demás dioses, y por Devas y Asuras por igual.

Verse 23

प्रहृष्टः सुमना भूत्वा सुरसङ्घानुवाच ह

Regocijado y de corazón benévolo, entonces habló a las congregadas huestes de los Devas.

Verse 24

ईश्वर उवाच । स्वागतं देवविप्राणां सुप्रभाताद्य शर्वरी । किं कुर्मो वदत क्षिप्रं कोऽन्यः सेव्यः सुरासुरैः

Īśvara dijo: «Sed bienvenidos, oh dioses y brahmanes sabios. Esta noche se ha vuelto ya un alba auspiciosa. Decidme pronto: ¿qué hemos de hacer? ¿Quién más es digno de ser buscado como refugio y servicio por Devas y Asuras a la vez?»

Verse 25

किं दुःखं को नु सन्तापः कुतो वो भयमागतम् । कथयध्वं महाभागाः कारणं यन्मनोगतम्

«¿Qué pena es ésta? ¿Qué aflicción ha surgido? ¿De dónde ha venido vuestro temor? Decidme, oh afortunados, la causa que oprime vuestros corazones.»

Verse 26

एवमुक्तास्तु रुद्रेण प्रत्यवोचन्सुरर्षभाः । स्वान्स्वान्देहान्दर्शयन्तो लज्जमाना अधोमुखाः

Así interpelados por Rudra, los mejores entre los dioses respondieron, mostrando sus propios cuerpos, avergonzados y con el rostro inclinado hacia abajo.

Verse 27

अस्ति घोरो महावीर्यो दानवो बलदर्पितः । बाणो नामेति विख्यातो यस्य तत्त्रिपुरं महत्

Hay un Dānava terrible, de gran valor, embriagado de fuerza y orgullo, célebre con el nombre de Bāṇa. Suya es la vasta ciudad llamada Tripura.

Verse 28

तेन वै सुतपस्तप्तं दशवर्षशतानि हि । तस्य तुष्टोऽभवद्ब्रह्मा नियमेन दमेन च

Él practicó severas austeridades durante mil años completos. Satisfecho por sus votos y su dominio de sí, Brahmā se complació en él.

Verse 29

पुराणि तान्यभेद्यानि ददौ कामगमानि वै । आयसं राजतं चैव सौवर्णं च तथापरम्

Le concedió aquellas ciudades: inconquistables y capaces de moverse a voluntad; una de hierro, otra de plata y otra más de oro.

Verse 30

त्रिपुरं ब्रह्मणा सृष्टं भ्रमत्तत्कामगामि च । तस्यैव तु बलोत्कृष्टास्त्रिपुरे दानवाः स्थिताः

Tripura fue creada por Brahmā, errante y moviéndose según el deseo. Allí, dentro de Tripura, moraban Dānavas de fuerza extraordinaria, pertenecientes a él.

Verse 31

त्रैलोक्यं सकलं देव पीडयन्ति महासुराः । दण्डपाशासिशस्त्राणि अविकारे विकुर्वते । त्रिपुरं दानवैर्जुष्टं भ्रमत्तच्चक्रसंनिभम्

Oh Deva, los grandes asuras oprimen los tres mundos enteros. Con mazas, lazos, espadas y armas, causan estragos sin freno. Tripura, colmada de Dānavas, vaga como una rueda giratoria.

Verse 32

क्वचिद्दृश्यमदृश्यं वा मृगतृष्णैव लक्ष्यते

A veces se ve y a veces no; se percibe como un espejismo.

Verse 33

यस्मिन्पतति तद्दिव्यं दृप्तस्य त्रिपुरं महत् । न तत्र ब्राह्मणा देवा गावो नैव तु जन्तवः

Dondequiera que desciende aquella Tripura, divina y vasta, del soberbio, allí no hay brāhmaṇas, ni dioses, ni vacas; en verdad, no queda ser viviente alguno.

Verse 34

न तत्र दृश्यते किंचित्पतेद्यत्र पुरत्रयम् । नद्यो ग्रामाश्च देशाश्च बहवो भस्मसात्कृताः

Allí donde desciende la Triple Ciudad (Tripura), no se ve que quede nada; muchos ríos, aldeas y regiones enteras son reducidos a cenizas.

Verse 35

सुवर्णं रजतं चैव मणिमौक्तिकमेव च । स्त्रीरत्नं शोभनं यच्च तत्सर्वं कर्षते बलात्

Oro y plata, gemas y perlas, e incluso el precioso tesoro de las mujeres: todo lo espléndido lo arrastra por pura fuerza.

Verse 36

न शस्त्रेण न चास्त्रेण न दिवा निशि वा हर । शक्यते देवसङ्घैश्च निहन्तुं स कथंचन

Ni con armas de mano ni con proyectiles; ni de día ni de noche, oh Hara, puede ser abatido de modo alguno por las huestes de los dioses.

Verse 37

तद्दहस्व महादेव त्वं हि नः परमा गतिः । एवं प्रसादं देवेश सर्वेषां कर्तुमर्हसि

Por tanto, consúmelo en el fuego, oh Mahādeva, pues Tú eres nuestro supremo refugio. Oh Señor de los dioses, concédenos a todos esa gracia.

Verse 38

येन देवाश्च गन्धर्वा ऋषयश्च तपोधनाः । परां धृतिं समायान्ति तत्प्रभो कर्तुमर्हसि

Oh Señor, realiza aquello por lo cual los dioses, los Gandharvas y los sabios ricos en austeridad recobren la suprema firmeza y valentía.

Verse 39

ईश्वर उवाच । एतत्सर्वं करिष्यामि मा विषादं गमिष्यथ । अचिरेणैव कालेन कुर्यां युष्मत्सुखावहम्

Īśvara dijo: «Haré todo esto; no caigáis en la aflicción. En muy poco tiempo realizaré lo que os traerá bienestar y dicha».

Verse 40

आश्वासयित्वा तान्देवान्सर्वानिन्द्रपुरोगमान् । चिन्तयामास देवेशस्त्रिपुरस्य वधं प्रति

Habiendo consolado a todos aquellos dioses, con Indra a la cabeza, el Señor de los dioses comenzó a meditar sobre la muerte de Tripura.

Verse 41

कथं केन प्रकारेण हन्तव्यं त्रिपुरं मया । तमेकं नारदं मुक्त्वा नान्योपायो विधीयते

«¿Cómo y por qué método he de matar a Tripura? Fuera de aquel único—Nārada—no se dispone de otro medio».

Verse 42

एवं संस्तभ्य चात्मानं ततो ध्यातः स नारदः । तत्क्षणादेव सम्प्राप्तो वायुभूतो महातपाः

Así, fortaleciéndose, meditó en Nārada; y en ese mismo instante llegó el gran asceta, veloz como el viento.

Verse 43

कमण्डलुधरो देवस्त्रिदण्डी ज्ञानकोविदः । योगपट्टाक्षसूत्रेण छत्रेणैव विराजितः

Aquel sabio divino, con su kamaṇḍalu, portando el triple báculo, versado en el conocimiento sagrado, y adornado con faja yóguica, rosario y parasol, resplandecía con esplendor.

Verse 44

जटाजूटाबद्धशिरा ज्वलनार्कसमप्रभः । त्रिधा प्रदक्षिणीकृत्य दण्डवत्पतितो भुवि

Con la cabeza ceñida por un moño de jaṭā, radiante como el fuego ardiente y el sol, dio tres vueltas en pradakṣiṇā y luego cayó en tierra en plena postración.

Verse 45

कृताञ्जलिपुटो भूत्वा नारदो भगवान्मुनिः । स्तोत्रेण महता शर्वः स्तुतो भक्त्या महामनाः

Entonces el bienaventurado sabio Nārada, juntando las palmas con reverencia, alabó a Śarva (Śiva) con un gran himno, con el corazón colmado de devoción.

Verse 46

नारद उवाच । जय शम्भो विरूपाक्ष जय देव त्रिलोचन । जय शङ्कर ईशान रुद्रेश्वर नमोऽस्तु ते

Nārada dijo: ¡Victoria a ti, Śambhu, el de mirada singular; victoria a ti, divino Trilocana, el de tres ojos! ¡Victoria a ti, Śaṅkara, Īśāna, Rudreśvara; salutaciones a ti!

Verse 47

त्वं पतिस्त्वं जगत्कर्ता त्वमेव लयकृद्विभो । त्वमेव जगतां नाथो दुष्टातकनिषूदनः

Tú eres el Señor; tú eres el creador del mundo, y tú solo realizas su disolución, oh Omnipresente. Tú solo eres el Dueño de los seres, destructor de los malvados y del pecado.

Verse 48

त्वं नः पाहि सुरेशान त्रयीमूर्ते सनातन । भवमूर्ते भवारे त्वं भजतामभयो भव

Protégennos, oh Señor de los dioses, oh Eterno cuya forma es los tres Vedas. Oh Bhava, cuya forma es la existencia y que disipas el devenir mundano, concede intrepidez a quienes te adoran.

Verse 49

भवभावविनाशार्थं भव त्वां शरणं भजे । किमर्थं चिन्तितो देव आज्ञा मे दीयतां प्रभो

Para destruir el devenir mundano, oh Bhava, en ti busco refugio. ¿Con qué propósito has sido recordado, oh Dios? Concédeme tu mandato, oh Señor.

Verse 50

कस्य संक्षोभये चित्तं को वाद्य पततु क्षितौ । कमद्य कलहेनाहं योजये जयतांवर

¿A quién he de turbar la mente? ¿A quién, pues, arrojar a la tierra? ¿A quién hoy he de enredar en conflicto mediante la disputa, oh el mejor de los victoriosos?

Verse 51

नारदस्य वचः श्रुत्वा देवदेवो महेश्वरः । उत्फुल्लनयनो भूत्वा इदं वचनमब्रवीत्

Al oír las palabras de Nārada, Maheśvara, el Dios de los dioses, con los ojos radiantes de gozo, pronunció estas palabras.

Verse 52

स्वागतं ते मुनिश्रेष्ठ सदैव कलहप्रिय । वीणावादनतत्त्वज्ञ ब्रह्मपुत्र सनातन

Bienvenido seas, oh el más excelso de los munis, siempre amante de suscitar disputas; conocedor del verdadero arte de tañer la vīṇā; eterno hijo de Brahmā.

Verse 53

गच्छ नारद शीघ्रं त्वं यत्र तत्त्रिपुरं महत् । बाणस्य दानवेन्द्रस्य सर्वलोकभयावहम्

Ve pronto, Nārada, adonde está aquella gran Tripura, perteneciente a Bāṇa, señor de los Dānavas, que infunde temor a todos los mundos.

Verse 54

भर्तारो देवतातुल्याः स्त्रियस्तत्राप्सरःसमाः । तासां वै तेजसा चैव भ्रमते त्रिपुरं महत्

En esa ciudad, los esposos son como los mismos dioses, y las mujeres son iguales a las apsarases celestiales. En verdad, por el resplandor de esas mujeres, la gran Tripura parece girar y centellear.

Verse 55

न शक्यते कथं भेत्तुं सर्वोपायैर्द्विजोत्तम । गत्वा त्वं मोहय क्षिप्रं पृथग्धर्मैरनेकधा

No puede ser quebrada por medio alguno, oh el mejor de los dos veces nacidos. Por ello ve: confúndelos pronto, dividiéndolos de muchas maneras mediante distintos códigos de dharma.

Verse 56

नारद उवाच । तव वाक्येन देवेश भेदयामि पुरोत्तमम् । अभेद्यं बहुधोपायैर्यत्तु देवैः सवासवैः

Nārada dijo: «Por tu palabra, oh Señor de los Devas, dividiré esa ciudad suprema, aunque fue tenida por inconquistable incluso por los dioses junto con Indra, pese a muchos métodos».

Verse 57

एवमुक्त्वा गतो भूप शतयोजनमायतम् । बाणस्य तत्पुरश्रेष्ठमृद्धिवृद्धिसमायुतम्

Dicho esto, oh rey, se dirigió a la ciudad de Bāṇa, extendida por cien yojanas, excelsa metrópoli colmada de prosperidad y de una magnificencia siempre creciente.

Verse 58

कृतकौतुकसम्बाधं नानाधातुविचित्रितम् । अनेकहर्म्यसंछन्नमनेकायतनोज्ज्वलम्

Estaba abarrotada de maravillas labradas, jaspeada por muchos minerales y metales; cubierta de innumerables mansiones y resplandeciente por sus muchos santuarios y salas.

Verse 59

द्वारतोरणसंयुक्तं कपाटार्गलभूषितम् । बहुयन्त्रसमोपेतं प्राकारपरिखोज्ज्वलम्

Estaba provista de puertas y pórticos, adornada con hojas y cerrojos; equipada con muchos mecanismos, y resplandeciente por sus murallas y fosos.

Verse 60

वापीकृपतडागैश्च देवतायतनैर्युतम् । हंसकारण्डवाकीर्णं पद्मिनीखण्डमण्डितम्

Estaba engalanada con pozos, estanques y lagunas, y acompañada de templos y santuarios. Se hallaba llena de cisnes y aves kāraṇḍava, y adornada con extensos bosquecillos de lotos.

Verse 61

अनेकवनशोभाढ्यं नानाविहगमण्डितम् । एवं गुणगणाकीर्णं बाणस्य पुरमुत्तमम्

Rica en la hermosura de muchos bosques y adornada con aves diversas: así era la excelente ciudad de Bāṇa, rebosante de innumerables virtudes.

Verse 62

तस्य मध्ये महाकायं सप्तकक्षं सुशोभितम् । बाणस्य भवनं दिव्यं सर्वं काञ्चनभूषितम्

En su centro se alzaba el palacio divino de Bāṇa: de vasta grandeza, bellamente dispuesto con siete estancias, y enteramente adornado de oro.

Verse 63

मौक्तिकादामशोभाढ्यं वज्रवैडूर्यभूषितम् । रुक्मपट्टतलाकीर्णं रत्नभूम्या सुशोभितम्

Resplandecía con la hermosura de guirnaldas de perlas, y estaba adornado con diamantes y gemas vaidūrya. Sus suelos tenían incrustaciones de láminas de oro, y el pavimento brillaba con piedras preciosas.

Verse 64

मत्तमातङ्गनिःश्वासैः स्यन्दनैः संकुलीकृतम् । हयहेषितशब्दैश्च नारीणां नूपुरस्वनैः

Estaba atestado de carros y colmado del ardiente aliento de elefantes en celo; resonaba con el relincho de los caballos y el tintinear de los tobilleros de las mujeres.

Verse 65

खड्गतोमरहस्तैश्च वज्राङ्कुशशरायुधैः । रक्षितं घोररूपैश्च दानवैर्बलदर्पितैः

Lo custodiaban temibles Dānavas, orgullosos de su fuerza, con espadas y jabalinas en las manos, armados con armas de rayo, aguijones y flechas.

Verse 66

एवं गुणगणाकीर्णं बाणस्य भवनोत्तमम् । कैलासशिखरप्रख्यं महेन्द्रभवनोपमम्

Así era el excelentísimo palacio de Bāṇa, colmado de innumerables esplendores: semejante a la cumbre del Kailāsa, comparable a la morada de Mahendra (Indra).

Verse 67

नारदो गगने शीघ्रमगमत्पुरसंमुखः । द्वारदेशं समासाद्य क्षत्तारं वाक्यमब्रवीत्

Nārada se desplazó veloz por el cielo hacia la ciudad. Al llegar al umbral de la puerta, dirigió estas palabras al portero de palacio.

Verse 68

भोभोः क्षत्तर्महाबुद्धे राजकार्यविशारद । शीघ्रं बाणाय चाचक्ष्व नारदो द्वारि तिष्ठति

«¡Eh, eh! Oh portero, de gran entendimiento y diestro en los deberes reales: apresúrate, anuncia a Bāṇa que Nārada está en la puerta.»

Verse 69

स वन्दयित्वा चरणौ नारदस्य त्वरान्वितः । सभामध्यगतं बाणं विज्ञप्तुमुपचक्रमे

Tras postrarse a los pies de Nārada, y con premura, comenzó a informar del asunto a Bāṇa, que se hallaba en medio de la sala de asamblea.

Verse 70

वेपमानाङ्गयष्टिस्तु करेणापिहिताननः । शृण्वतां सर्वयोधानामिदं वचनमब्रवीत्

Con el cuerpo tembloroso, y cubriéndose el rostro con la mano, pronunció estas palabras mientras todos los guerreros escuchaban.

Verse 71

वन्दितो देवगन्धर्वैर्यक्षकिन्नरदानवैः । कलिप्रियो दुराराध्यो नारदो द्वारि तिष्ठति

«Nārada—venerado por Devas y Gandharvas, por Yakṣas, Kinnaras y Dānavas—amante de suscitar discordia y difícil de aplacar, está de pie en la puerta.»

Verse 72

द्वारपालस्य तद्वाक्यं श्रुत्वा बाणस्त्वरान्वितः । द्वाःस्थमाह महादैत्यः सविस्मयमिदं तदा

Al oír las palabras del guardián de la puerta, Bāṇa habló con premura; y entonces, el gran Daitya, lleno de asombro, se dirigió al portero.

Verse 73

बाण उवाच । ब्रह्मपुत्रं सतेजस्कं दुःसहं दुरतिक्रमम् । प्रवेशय महाभागं किमर्थं वारितो बहिः

Bāṇa dijo: «Deja entrar al hijo de Brahmā, resplandeciente, temible e imposible de detener. Oh afortunado, ¿por qué se le ha hecho esperar fuera?»

Verse 74

श्रुत्वा प्रभोर्वचस्तस्य प्रावेशयदुदीरितम् । गत्वा वेगेन महता नारदं गृहमागतम्

Al oír la orden de su señor de dar entrada al huésped, se apresuró con gran rapidez y condujo a Nārada al interior del palacio.

Verse 75

दृष्ट्वा देवर्षिमायान्तं नारदं सुरपूजितम् । साहसोत्थाय संहृष्टो ववन्दे चरणौ मुनेः

Al ver acercarse al Devarṣi Nārada, venerado incluso por los dioses, se levantó de inmediato con júbilo y se postró a los pies del sabio.

Verse 76

ददौ चासनमर्घ्यं च पाद्यं पूजां यथाविधि । न्यवेदयच्च तद्राज्यमात्मानं बान्धवैः सह

Ofreció un asiento, el arghya, agua para lavar los pies y adoración conforme al rito; y puso también su reino—y a sí mismo, junto con sus parientes—al servicio del sabio.

Verse 77

पप्रच्छ कुशलं चापि मुनिं बाणासुरः स्वयम्

Entonces el propio Bāṇāsura preguntó al sabio por su bienestar.

Verse 78

नारद उवाच । साधु साधु महाबाहो दनोर्वंशविवर्द्धन । कोऽन्यस्त्रिभुवने श्लाघ्यस्त्वां मुक्त्वा दनुपुंगव

Nārada dijo: «¡Bien, bien, oh de brazos poderosos, acrecentador del linaje de Danu! ¿Quién más en los tres mundos es digno de alabanza, aparte de ti, oh el más excelso de los Dānavas?»

Verse 79

पूजितोऽहं दनुश्रेष्ठ धनरत्नैः सुशोभनैः । राज्येन चात्मना वापि ह्येवं कः पूजयेत्परः

«Oh el mejor de la estirpe de Danu, me has honrado con espléndidas riquezas y joyas, e incluso con tu reino y con tu propia persona. ¿Quién más honraría a otro de tal manera?»

Verse 80

न मे कार्यं हि भोगेन भुङ्क्ष्व राज्यमनामयम् । त्वद्दर्शनोत्सुकः प्राप्तो दृष्ट्वा देवं महेश्वरम्

«No tengo necesidad de placeres; gobierna tu reino con salud y paz. Anheloso de verte, he venido, después de haber contemplado al Señor Maheśvara.»

Verse 81

भ्रमते त्रिपुरं लोके स्त्रीसतीत्वान्मया श्रुतम् । तान्द्रष्टुकामः सम्प्राप्तस्त्वद्दारान्दानवेश्वर

«He oído en el mundo que Tripurā vaga por su castidad conyugal. Deseoso de verlas, he venido a tus esposas, oh señor de los Dānavas.»

Verse 82

मन्यसे यदि मे शीघ्रं दर्शयस्व च माचिरम् । नारदस्य वचः श्रुत्वा कञ्चुकिं समुदीक्ष्य वै

«Si así lo deseas, muéstramelas pronto; no te demores». Al oír las palabras de Nārada, el rey miró entonces al kancukī, el camarero de palacio.

Verse 83

अन्तःपुरचरं वृद्धं दण्डपाणिं गुणान्वितम् । उवाच राजा हृष्टात्मा शब्देनापूरयन्दिशः

El rey, con el corazón jubiloso, habló al anciano virtuoso que se movía en el interior del gineceo, con el bastón en la mano, llenando con su voz todas las direcciones.

Verse 84

नारदाय महादेवीं दर्शयस्वेह कञ्चुकिन् । अन्तःपुरचरैः सर्वैः समेतामविशङ्कितः

«Oh kancukīn, muéstrale aquí a Nārada a la Mahādevī, la gran Reina. Que venga acompañada de todos los servidores del gineceo, sin temor ni recelo.»

Verse 85

नाथस्याज्ञां पुरस्कृत्य गृहीत्वा नारदं करे । प्रविश्याकथयद्देव्यै नारदोऽयं समागतः

Honrando la orden del Señor, el kancukī tomó a Nārada de la mano, entró adentro y anunció a la Reina: «Este es Nārada; ha llegado».

Verse 86

दृष्ट्वा देवी मुनिश्रेष्ठं कृत्वा पादाभिवन्दनम् । आसनं काञ्चनं शुभ्रमर्घ्यपाद्यादिकं ददौ

Al ver al mejor de los sabios, la Reina se postró a sus pies; luego le ofreció un asiento de oro puro y auspicioso, junto con arghya, agua para los pies y demás ritos de bienvenida.

Verse 87

तस्यै स भगवांस्तुष्टो ह्याशीर्वादमदात्परम् । नान्या देवि त्रिलोकेऽपि त्वत्समा दृश्यतेऽङ्गना

Complacido con ella, el bienaventurado sabio le otorgó una bendición suprema: «Oh Devī, en los tres mundos no se ve mujer alguna igual a ti».

Verse 88

पतिव्रता शुभाचारा सत्यशौचसमन्विता । यस्याः प्रभावात्त्रिपुरं भ्रमते चक्रवत्सदा

«Esposa fiel y consagrada, de conducta noble, dotada de veracidad y pureza: por el poder de su virtud espiritual, Tripura misma gira sin cesar como una rueda.»

Verse 89

तच्छ्रुत्वा वचनं देवी नारदस्य सुदान्वितम् । पर्यपृच्छदृषिं भक्त्या धर्मं धर्मभृतांवरा

Al oír las benévolas palabras de Nārada, la Reina—la más excelsa entre quienes sostienen el dharma—preguntó con devoción al sabio acerca del deber recto.

Verse 90

राज्ञ्युवाच । भगवन्मानुषे लोके देवास्तुष्यन्ति कैर्व्रतैः । कानि दानानि दीयन्ते येषां च स्यान्महत्फलम्

La Reina dijo: «Oh venerable, en el mundo humano, ¿con qué votos se complacen los dioses? ¿Y qué limosnas deben darse, aquellas que otorgan gran fruto?»

Verse 91

उपवासाश्च ये केचित्स्त्रीधर्मे कथिता बुधैः । यैः कृतैः स्वर्गमायान्ति सुकृतिन्यः स्त्रियो यथा

«Y también, los ayunos que los sabios han enseñado como parte del dharma de las mujeres, por cuya práctica las mujeres virtuosas alcanzan el cielo: háblame de ellos.»

Verse 92

यत्तत्सर्वं महाभाग कथयस्व यथातथम् । श्रोतुमिच्छाम्यहं सर्वं कथयस्वाविशङ्कितः

Oh gran ser, cuéntame todo tal como es, sin añadir ni omitir. Deseo oírlo todo; habla sin vacilación.

Verse 93

नारद उवाच । साधु साधु महाभागे प्रश्नोऽयं वेदितस्त्वया । यं श्रुत्वा सर्वनारीणां धर्मवृद्धिस्तु जायते

Nārada dijo: «Bien dicho, bien dicho, oh noble señora. Has comprendido y formulado correctamente esta pregunta; al oír su respuesta, ciertamente crece el dharma entre todas las mujeres».

Verse 94

उपवासैश्च दानैश्च पतिपुत्रौ वशानुगौ । बान्धवैः पूज्यते नित्यं यैः कृतैः कथयामि ते

Por ayunos y por dádivas de caridad, el esposo y los hijos se vuelven devotos y obedientes; y los parientes honran cada día. Te diré los ritos cuya práctica produce estos frutos.

Verse 95

दुर्भगा सुभगा यैस्तु सुभगा दुर्भगा भवेत् । पुत्रिणी पुत्ररहिता ह्यपुत्रा पुत्रिणी तथा

Por estos (ritos), la desdichada se vuelve dichosa; y aun la dichosa puede volverse desdichada cuando se los descuida. La que tiene hijos puede quedar sin hijos, y la estéril puede igualmente obtenerlos.

Verse 96

भर्तारं लभते कन्या तथान्या भर्तृवर्जिता । कृताकृतैश्च जायन्ते तन्निबोधस्व सुन्दरि

Una doncella obtiene esposo, mientras otra queda sin esposo. Tales frutos nacen de obras hechas y no hechas; compréndelo bien, oh hermosa.

Verse 97

तिलधेनुं सुवर्णं च रूप्यं गा वाससी तथा । पानीयं भूमिदानं च गन्धधूपानुलेपनम्

La ofrenda de la “vaca de sésamo”, así como oro y plata, vacas y vestiduras; también el don de agua para beber y de tierras, y las ofrendas de fragancias, incienso y ungüentos: tales son las caridades alabadas.

Verse 98

पादुकोपानहौ छत्रं पुण्यानि व्यञ्जनानि च । पादाभ्यङ्गं शिरोऽभ्यङ्गं स्नानं शय्यासनानि च

Sandalias y zapatos, un paraguas, y alimentos saludables; masaje de los pies y de la cabeza, baño, y dones de lechos y asientos: también éstos son ofrecimientos meritorios.

Verse 99

एतानि ये प्रयच्छन्ति नोपसर्पन्ति ते यमम् । मधु माषं पयः सर्पिर्लवणं गुडमौषधम्

Quienes otorgan estos dones no se acercan a Yama, señor de la muerte. También son recomendables: miel, frijol negro, leche, ghee, sal, panela y medicinas.

Verse 100

पानीयं भूमिदानं च शालीनिक्षुरसांस्तथा । आरक्तवाससी श्लक्ष्णे दम्पत्योर्ललितादिने

Dones de agua para beber y de tierras, también arroz y jugo de caña; y vestiduras suaves de tono rojizo: esto debe ofrecerse a la pareja en el auspicioso día de Lalitā.

Verse 101

सौभाग्यं जायते चैव इह लोके परत्र च । ब्राह्मणे वृत्तसम्पन्ने सुरूपे च गुणान्विते

De ello nace la buena fortuna, en este mundo y en el venidero, especialmente cuando el don se ofrece a un brāhmaṇa de recta conducta, de grata apariencia y adornado de virtudes.

Verse 102

तिथौ यस्यामिदं देयं तत्ते राज्ञि वदाम्यहम् । प्रतिपत्सु च या नारी पूर्वाह्णे च शुचिव्रता

Te diré, oh reina, en qué tithi (fecha lunar) debe ofrecerse esto. En Pratipat, la mujer que por la mañana asume un voto de pureza…

Verse 103

इन्धनं ब्राह्मणे दद्यात्प्रीयतां मे हुताशनः । तस्या जन्मानि षट्त्रिंशदङ्गप्रत्यङ्गसन्धिषु

Debe dar leña a un brāhmaṇa, pensando: «Que Agni se complazca conmigo». Para ella hay treinta y seis (efectos) en las articulaciones de los miembros mayores y menores…

Verse 104

न रजो नैव सन्तापो जायते राजवल्लभे । द्वितीयायां तु या नारी नवनीतमुदान्विता

Oh amada del rey, para esa mujer no surge ni aflicción menstrual ni ardor del cuerpo. En verdad, la mujer que en Dvitīyā (segundo día lunar) da mantequilla fresca en caridad alcanza tal mérito.

Verse 105

ददाति द्विजमुख्याय सुकुमारतनुर्भवेत् । लवणं विप्रवर्याय तृतीयायां प्रयच्छति

Al dar en caridad a un brāhmaṇa eminente, uno llega a tener un cuerpo delicado y agraciado; y quien en Tṛtīyā (tercer día lunar) ofrece sal a un excelente brāhmaṇa obtiene tal fruto.

Verse 106

गौरी मे प्रीयतां देवी तस्याः पुण्यफलं शृणु । कौमारिका पतिं प्राप्य तेन सार्द्धमुमा यथा

«Que la diosa Gaurī se complazca conmigo». Escucha el fruto meritorio de esa observancia: una doncella obtiene esposo y, como Umā, mora con él en unión auspiciosa.

Verse 107

क्रीडत्यविधवा चापि लभते सा महद्यशः । नक्तं कृत्वा चतुर्थ्यां वै दद्याद्विप्राय मोदकान्

Ella vive en gozo y no queda viuda; además alcanza gran fama. Habiendo observado el ayuno nocturno (nakta), en la cuarta tithi (Caturthī) debe ofrecer dulces modakas a un brāhmaṇa.

Verse 108

प्रीयतां मम देवेशो गणनाथो विनायकः । तस्यास्तेन फलेनाशु सर्वकर्मसु भामिनि

«Que se complazca mi Señor de los dioses—Gaṇanātha, Vināyaka». Por el fruto de ese mérito, oh hermosa dama, ella alcanza pronto éxito en todas las obras.

Verse 109

विघ्नं न जायते क्वापि एवमाह पितामहः । पञ्चमीं तु ततः प्राप्य ब्राह्मणे तिलदा तु या

No surge obstáculo alguno en ninguna parte—así lo dijo Pitāmaha (Brahmā). Luego, al llegar la quinta tithi (Pañcamī), quien da sésamo a un brāhmaṇa obtiene el mérito declarado.

Verse 110

सा भवेद्रूपसम्पन्ना यथा चैव तिलोत्तमा । षष्ठ्यां तु या मधूकस्य फलदा तु भवेत्सदा

Ella llega a estar colmada de hermosura, como la misma Tilottamā. Y quien, en la sexta tithi (Ṣaṣṭhī), ofrece el fruto del árbol madhūka, es siempre dadora de frutos, gozando de prosperidad perdurable.

Verse 111

उद्दिश्य चाग्निजं देवं ब्राह्मणे वेदपारगे । तस्याः पुत्रो यथा स्कन्दो देवसङ्घेषु चोत्तमः

Dedicando la ofrenda al dios nacido del fuego, el hijo de Agni, y dándola a un brāhmaṇa versado en los Vedas, su hijo llega a ser como Skanda, el más excelso entre las huestes de los dioses.

Verse 112

उत्पद्यते महाराजः सर्वलोकेषु पूजितः । सप्तम्यां या द्विजश्रेष्ठं सुवर्णेन प्रपूजयेत्

Nace un gran rey, venerado en todos los mundos. Quien, en la Saptamī (séptimo día lunar), honra devotamente al mejor de los brāhmaṇas con oro, obtiene ese mérito.

Verse 113

उद्दिश्य जगतो नाथं देवदेवं दिवाकरम् । तस्य पुण्यफलं यद्वै कथितं द्विजसत्तमैः

Dedicando el acto al Señor del mundo, al Dios de dioses, el Sol, Divākara, el fruto meritorio de ello ha sido, en verdad, declarado por los más excelsos brāhmaṇas.

Verse 114

तत्ते राज्ञि प्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकमनाः सति । दद्रूचित्रककुष्ठानि मण्डलानि विचर्चिका

Oh reina, te lo explicaré; escucha con mente unificada, oh virtuosa señora: la tiña, la lepra manchada, las afecciones cutáneas en forma de placas y la sarna (se disipan por las observancias sagradas y las dádivas prescritas).

Verse 115

न भवन्तीह चाङ्गेषु पूर्वकर्मार्जितान्यपि । कृष्णां धेनुं तथाष्टम्यां या प्रयच्छति भामिनी

Ni siquiera las dolencias adquiridas por acciones de karmas pasados surgen en su cuerpo aquí, oh noble dama: ella que, en la Aṣṭamī (octavo día lunar), da en caridad una vaca negra.

Verse 116

ब्राह्मणे वृत्तसम्पन्ने प्रीयतां मे महेश्वरः । तस्या जन्मार्जितं पापं नश्यते विभवान्विता

Cuando la dádiva se ofrece a un brāhmaṇa dotado de recta conducta, que mi Maheśvara quede complacido. Para esa mujer, colmada de prosperidad, se destruye el pecado acumulado a través de los nacimientos.

Verse 117

जायते नात्र सन्देहो यस्माद्दानमनुत्तमम् । गन्धधूपं तु या नारी भक्त्या विप्राय दापयेत्

No hay duda, pues este don es insuperable: la mujer que, con devoción, hace ofrecer perfumes e incienso a un brāhmana como homenaje reverente.

Verse 118

कात्यायनीं समुद्दिश्य नवम्यां शृणु यत्फलम् । तस्या भ्राता पिता पुत्रः पतिर्वा रणमुत्तमम्

Escucha el fruto del rito en Navamī, dedicado a Kātyāyanī: su hermano, su padre, su hijo o su esposo alcanza excelencia en la batalla.

Verse 119

प्राप्यते नैव सीदन्ति तेन दानेन रक्षिताः । इक्षुदण्डरसं देवि दशम्यां या प्रयच्छति

Alcanzan su meta y no caen en aflicción, protegidos por esa dádiva. Oh Diosa, la que en Daśamī ofrece jugo de caña de azúcar—

Verse 120

लोकपालान्समुद्दिश्य ब्राह्मणे व्यङ्गवर्जिते । तेन दानेन सा नित्यं सर्वलोकस्य वल्लभा

Dedicándolo a los Guardianes de los Mundos y dándolo a un brāhmana sin defecto corporal, por esa caridad ella se vuelve siempre amada por todos.

Verse 121

जायते नात्र सन्देह इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत् । एकादश्यामुपोष्याथ द्वादश्यामुदकप्रदा

«Ciertamente acontece, no hay duda», así habló Śaṅkara. «Ayunando en Ekādaśī, y luego en Dvādaśī dando agua como ofrenda—».

Verse 122

नारायणं समुद्दिश्य ब्राह्मणे विष्णुतत्परे । सा सदा स्पर्शसम्भाषैर्द्रावयेद्भावयेज्जनम्

Consagrando la ofrenda a Nārāyaṇa y entregándola a un brāhmana devoto de Viṣṇu, ella siempre conquista los corazones e inspira a la gente, por su toque y por su palabra.

Verse 123

यस्माद्दानं महर्लोके ह्यनन्तमुदके भवेत् । पादाभ्यङ्गं शिरोऽभ्यङ्गं काममुद्दिश्य वै द्विजे

Pues el don de agua se vuelve infinito en su mérito y alcanza incluso el Maharloka. Asimismo, el masaje de los pies y la unción de la cabeza, ofrecidos a un dvija con la debida intención, dan gran fruto.

Verse 124

ददाति च त्रयोदश्यां भक्त्या परमयाङ्गना । यस्यां यस्यां मृता जायेद्भूयो योन्यां तु जन्मनि

Una mujer devota debe dar limosna en el decimotercer día lunar, con fe suprema. En el vientre en que muera, en ese mismo vientre vuelve a nacer en un nacimiento posterior.

Verse 125

तस्यां तस्यां तु सा भर्तुर्न वियुज्येत कर्हिचित् । तथाप्येवं चतुर्दश्यां दद्यात्पात्रमुपानहौ

En cada uno de esos nacimientos, ella jamás se separa de su esposo. Aun así, de este modo, en el decimocuarto día lunar debe donar en caridad un recipiente y un par de sandalias.

Verse 126

ब्रह्मणे धर्ममुद्दिश्य तस्या लोका ह्यनामयाः । एवं च पक्षपक्षान्ते श्राद्धे तर्पेद्द्विजोत्तमान्

Dedicando el acto a Brahman y al Dharma, sus mundos quedan libres de aflicción. Asimismo, al término de cada quincena, durante el śrāddha, debe ofrecerse tarpaṇa a los mejores de los dvija.

Verse 127

अव्युच्छिन्ना सदा राज्ञि सन्ततिर्जायते भुवि । एवं ते तिथिमाहात्म्यं दानयोगेन भाषितम्

Oh Reina, en la tierra nace siempre una estirpe ininterrumpida de descendencia. Así te ha sido expuesta la grandeza de los tithi mediante la disciplina del don caritativo.

Verse 128

तथा वनस्पतीनां तु आराधनविधिं शृणु । जम्बूं निम्बतरुं चैव तिन्दुकं मधुकं तथा

Ahora escucha también el rito de adoración de los árboles sagrados: el jambū, el árbol nimba (neem), así como el tinduka y el madhūka.

Verse 129

आम्रं चामलकं चैव शाल्मलिं वटपिप्पलौ । शमीबिल्वामलीवृक्षं कदलीं पाटलीं तथा

Asimismo el mango y el āmalaka, el śālmali, el banyan y el pippala; los árboles śamī, bilva y āmalī; y también la planta de banano y el pāṭalī.

Verse 130

अन्यान्पुण्यतमान्वृक्षानुपेत्य स्वर्गमाप्नुयात्

Al acercarse y honrar también a otros árboles supremamente meritorios, se alcanza el cielo.

Verse 131

नारद उवाच । चैत्रे मासे तु या नारी कुर्याद्व्रतमनुत्तमम् । तस्य व्रतस्य चान्यानि कलां नार्हन्ति षोडशीम्

Nārada dijo: En el mes de Caitra, la mujer que emprenda el voto insuperable—ninguna otra observancia iguala ni siquiera la decimosexta parte del mérito de ese voto.

Verse 132

श्रुतेन येन सुभगे दुर्भगत्वं न पश्यति । यथा हिमं रविं प्राप्य विलयं याति भूतले

Oh afortunada, al oírlo ya no se ve la desdicha; como la escarcha, al encontrarse con el sol, se derrite sobre la tierra.

Verse 133

तथा दुःखं च दौर्भाग्यं व्रतादस्माद्विलीयते । मधुकाख्यां तु ललितामाराधयति येन वै

Así también, la pena y la mala fortuna se disuelven por este voto, mediante el cual se adora a Lalitā, llamada «Madhukā».

Verse 134

विधिं तं शृणु सुभगे कथ्यमानं सुखावहम् । चैत्रे शुक्लतृतीयायां सुस्नाता शुद्धमानसा

Oh señora afortunada, escucha el rito que ahora se enseña, portador de bienestar y dicha. En la luminosa tercera tithi de Caitra, tras bañarse bien y con la mente purificada, debe iniciarse la observancia.

Verse 135

प्रतिमां मधुवृक्षस्य शाङ्करीमुमया सह । कारयित्वा द्विजवरैः प्रतिष्ठाप्य यथाविधि

Haciendo elaborar una imagen sagrada—de Śaṅkara junto con Umā, vinculada al árbol madhūka—debe hacerse que los excelentes brāhmaṇas la establezcan conforme al rito debido.

Verse 136

सुगन्धिकुसुमैर्धूपैस्तथा कर्पूरकुङ्कुमैः । पूजयेद्विधिना देवं मन्त्रयुक्तेन भामिनी

Con flores fragantes, incienso, y también con alcanfor y kuṅkuma, oh hermosa dama, debe adorarse al Señor según el rito, acompañado de los mantras apropiados.

Verse 137

पादौ नमः शिवायेति मेढ्रे वै मन्मथाय च । कालोदरायेत्युदरं नीलकंठाय कण्ठकम्

Adórese los pies con el mantra «Namaḥ Śivāya»; el órgano generador con «(Saludo) a Manmatha»; el vientre con «(Saludo) a Kālodara»; y la garganta con «(Saludo) a Nīlakaṇṭha».

Verse 138

शिरः सर्वात्मने पूज्य उमां पश्चात्प्रपूजयेत् । क्षामोदरायैह्युदरं सुकण्ठायै च कण्ठकम्

Habiendo adorado la cabeza con (saludo) al «Sarvātman», el «Alma de todo», debe luego venerarse debidamente a Umā—(honrando) su vientre como «Kṣāmodarā» y su garganta como «Sukaṇṭhā».

Verse 139

शिरः सौभाग्यदायिन्यै पश्चादर्घ्यं प्रदापयेत्

En la cabeza, (venerándola) como «Dadora de buena fortuna», debe luego ofrecerse arghya.

Verse 140

नमस्ते देवदेवेश उमावर जगत्पते । अर्घ्येणानेन मे सर्वं दौर्भाग्यं नाशय प्रभो । इति अर्घ्यमन्त्रः

Salve a Ti, oh Señor de los dioses, oh Consorte de Umā, oh Soberano de los mundos. Con este arghya, oh Señor, destruye toda mi mala fortuna: éste es el mantra del arghya.

Verse 141

अर्घ्यं दत्त्वा ततः पश्चात्करकं वारिपूरितम् । मधूकपात्रोपभृतं सहिरण्यं तु शक्तितः

Después de ofrecer el arghya, debe presentarse luego un karaka (vasija) lleno de agua, colocado en un recipiente de madera de madhūka y, según la propia capacidad, acompañado de oro.

Verse 142

करकं वारिसम्पूर्णं सौभाग्येन तु संयुतम् । दत्तं तु ललिते तुभ्यं सौभाग्यादिविवर्धनम् । इति करकदानमन्त्रः

«Este karaka, colmado de agua y unido a la buena fortuna, te es ofrecido, oh Lalitā, para el aumento de la dicha y de otros bienes»—así es el mantra del karaka-dāna.

Verse 143

मन्त्रेणानेन विप्राय दद्यात्करकमुत्तमम् । लवणं वर्जयेच्छुक्लां यावदन्यां तृतीयिकाम्

Con este mantra, debe entregarse el excelente karaka a un brāhmaṇa. Debe evitarse la sal durante toda la quincena luminosa hasta el siguiente tercer día lunar (tṛtīyā).

Verse 144

क्षमाप्य देवीं देवेशां नक्तमद्यात्स्वयं हविः । अनेन विधिना सार्धं मासि मासि ह्यपक्रमेत्

Habiendo pedido perdón a la Diosa, la suprema Señora de los dioses, uno debe comer sólo de noche, tomando por sí mismo el sencillo alimento sacrificial (havis). Siguiendo este mismo rito, debe proseguir la observancia mes tras mes, en el debido orden.

Verse 145

फाल्गुनस्य तृतीयायां शुक्लायां तु समाप्यते । वैशाखे लवणं देयं ज्येष्ठे चाज्यं प्रदीयते

Se concluye en el tercer día de la quincena luminosa de Phālguna. En Vaiśākha debe darse sal en caridad; y en Jyeṣṭha ha de ofrecerse ghee como don.

Verse 146

आषाढे मासि निष्पावाः पयो देयं तु श्रावणे । मुद्गा देया नभस्ये तु शालिमाश्वयुजे तथा

En el mes de Āṣāḍha deben darse frijoles niṣpāva; en Śrāvaṇa debe donarse leche. En Nabhasya (Bhādrapada) han de darse mungos; y asimismo en Āśvayuja debe ofrecerse arroz śāli.

Verse 147

कार्त्तिके शर्करापात्रं करकं रससंभृतम् । मार्गशीर्षे तु कार्पासं करकं घृतसंयुतम्

En Kārttika, debe ofrecerse un recipiente de azúcar y una vasija de agua colmada de jugo dulce. En Mārgaśīrṣa, debe ofrecerse una vasija con algodón, acompañada de ghee.

Verse 148

पौषे तु कुङ्कुमं देयं माघे पात्रं तिलैर्भृतम् । फाल्गुने मासि सम्प्राप्ते पात्रं मोदकसंभृतम्

En Pauṣa debe ofrecerse kuṅkuma. En Māgha, debe donarse un recipiente lleno de sésamo. Cuando llega Phālguna, debe ofrecerse un recipiente colmado de modakas, dulces de ofrenda.

Verse 149

पश्चात्तृतीयादेयं यत्तत्पूर्वस्यां विवर्जयेत् । विधानमासां सर्वासां सामान्यं मनसः प्रिये

Lo que está prescrito para darse después del tercer día no debe darse en el día anterior. Ésta es la regla común del rito para todos los meses, oh amado de mi corazón.

Verse 150

प्रतिमां मधुवृक्षस्य तामेव प्रतिपूजयेत् । तस्मै सर्वं तु विप्राय आचार्याय प्रदीयते

Debe modelarse una imagen del árbol Madhu y venerar esa misma imagen con el debido respeto. Luego, todo ello debe entregarse a un brāhmaṇa—al propio ācārya—como don final.

Verse 151

ततः संवत्सरस्यान्ते उद्यापनविधिं शृणु । मधुवृक्षं ततो गत्वा बहुसम्भारसंवृतः

Luego, al final del año, escucha el rito del udyāpana, la ceremonia conclusiva. Después, habiendo ido al árbol Madhu, debe uno estar provisto de abundantes implementos rituales.

Verse 152

निखनेत्प्रतिमां मध्ये माधूकीं मधुकस्य च । तत्रस्थं पूजयेत्सर्वमुमादेहार्द्धधारिणम्

En el centro del lugar, debe colocarse una imagen de la Mādhūkī (Madhūka) y del árbol Madhu. Allí ha de adorarse, con todos los ritos completos, al Señor que porta la mitad del cuerpo de Umā: Śiva en su forma de Ardhanārī.

Verse 153

पूजोपहारैर्विपुलैः कुङ्कुमेन पुनःपुनः । श्लक्ष्णाभिः पुष्पमालाभिः कौसुम्भैः केसरेण च

Con abundantes ofrendas de culto—una y otra vez con kuṅkuma—adóresele con suaves guirnaldas de flores, con flores de cártamo (kausumbha) y también con hebras de azafrán (kesara).

Verse 154

कौसुम्भे वाससी शुभ्रे अतसीपुष्पसन्निभे । परिधाप्य तां प्रतिमां दम्पती रविसंख्यया

Vistiendo esa imagen divina con ropas kausumbha, auspiciosas y resplandecientes, semejantes a las flores de atasi (lino), la pareja debe adornar debidamente el icono, conforme al número prescrito por la tradición.

Verse 155

उपानद्युगलैश्छत्रैः कण्ठसूत्रैः सकण्ठिकैः । कटकैरङ्गुलीयैश्च शयनीयैः शुभास्तृतैः

Con pares de sandalias, parasoles, cordones al cuello con colgantes, brazaletes y anillos, y con lechos provistos de auspiciosas cubiertas—con tales ofrendas debe honrarse a la divina pareja/la imagen.

Verse 156

कुङ्कुमेन विलिप्ताङ्गौ बहुपुष्पैश्च पूजितौ । भोजयेद्विविधै रत्नैर्मधूकावासके स्थितौ

Ungiendo sus miembros con kuṅkuma y adorándolos con muchas flores, debe luego alimentárseles y ofrecerles variados dones preciosos, mientras el rito se cumple en el santuario morada del madhūka.

Verse 157

भुक्तोत्थितौ तु विश्राम्य शय्यासु च क्षमापयेत् । गुरुमूलं यतः सर्वं गुरुर्ज्ञेयो महेश्वरः

Después de que hayan comido y se hayan levantado, haciéndolos reposar en lechos, debe pedírseles perdón; pues todo el dharma tiene su raíz en el guru: el guru ha de ser conocido como el mismo Maheśvara.

Verse 158

प्रीते गुरौ ततः सर्वं जगत्प्रीतं सुरासुरम् । यद्यदिष्टतमं लोके यत्किंचिद्दयितं गृहे

Cuando el guru está complacido, entonces el mundo entero —dioses y asuras por igual— queda complacido. Aquello que sea lo más amado en el mundo, y cualquier posesión querida en el hogar—

Verse 159

तत्सर्वं गुरवे देयमात्मनः श्रेय इच्छता । इदं तु धनिभिर्देयमन्यैर्देयं यथोच्यते

Todo eso debe ser ofrecido al guru por quien desea el supremo bien para sí. Pero esto han de darlo los ricos; los demás deben dar conforme a lo apropiado y según lo prescrito.

Verse 160

दाम्पत्यमेकं विधिवत्प्रतिपूज्य शुभव्रतैः । द्वितीयं गुरुदाम्पत्यं वित्तशाठ्यं विवर्जयेत्

Habiendo adorado debidamente a una sola ‘pareja’ divina según la norma mediante votos auspiciosos, adórese en segundo lugar a la ‘pareja del guru’; y evítese el engaño o la mezquindad respecto a la riqueza en estas ofrendas.

Verse 161

ततः क्षमापयेद्देवीं देवं च ब्राह्मणं गुरुम् । यथा त्वं देवि ललिते न वियुक्तासि शम्भुना

Después, debe pedirse perdón a la Diosa, al Dios y al brāhmaṇa-guru, orando: «Oh Diosa Lalitā, así como tú nunca estás separada de Śambhu—».

Verse 162

तथा मे पतिपुत्राणामवियोगः प्रदीयताम् । अनेन विधिना कृत्वा तृतीयां मधुसंज्ञिकाम्

«Así también, concédaseme no separarme de mi esposo y de mis hijos.» Habiendo realizado, conforme a este mismo rito, la tercera observancia llamada “Madhu”—

Verse 163

इन्द्राणी चेन्द्रपत्नीत्वमवाप सुतमुत्तमम् । सौभाग्यं सर्वलोकेषु सर्वर्द्धिसुखमुत्तमम्

Indrāṇī alcanzó la condición de consorte de Indra y obtuvo un hijo excelso, junto con buena fortuna en todos los mundos y la suprema dicha nacida de toda prosperidad.

Verse 164

अनेन विधिना या तु कुमारी व्रतमाचरेत् । शोभनं पतिमाप्नोति यथेन्द्राण्या शतक्रतुः

Una doncella que observa este voto conforme a este mismo rito alcanza un esposo excelente, tal como Indrāṇī alcanzó a Śatakratu (Indra).

Verse 165

दुर्भगा सुभगत्वं च सुभगा पुत्रिणी भवेत् । पुत्रिण्यक्षयमाप्नोति न शोकं पश्यति क्वचित्

La desdichada alcanza la buena fortuna, y la afortunada llega a ser bendecida con hijos. La madre obtiene prosperidad inagotable y no contempla pena en parte alguna.

Verse 166

अनेकजन्मजनितं दौर्भाग्यं नश्यति ध्रुवम् । मृता तु त्रिदिवं प्राप्य उमया सह मोदते

La desventura nacida de muchos nacimientos se destruye ciertamente. Y al morir, alcanzando el cielo, se regocija junto con Umā.

Verse 167

कल्पकोटिशतं साग्रं भुक्त्वा भोगान् यथेप्सितान् । पुनस्तु सम्भवे लोके पार्थिवं पतिमाप्नुयात्

Tras gozar los placeres deseados por más de cien crores de kalpas, vuelve a nacer en el mundo y obtiene por esposo a un rey.

Verse 168

सुभगा रूपसम्पन्ना पार्थिवं जनयेत्सुतम्

Se vuelve afortunada y colmada de belleza, y da a luz a un hijo de linaje real.

Verse 169

एतत्ते कथितं सर्वं व्रतानामुत्तमं व्रतम् । अन्यत्पृच्छस्व सुभगे वाञ्छितं यद्धृदि स्थितम्

Todo esto te ha sido dicho: este voto es el supremo entre los votos. Ahora pregunta otra cosa, oh señora auspiciosa, lo que tu corazón anhele.