Sarga 87

Verse 1

गुहस्य वचनं श्रुत्वा भरतो भृशमप्रियम्।ध्यानं जगाम तत्रैव यत्र तच्छ्रुतमप्रियम्।।।।

Al oír las palabras de Guha, tan hondamente dolorosas, Bharata cayó en silenciosa meditación allí mismo, en el lugar donde escuchó aquella noticia amarga.

Verse 2

सुकुमारो महासत्त्वस्सिंहस्कन्धो महाभुजः।पुण्डरीकविशालाक्ष स्तरुणः प्रियदर्शनः।।।।प्रत्याश्वस्य मुहूर्तं तु कालं परमदुर्मनाः।पपात सहसा तोत्रैर्ह्यतिविद्ध इव द्विपः।।।।

Bharata—delicado y, sin embargo, de gran temple; de hombros como de león, de poderosos brazos; de ojos anchos como loto, joven y grato a la vista—recobró el aliento por un instante; mas, abatido por el dolor, cayó de pronto, como un elefante herido con fuerza por el aguijón.

Verse 3

सुकुमारो महासत्त्वस्सिंहस्कन्धो महाभुजः।पुण्डरीकविशालाक्ष स्तरुणः प्रियदर्शनः।।2.87.2।।प्रत्याश्वस्य मुहूर्तं तु कालं परमदुर्मनाः।पपात सहसा तोत्रैर्ह्यतिविद्ध इव द्विपः।।2.87.3।।

Bharata—delicado y, sin embargo, de gran temple; de hombros como de león, de poderosos brazos; de ojos anchos como loto, joven y grato a la vista—recobró el aliento por un instante; mas, abatido por el dolor, cayó de pronto, como un elefante herido con fuerza por el aguijón.

Verse 4

तदवस्थं तु भरतं शत्रुघ्नोऽनन्तरस्थितः।परिष्वज्य रुरोदोच्चैर्विसंज्ञश्शोककर्शितः।।।।

Al ver a Bharata en tal estado, Śatrughna, que estaba junto a él, lo abrazó y lloró en alta voz; consumido por el dolor, perdió el sentido.

Verse 5

ततस्सर्वास्समापेतुर्मातरो भरतस्य ताः।उपवासकृशा दीना भर्तृव्यसनकर्शिताः।।।।

Entonces todas las madres de Bharata acudieron presurosas a él: consumidas por el ayuno, desoladas y abatidas por la desgracia que había caído sobre su esposo.

Verse 6

ताश्च तं पतितं भूमौ रुदन्त्यः पर्यवारयन्।कौसल्या त्वनुसृत्यैनं दुर्मनाः परिषस्वजे।।।।

Llorando, lo rodearon cuando yacía caído en el suelo; y Kausalyā, acercándose con el ánimo abatido, estrechó a Bharata entre sus brazos.

Verse 7

वत्सला स्वं यथा वत्समुपगूह्य तपस्विनी।परिपप्रच्छ भरतं रुदन्ती शोकलालसा।।।।

Kausalyā, con ternura maternal, lo estrechó como si fuera su propio hijo; llorando y ansiosa de desahogar su pena, interrogó a Bharata.

Verse 8

पुत्र व्याधिर्न ते कच्चिच्छरीरं परिबाधते।अद्य राजकुलस्यास्य त्वदधीनं हि जीवितम्।।।।

«Hijo mío, ojalá ninguna dolencia aflija tu cuerpo. Pues ahora la vida misma de esta casa real depende de ti.»

Verse 9

त्वां दृष्ट्वा पुत्र जीवामि रामे सभ्रातृकेगते।वृत्ते दशरथे राज्ञि नाथ एकस्त्वमद्य नः।।।।

«Hijo mío, vivo sólo porque te veo: Rāma se ha ido con su hermano, y el rey Daśaratha ha partido de este mundo. Desde hoy, tú solo eres nuestro amparo.»

Verse 10

कच्चिन्न लक्ष्मणे पुत्र श्रुतं ते किंचदप्रियम्।पुत्रे वाऽप्येकपुत्राया स्सहभार्ये वनं गते।।।।

Hijo mío, espero que no hayas oído noticia alguna inquietante—acerca de Lakṣmaṇa, o de mi único hijo, Rāma, que ha ido al bosque junto con su esposa.

Verse 11

स मुहूर्तं समाश्वस्य रुदन्नेव महायशाः।कौसल्यां परिसान्त्वेद्यं गुहं वचनमब्रवीत्।।।।

Bharata, ilustre por su renombre, se recompuso un instante; aún entre lágrimas, consoló a Kausalyā y luego dijo estas palabras a Guha.

Verse 12

भ्राता मे क्वावसद्रात्रौ क्व सीता क्व च लक्ष्मणः।अस्वपच्छयने कस्मिन् किं भुक्त्वा गुह शंस मे।।।।

Oh Guha, ¿dónde se alojó mi hermano aquella noche—dónde Sītā y dónde Lakṣmaṇa? ¿En qué lecho durmió, y qué comieron? Dímelo.

Verse 13

सोऽब्रवीद्भरतं हृष्टो निषादाधिपतिर्गुहः।यद्विधं प्रतिपेदे च रामे प्रियहितेऽतिथौ।।।।

Entonces Guha, señor de los Niṣādas, lleno de gozo, habló a Bharata y le contó de qué modo había recibido y servido a Rāma, su amado amigo y huésped venerable.

Verse 14

अन्नमुच्चावचं भक्षाः फलानि विविधानि च।रामायाभ्यवहारार्थं बहुचोपहृतं मया।।।।

Yo traje para Rāma, para su alimento, arroz de muchas clases, manjares diversos y frutos variados, ofrecidos en gran abundancia.

Verse 15

तत्सर्वं प्रत्यनुज्ञासीद्राम स्सत्यपराक्रमः।न तु तत्प्रत्यगृह्णात्स क्षत्रधर्ममनुस्मरन्।।।।

Rāma—cuya verdadera fuerza es la firmeza en la verdad—lo reconoció todo con benevolencia; pero, recordando el dharma de un kṣatriya, no aceptó la ofrenda.

Verse 16

न ह्यस्माभिः प्रतिग्राह्यं सखे देयं तु सर्वदा।इति तेन वयं राजन्ननुनीता महात्मना।।।।

«Amigo, no nos es propio recibir dones; más bien, debemos dar siempre». Con tales palabras, oh rey, aquel magnánimo nos apaciguó y nos persuadió con suavidad.

Verse 17

लक्ष्मणेन समानीतं पीत्वा वारि महायशाः।औपवास्यं तदाऽकार्षीद्राघवस्सह सीतया।।।।

Entonces el ilustre Rāghava, junto con Sītā, bebió sólo el agua traída por Lakṣmaṇa y emprendió el ayuno.

Verse 18

ततस्तु जलशेषेण लक्ष्मणोऽप्यकरोत्तदा।वाग्यतास्ते त्रय स्सन्ध्यां समुपासत संहिताः।।।।

Después, Lakṣmaṇa también se contentó con el agua restante. Luego los tres, con la palabra contenida y la mente recogida, realizaron la adoración del sandhyā.

Verse 19

सौमित्रिस्तु ततः पश्चादकरोत्स्वास्तरं शुभम्।स्वयमानीय बर्हींषि क्षिप्रं राघवकारणात्।।।।

Después, Saumitrī preparó con presteza un lecho auspicioso; él mismo trajo la hierba, por amor a Rāghava.

Verse 20

तस्मिन्समाविशद्राम स्स्वास्तरे सह सीतया।प्रक्षाल्य च तयोः पादावपचक्राम लक्ष्मणः।।।।

Sobre aquel lecho, Rāma se recostó con Sītā. Lakṣmaṇa les lavó los pies y luego se retiró a cierta distancia.

Verse 21

एतत्तदिङ्गुदीमूलमिदमेव च तत्तृणम्।यस्मिन्रामश्च सीता च रात्रिं तां शयितावुभौ।।।।

Ésta es la misma raíz del árbol iṅgudī, y éste el mismo lecho de hierba en el que Rāma y Sītā, ambos, durmieron aquella noche.

Verse 22

नियम्य पृष्ठे तु तलाङ्गुलित्रवान् शरैस्सुपूर्णाविषुधी परन्तपः।महाद्धनु स्सज्यमुपोह्य लक्ष्मणो निशामतिष्ठत्परितोऽस्य केवलम्।।।।

Lakṣmaṇa, abrasador de enemigos, con guardas en la palma y los dedos, y dos aljabas colmadas de flechas ceñidas a la espalda, sostuvo su gran arco ya encordado y dispuesto, y veló toda la noche—solo—guardando por doquier a Rāma.

Verse 23

तत स्त्वहंचोत्तमबाणचापधृत् स्थितोऽभवं तत्र स यत्र लक्ष्मणः।अतन्द्रितैर्ज्ञातिभिरात्तकार्मुकैर्महेन्द्रकल्पं परिपालयंस्तदा।।।।

Después, con el arco y las flechas excelentes en la mano, permanecí apostado donde estaba Lakṣmaṇa; y junto con mis parientes incansables, con los arcos listos, guardé entonces a Rāma, semejante a Mahendra (Indra).