Kāṣṭhīla-Upākhyāna: Rākṣasī, Spear-Śakti, and Kāśī as Śakti-kṣetra

Verse 1

काष्ठीलोवाच । राक्षसं धावमानं तु कालांतकयमोपमम् । दृष्ट्वा सा राक्षसी प्राह भर्तारं मम शंकिता ॥ १ ॥

Dijo Kāṣṭhīla: Al ver al rākṣasa correr hacia ellos, terrible como Yama, el que trae la muerte al fin de los tiempos, aquella rākṣasī, presa del temor, habló a su esposo.

Verse 2

प्रक्षिपस्वानलप्रख्यां शक्तिं हेमविभूषिताम् । ममायं पंचतां यातु दिगंबररिपुप्रिय ॥ २ ॥

«Arroja la lanza śakti, fulgurante como el fuego y adornada con oro. Que este mío pase al estado de los cinco elementos—¡oh amado del enemigo de Digambara!»

Verse 3

तस्या वाक्यान्मम पतिः पौरुषे तु व्यवस्थितः । मुमोच विपुलां शक्तिं रक्षोवक्षस्थल प्रति ॥ ३ ॥

Al oír sus palabras, mi esposo, firme en su valor varonil, arrojó una poderosa lanza-arma directamente al pecho del rākṣasa.

Verse 4

ज्वलंती ज्वलनप्रख्या द्योतयंती दिशो दश । दिव्यांशुतीक्ष्ण वक्त्राता किंकिणीशतनादिता ॥ ४ ॥

Ardiendo, fulgurante como el fuego, iluminó las diez direcciones; su rostro era agudo por los rayos divinos, y resonaba con el tintinear de cientos de campanillas.

Verse 5

रक्तचंदनलिप्तांगी रक्तवस्त्रोपशोभिता । हृदि तस्य निपत्यासौ शक्तिर्विप्रकरच्युता ॥ ५ ॥

Ungida con sándalo rojo y engalanada con vestiduras rojas, aquel Poder—deslizándose de la mano del brāhmaṇa—cayó sobre su corazón.

Verse 6

कृत्वा भस्मावशेषं तु राक्षसं गगनं ययौ । पातयित्वा स्वभर्तारं विप्रहस्तेन राक्षसी ॥ ६ ॥

Tras reducir al rākṣasa a mera ceniza, se elevó al cielo. Luego la rākṣasī, valiéndose de la mano de un brāhmaṇa, hizo caer a su propio esposo.

Verse 7

कृतकृत्यमिवात्मानं मेने हृष्टतनूरुहा । अथोवाच द्विजं हृष्टा राक्षसी शुभलोचनम् ॥ ७ ॥

Con el vello erizado de júbilo, se tuvo por alguien que ya había cumplido su cometido; entonces la rākṣasī, regocijada, habló a aquel dvija de ojos auspiciosos.

Verse 8

एहि कांत गुहां रम्यां प्रविश त्वं यदृच्छया । भुंक्ष्व भोगान्मया सार्द्धं ये दिव्या ये च मानुषाः ॥ ८ ॥

Ven, amado mío; entra en esta gruta deliciosa, pues el destino te ha traído aquí. Goza conmigo de los deleites, tanto divinos como humanos.

Verse 9

तथेति प्राणनाथो मे प्राहहृष्टवपुस्तदा । ततः सादाय मे कांतं स्वां प्रविष्टा गुहां मुदा ॥ ९ ॥

«Así sea», dijo entonces mi señor de la vida, con el cuerpo estremecido de gozo. Luego, tomando conmigo a mi amado, entré feliz en mi propia gruta.

Verse 10

असंवीक्ष्यैव तद्भस्म भर्तृदेहसमुद्भवम् । कुचाभ्यामुन्नताभ्यां सा मद्भर्तारमपीडयत् ॥ १० ॥

Sin advertir siquiera que era la ceniza nacida del cuerpo de su esposo, la apretó contra sus pechos erguidos, clamando entre llantos: «¡Esposo mío!»

Verse 11

दर्शयामास तां तन्वीं कुमारीं शयने स्थिताम् । इयं तेनासितापांगी बिम्बोष्ठी कांचनप्रभा ॥ ११ ॥

Entonces le mostró a aquella doncella esbelta, virgen, recostada en un lecho. «Ésta es», dijo: de ojos oscuros, labios como el fruto bimba, resplandeciente con fulgor dorado.

Verse 12

भार्यार्थे समुपानीता वाराणस्या द्विजोत्तम । यस्याः सीमां न लंघंति पातकानि ह्यशेषतः ॥ १२ ॥

Oh el mejor de los nacidos dos veces: Vārāṇasī es buscada incluso para obtener esposa; pues todos los pecados, sin excepción, no traspasan sus límites.

Verse 13

शक्तिक्षेत्रं च तां प्राहुः पुण्यं पापक्षयंकरम् । या गृहं त्रिपुरारेश्च पञ्चगव्यूतिसंस्थिता ॥ १३ ॥

A aquel lugar lo llaman Śakti-kṣetra: santo y capaz de destruir el pecado, pues es la morada de Tripurāreśa, situada dentro de un circuito de cinco gavyūtis.

Verse 14

यस्यां मृताः पुनर्मर्त्या गर्भवासं विशंति न । स त्वमस्या गृहं पित्र्यं पुनर्नय सुलोचनाम् ॥ १४ ॥

En ese lugar sagrado, quienes mueren no vuelven a ser mortales ni entran en el vientre para renacer. Por eso, lleva de nuevo a esta mujer de hermosos ojos a la casa de sus antepasados.

Verse 15

इमानि तव रत्नानि शयनान्यासनानि च । मया सह समस्तानि विक्रीणीहि निजेच्छया ॥ १५ ॥

«Esas joyas tuyas—junto con los lechos y los asientos—véndemelas todas a mí, en conjunto, según tu propio deseo.»

Verse 16

त्वदर्थे राक्षसो घोरो मया ब्रह्मन्निषूदितः । मुग्धया तव रूपेण प्रेषितो यमसादनम् ॥ १६ ॥

Por tu causa, oh brahmán, di muerte a un rākṣasa terrible; y, engañado por tu hermosura, lo envié a la morada de Yama (la Muerte).

Verse 17

तस्मान्ममोपिरि विभो कृत्वा विश्वासमात्मना । भजस्व मां विशालाक्ष भक्तां वै कामरूपिणीम् ॥ १७ ॥

Por eso, oh Señor, deposita en mí tu confianza con todo el corazón y adórame—oh de anchos ojos—pues en verdad soy tu devota (bhakta), capaz de asumir cualquier forma a voluntad.

Verse 18

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं भर्ता मे चारुलोचने । राक्षस्याः कामतप्तायाः कुमार्याः सन्निधौ शुभे ॥ १८ ॥

Al escuchar estas palabras, mi esposo —oh, la de hermosos ojos— habló en la auspiciosa presencia de esa doncella y de la rākṣasī consumida por el deseo.

Verse 19

उवाच राक्षसीं तां तु सशंको मधुरं वचः । सुभगे नीतिशास्त्रेषु विश्वस्तव्या न योषितः ॥ १९ ॥

Entonces, aunque sospechaba, se dirigió a esa rākṣasī con dulces palabras: “Oh hermosa, según las enseñanzas de la conducta política (nīti-śāstra), no se debe confiar en una mujer”.

Verse 20

कौमारं या पतिं हन्ति सा कथं मां न हिंसति । मत्तो रूपाधिकं मत्वा परं पुरुषलंपटा ॥ २० ॥

Aquella que pudo matar a su propio esposo siendo aún una doncella, ¿cómo no me haría daño a mí? Al considerar a otro hombre más apuesto que yo, esa mujer desvergonzada, deseando a un extraño, seguramente me traicionará.

Verse 21

सोऽहं विश्वासभावेन विश्वस्तस्ते वरानने ॥ २१ ॥

Por lo tanto, yo, con el corazón lleno de confianza, he depositado mi fe en ti, oh tú de rostro hermoso.

Verse 22

अद्य वाथ परेद्युर्वा पक्षे मासेऽथ वत्सरे । व्यापादय यथेच्छं वा त्वां प्रपन्नोऽस्मि भामिनि ॥ २२ ॥

Ya sea hoy o mañana, en una quincena, un mes o incluso un año, mátame cuando desees; oh apasionada, me he rendido a ti.

Verse 23

एवमेव त्वया कार्यं नाद्य चोपकृतं तव । आत्मा ते सर्वथा देयः प्रतीकारस्य हेतवे ॥ २३ ॥

Así debes hacerlo; hoy no has ayudado. Por tanto, para enmendarlo, debes entregarte por completo en servicio y rendición.

Verse 24

मदर्थे निहतो भर्ता त्वया निःशंकया यतः । ततोऽहं नोत्तरं वच्मि परं किंचित्सुलोचने ॥ २४ ॥

Dado que tu esposo fue asesinado por mi causa sin vacilación, oh la de hermosos ojos, no diré nada más en respuesta.

Verse 25

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य मद्भर्तुः साब्रवीदिदम् । विश्वस्तहिंसनं ब्रह्मन् ब्रह्महत्या समं भवेत् ॥ २५ ॥

Al oír las palabras de su esposo, ella dijo: "Oh Brahmán, dañar a quien ha depositado su confianza equivale al pecado de matar a un brahmán".

Verse 26

यद्येवं राक्षसीं क्रूरां मन्यसे पतिघातिनीम् । पतिं तथापि गर्हेयं विश्वस्तं घातये कथम् ॥ २६ ॥

Si verdaderamente la consideras una cruel rākṣasī, asesina de su esposo, aun así, ¿cómo podría yo matar a mi propio esposo que confía en mí?

Verse 27

सूक्ष्मा हि धर्मस्य गतिर्न ज्ञायेत कथंचन । केनापि कुत्रचिद्देवदैत्यराक्षसकादिना । केचिन्मनुष्याः पटवो धर्मसूक्ष्मत्वचिंतने ॥ २७ ॥

En verdad, el curso del Dharma es sutil y no puede entenderse en todos los casos. No es conocido plenamente por devas, daityas o rākṣasas. Solo algunos humanos son expertos en reflexionar sobre los matices del Dharma.

Verse 28

येऽनित्येन शरीरेण नैष्कर्म्यं साधयंत्युत । श्रूयते च पुराणेषु किंचिदत्र निगद्यते ॥ २८ ॥

Quienes, aun teniendo este cuerpo impermanente, se esfuerzan por alcanzar el naiṣkarmya—la inacción libre de ataduras kármicas—: de ello se oye algo en los Purāṇa; por eso aquí se enuncia brevemente.

Verse 29

धर्मस्यैवानुकूल्येन विष्णुना प्रभविष्णुना । दशावतारग्रहणे दुःखं प्राप्तमनेकधा ॥ २९ ॥

Para sostener el Dharma, el omnipotente Señor Viṣṇu—de quien todo surge—tomó los diez avatāras; y al asumir esas encarnaciones, padeció sufrimientos de muchas maneras.

Verse 30

क्व सीतार्थं श्रीनिवासो रामो लक्ष्मणसंयुतः । विलापं कुरुते नागपाशबन्धादिकर्मसु ॥ ३० ॥

¿Dónde está, por causa de Sītā, Śrīnivāsa—Rāma—unido a Lakṣmaṇa, lamentándose en actos como ser atado con lazo de serpientes y otros semejantes?

Verse 31

क्व देवदेवो वसुदेवसूनुर्विज्ञानरूपो निखलप्रपंची । हा कष्टमित्यस्रदृगादिचेष्टः पार्थोग्रसनादिकभृत्यकृत्यः ॥ ३१ ॥

¿Dónde está el Dios de los dioses—el hijo de Vasudeva—cuya naturaleza es pura conciencia y que lo penetra todo? ¡Ay, qué penoso! Ahora se le hace cumplir oficios de siervo: llorar con los ojos llenos de lágrimas y tareas como tragar terrones de tierra y otras labores humildes.

Verse 32

ईशस्य कृत्यं द्विज दुर्विभाव्यं धर्मानुकूल्येन समास्थितस्य । व्यासः स्वयं वेदविभागकर्त्ता पाराशरिस्तत्त्वदृगिज्यमूर्तिः । कन्यात्वविध्वसकवीर्यजन्मा कानीनसंज्ञोऽनुजदारगामी ॥ ३२ ॥

Oh brāhmaṇa, las obras del Señor son difíciles de comprender, de Aquel que permanece establecido en consonancia con el Dharma. El propio Vyāsa llegó a ser el ordenador y divisor de los Vedas; hijo de Parāśara, vidente de la verdad, encarnación del culto. Nacido de una potencia que quebró la virginidad, fue llamado «Kānīna», y más tarde se acercó a la esposa de su hermano menor.

Verse 33

परिवेत्ता च दिधिषूः शन्तनुः स्वःसरित्पत्तिः । दिधिषू तनयः साक्षाद्वसुः स्त्रीवादमृत्युभाक् ॥ ३३ ॥

Se mencionan al ‘parivettā’ (quien se casa antes que su hermano mayor) y al ‘didhiṣū’ (el hombre que desea una segunda esposa); y también a Śantanu, nacido del río celestial (Gaṅgā). Y el hijo de ese didhiṣū es, en verdad, un Vasu, que halló la muerte por una disputa en torno a una mujer.

Verse 34

ये गोलकसुताः कुण्डाः पांडवाः समयोनिगाः । तेषां संकीर्तनं पुण्यं पवित्रं पापनाशनम् ॥ ३४ ॥

Estos estanques sagrados—nacidos de Golaka, vinculados a los Pāṇḍavas y surgidos de un mismo origen—hasta su saṅkīrtana (la recitación devocional de sus nombres y gloria) es meritorio, purificador y destructor de pecados.

Verse 35

यं ध्यायंति स्मरंत्यद्धा योगमूर्तिः सनातनः ॥ ३५ ॥

Aquel a quien en verdad contemplan y recuerdan: el Señor eterno, cuya misma forma es el Yoga.

Verse 36

विष्णुर्वेश्यासमासक्तः प्रह्लादाद्युपदेशकृत् । श्रीनृसिंहोऽसुरध्वंसी देवदेवाधिदैवतम् ॥ ३६ ॥

Viṣṇu—quien, por compasión, se acercó incluso a una cortesana, y quien impartió enseñanza a Prahlāda y a otros—es Śrī Nṛsiṁha, destructor de los asuras, la divinidad suprema por encima incluso del dios de los dioses.

Verse 37

संसारवासनाध्वंसी देवदेवाधिदैवतम् । संसारवासनाध्वंसी स्वर्णाक्षभवनस्थितिः ॥ ३७ ॥

Él es el destructor de las vāsanās mundanas del saṃsāra, la divinidad suprema por encima de los dioses; Él, destructor de las vāsanās del saṃsāra, mora en la morada de Svarṇākṣa.

Verse 38

जामदग्न्यः स्वयं सिद्धस्तपसा दग्धकिल्बिषः । ईश्वरः क्षत्रसंहारभ्रूणहत्यादिकर्मकृत् ॥ ३८ ॥

Jāmadagnya (Paraśurāma) era perfecto por sí mismo; por la austeridad ardieron y se consumieron sus culpas. Y, sin embargo, ese poderoso Señor realizó también actos como la aniquilación de los kṣatriyas y hechos como el dar muerte a un feto.

Verse 39

स्वयमेवर्षभो योगी लोकशिक्षापरो द्विजः । लोकग्लानिकरो जातः कुर्वन्धर्मानुरोधतः ॥ ३९ ॥

Ese mismo Ṛṣabha—yogui y sabio dos veces nacido, dedicado a instruir al mundo—nació para disipar el abatimiento del mundo, obrando siempre en consonancia con el dharma.

Verse 40

नारदो नारदो भूयो भूयो भूयोऽपि नारदः । नारायणपरो नारो नरो नरहितोऽमरः ॥ ४० ॥

«Nārada—Nārada—una y otra vez, y una vez más: Nārada. Enteramente fijo en Nārāyaṇa, él es el ‘Nara’ verdadero: un hombre consagrado al bien de los hombres y, por ello, inmortal en gloria».

Verse 41

गौतमो गौतमो विप्र गोपचेष्टापरायणः । वेदबाह्यार्थसंयुक्तशास्त्री वेदोपकार कृत् ॥ ४१ ॥

«Gautama—Gautama en verdad, oh brāhmaṇa—siempre entregado a la conducta y a los deberes del vaquero; docto expositor del śāstra, que enlaza su enseñanza también con sentidos fuera del Veda, y servidor del Veda.»

Verse 42

वसुष्ठश्चोर्वशीजातोऽगस्त्योऽपि स्वयमीश्वरौ । येन लोकोपकारार्थं वासिष्ठं शास्त्रमुत्तमम् ॥ ४२ ॥

Vasiṣṭha, nacido de Urvaśī, y también Agastya—ambos fueron señores auto-manifestados; por medio de ellos, para el bien del mundo, se dio a conocer la suprema escritura Vāsiṣṭha.

Verse 43

कृतं यस्मिन्पुराणानि वेदाः साम्यत्वमागताः । यः स्वयं रामचन्द्रस्य गुरुः सर्वेश्वरस्य च ॥ ४३ ॥

En su composición, los Purāṇas y los Vedas han alcanzado un rango igual; y él mismo es el guru de Rāmacandra—sí, del Señor de todo.

Verse 44

स कथं गाधिजाशप्तस्तिर्यग्योनिमुपागमत् । यो दमित्वा विभुर्विंध्यं वातापिं सागरं स्थितः ॥ ४४ ॥

¿Cómo pudo aquel poderoso—maldecido por el hijo de Gādhi—nacer en un vientre animal, él que había sometido al monte Vindhya, contenido a Vātāpi y hecho que el océano quedara inmóvil?

Verse 45

स कथं मृतकादाता दुष्करं समुपासते । यो विधिः कर्मसाक्ष्यादिवन्द्यो मान्यः पितामहः ॥ ४५ ॥

¿Cómo, entonces, puede quien da caridad en nombre de los difuntos emprender debidamente una observancia tan ardua, cuando ese mismo rito prescrito es venerado por los testigos de las acciones (karma) y por los demás, y es honrado por el propio Pitāmaha (Brahmā)?

Verse 46

मोहिनीमोहितो देहमुत्ससर्ज कथं स च । यः शिवः शिवदः साक्षात्प्रकृतीशः परात्परः ॥ ४६ ॥

¿Cómo pudo él—engañado por Mohinī—abandonar su propio cuerpo, siendo Śiva mismo, el dador directo de auspiciosidad, el Señor de Prakṛti y el Supremo más allá de lo supremo?

Verse 47

स कथं देवपत्नीगः श्मशानाशुभचेष्टितः । तस्माद्द्विज सदाचारो निषेव्यो विधिना विधिः ॥ ४७ ॥

¿Cómo, entonces, quien frecuenta a las esposas de los dioses puede entregarse a prácticas inauspiciosas en el crematorio? Por ello, oh dos veces nacido, debe seguirse el sadācāra (recta conducta) y cumplirse el rito prescrito conforme a la debida regla.

Verse 48

तमहंभावनायुक्तो नो हेयाद्यो विदां वरः । स शांतिमाप्नुयादग्र्यां धम्यामुभयसंस्थिताम् ॥ ४८ ॥

Dotado de la contemplación «Yo soy Eso (Brahman)», el mejor entre los sabios no debe despreciar a nadie como inferior. Firmemente establecido en ambos—conocimiento y recta conducta—alcanza la paz suprema, santa y sublime.

Verse 49

आपवर्ग्यः स्मृतो धर्मो धनं धर्मैकसाधनम् । तन्मया साधितो धर्मः सर्वोत्तमधनात्मना ॥ ४९ ॥

Se recuerda que el dharma es aquello que conduce a la liberación; y que la riqueza es el único medio para practicar el dharma. Por eso he practicado ese dharma, siendo yo mismo, por naturaleza, la riqueza suprema.

Verse 50

श्रृणु विप्रात्र धर्मस्य गतिं सूक्ष्मां वदाम्यहम् । यदा समागतो भर्ता मम कन्यां समाहरन् ॥ ५० ॥

Escucha, oh brahmán: voy a exponer el curso sutil del dharma. Cuando llegó el esposo y se llevó a mi hija consigo…

Verse 51

त्वां पश्यन् निजकर्मस्थं कोऽपि दोषो न तस्य वै । मया पृष्टः कथं नाम कन्येयं समुपाहृता ॥ ५१ ॥

Al verte firme en tu propio deber, en verdad no hay falta alguna en él. Sin embargo, le pregunté: «¿De qué modo ha sido traída aquí esta doncella?»

Verse 52

तदा तेन मृषा वाक्यमुक्तं मद्भक्षणार्थकम् । तन्निशम्याह मां बद्धा स्वयं चास्थानि दर्शनात् ॥ ५२ ॥

Entonces pronunció una mentira, con la intención de devorarme. Al oírlo, ella misma me ató; y al ver los huesos, (quedó convencida y actuó en consecuencia).

Verse 53

ये वदंति च दांपत्ये भार्या मोक्षविरोधिनी । न ते तत्त्वदृशो ज्ञेया न सा भार्या विरोधिनी ॥ ५३ ॥

Quienes dicen que, en la vida conyugal, la esposa es un obstáculo para la liberación—sabed que no son videntes de la verdad; esa esposa no es obstáculo en absoluto.

Verse 54

भार्या समुद्धरेत्पापात्पतंतं निरये पतिम् । सा भार्यान्या कर्मवल्लीरूपा संसारदायीनी ॥ ५४ ॥

La esposa verdadera debe rescatar a su esposo, que por el pecado cae al infierno. Cualquier otra supuesta esposa es sólo una enredadera del karma, que no hace sino prolongar la atadura del saṃsāra.

Verse 55

पापं किमत्र तन्मत्तः सम्यक्छृणु स्वयं वर । अलीकं नैव वक्तव्यं प्राणैः कंठगतैरपि ॥ ५५ ॥

«¿Qué pecado hay aquí?»—escucha bien de mí, oh excelso. Jamás debe decirse falsedad, aun cuando el aliento vital suba a la garganta (en el trance de la muerte).

Verse 56

सत्यमेवाचरेत्सत्ये साक्षाद्धर्मे व्यवस्थितः । सत्ये समास्थितो ब्रह्मा सत्ये सन्तः समास्थिताः ॥ ५६ ॥

Sólo debe practicarse la verdad; pues en la verdad uno queda establecido directamente en el Dharma. Brahmā está firmemente asentado en la verdad, y los santos también permanecen firmes en la verdad.

Verse 57

सत्ये समास्थितं विश्वं सर्वदा सचराचरम् । सत्यं ब्रूयादिति वचो वेदांतेषु प्रगीयते ॥ ५७ ॥

El universo entero—lo móvil y lo inmóvil—permanece siempre establecido en la Verdad. Por eso, la sentencia «hay que decir la verdad» es celebrada en las enseñanzas del Vedānta.

Verse 58

सत्यं ब्रह्मस्वरूपं हि तत्सत्यमभिधीमहि । सत्यं तु सर्वदा विप्र मंगलं मंगलप्रदम् ॥ ५८ ॥

La Verdad es, en efecto, de la misma naturaleza de Brahman; por eso la proclamamos como “Verdad”. Oh brāhmaṇa, la verdad es siempre auspiciosa y otorga auspiciosidad.

Verse 59

असत्यमात्मक्षयदं सद्यः प्रत्ययकारकम् । स्त्रीषु सत्यं न वक्तव्यं तत्रापि श्रृणु कारणम् ॥ ५९ ॥

La falsedad destruye el propio bien espiritual, aunque pueda producir credulidad inmediata. Incluso la verdad no debe decirse a las mujeres: escucha también la razón de ello.

Verse 60

निधिं स्त्रियै न कथयेदित्यादौ दोषवारणम् । उक्तं तद्धर्मजनकं धर्मसूक्ष्मत्वदर्शकम् ॥ ६० ॥

En dichos como: «No se debe revelar un tesoro a una mujer», el propósito es prevenir la falta y el infortunio. Tal instrucción busca engendrar dharma y mostrar la sutileza del dharma.

Verse 61

कुशा द्विजा जलं वह्निर्वेदा भूकालदिक्सुराः । साक्ष्ये यत्र विवाहेषु दांपत्यं तदुदीरितम् ॥ ६१ ॥

Se declara verdadero matrimonio aquella unión en la que, durante la boda, la hierba kuśa, los brāhmaṇas, el agua, el fuego, los Vedas, la tierra, el tiempo, las direcciones y los dioses son testigos del vínculo conyugal.

Verse 62

समंगीकरणं कर्म विवाहे तु विधीयते । स्त्रीपुंसोर्द्विजसंस्कारे निर्दिष्टं गुरुशिष्ययोः ॥ ६२ ॥

El rito llamado “samaṅgīkaraṇa” se prescribe en el matrimonio. En el saṃskāra de un dos veces nacido, se ordena también para la mujer y el varón, establecido de modo específico en el marco del maestro y el discípulo.

Verse 63

तस्मात्परस्परं ज्ञेयो गुरुशिष्यौ वधूवरौ । नानयोरणुमात्रोऽपि भेदो बोध्यो विजानता ॥ ६३ ॥

Por ello, entiende que el maestro y el discípulo—y asimismo la novia y el novio—son recíprocamente uno en esencia; quien conoce de verdad no debe percibir ni la más mínima diferencia entre ambos.

Verse 64

तत्तत्कर्मानुरूपत्वात्प्राधान्यस्त्रीनियोज्ययोः । क्वचिद्व्यत्ययदोषश्चेद्दैवमेवात्र कारणम् ॥ ६४ ॥

Puesto que los frutos siguen la naturaleza de las acciones de cada cual, los factores determinantes principales son el esfuerzo y los medios empleados. Mas si en algún lugar se ve una inversión o anomalía, entonces sólo el destino (daiva) es allí la causa.

Verse 65

दैवाधीनं जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम् । दैवं तत्पूर्वजन्मानि संचिताः कर्मवासनाः ॥ ६५ ॥

El mundo entero—junto con dioses, asuras y humanos—depende del destino. Y ese “destino” no es otra cosa que las impresiones acumuladas de las acciones, las tendencias kármicas reunidas a través de nacimientos anteriores.

Verse 66

प्राप्तं निषेवन्नन्योन्यं वर्तते कामकारकम् । शुभं वाप्यशुभं विप्र तं तु शांतं विदुर्बुधाः ॥ ६६ ॥

Al entregarse a lo que le llega y moverse en mutua dependencia, el impulso del deseo (kāma) sigue operando. Sea que produzca bien o mal, oh brāhmaṇa, los sabios conocen ese estado como «apaciguado», es decir, el deseo llevado a quietud.

Verse 67

शांतः सत्यसमाचारो जंतुर्लोकप्रतारकः । एवमादि विदित्वा तु नायं भर्ता निपातितः ॥ ६७ ॥

Aunque parezca sereno y se conduzca con corrección exterior, esta criatura es un engañador del mundo. Sabiendo esto y cosas semejantes, este esposo no fue por ello condenado ni abatido.

Verse 68

कन्यात्वध्वंसकात्पापात्पूतो मदुपकारतः । गतिं प्रयातः कृतिनां त्वद्धस्तविनिपातितः ॥ ६८ ॥

Por la ayuda que me brindaste, él quedó purificado del pecado de destruir la castidad de una doncella; y, abatido por tu mano, alcanzó el estado bienaventurado de los virtuosos.

Verse 69

मया तूपकृतं पत्ये जानंत्या धर्मसूक्ष्मताम् । त्वत्प्राणरक्षणे धर्मो ममाभूद्द्विजसत्तम ॥ ६९ ॥

Pero yo sí auxilié a mi esposo, pues comprendía la sutileza del dharma. Oh el mejor de los dos veces nacidos, proteger tu vida fue, para mí, mi propio dharma.

Verse 70

तेन धर्मेण किं प्राप्तमिति सम्यङ्निबोध मे । राक्षसीं योनिमापन्ना राक्षसस्य प्रिया ह्यहम् ॥ ७० ॥

Entiende bien de mí qué obtuve por aquel ‘dharma’: he caído en un vientre de rākṣasī, y en verdad soy la amada de un rākṣasa.

Verse 71

कामरूपा ब्राह्मणी तु संजाता धर्मकारणात् । धर्मकामदुघा धेनुः संतोषो नंदनं वनम् ॥ ७१ ॥

De la misma causa del Dharma surgió una mujer brahmana llamada Kāmarūpā. Allí está la vaca que concede deseos y derrama tanto Dharma como Kāma, y la satisfacción misma es como el bosque de Nandana.

Verse 72

विद्या मोक्षकरी प्रोक्ता तृष्णा वैतरणी नदी । वैतरण्यां पतन्भर्ता मयोद्धृत इहाभवत् ॥ ७२ ॥

Se proclama que la Vidyā, la verdadera sabiduría, es causa de liberación, mientras que el anhelo es el río Vaitaraṇī. Cuando mi esposo cayó en ese Vaitaraṇī, yo lo rescaté aquí.

Verse 73

अस्याश्चोपकृतं विप्र वर्णोत्तमनिवेशनात् । इयं त्वसंगिनी भार्या भविष्यति पितुर्गृहे ॥ ७३ ॥

Oh brāhmana, también se le ha hecho un favor al establecerla en el hogar de la más excelsa de las varṇas. Sin embargo, esta esposa permanecerá desapegada y se quedará en la casa de su padre.

Verse 74

अहं तवास्याश्च सदा रक्षिका धर्मबोधिनी । मत्संगमात्पूर्वमेव या भार्या विप्र तेऽभवत् ॥ ७४ ॥

«Yo soy siempre el protector de ti y de ella, y os despierto al dharma. Aun antes de entrar en mi compañía, oh brāhmana, ella ya se había convertido en tu esposa.»

Verse 75

इयं त्वत्संगिनी भार्या भविष्यति वरानना । सापि तिर्यग्गतिं प्राप्य मुच्यते मदनुग्रहात् ॥ ७५ ॥

«Esta mujer de bello rostro será tu compañera y esposa. Y aun ella—si cayera en un nacimiento animal—será liberada por mi gracia.»

Verse 76

अहं पुरा भवेऽभूवं रमणी लोकसुन्दरी । कंदलीति च विख्याता तनयौर्वमुनेर्द्विज ॥ ७६ ॥

En una vida anterior, yo fui una mujer, una hermosura célebre en todos los mundos, conocida con el nombre de Kandalī; y fui hija del sabio brāhmana Urva, oh dos veces nacido.

Verse 77

तपः प्रभावात्संजाता यमला मिथुनंधरा । पुरुषो मे सहभवो दमितो धर्मकारणात् ॥ ७७ ॥

Por el poder de la austeridad (tapas), llegué a ser portadora de gemelos; el varón nacido junto a mí fue contenido, por causa del dharma.

Verse 78

तेनैवौर्वेण शिष्टाहं दत्ता दुर्वाससे भवम् । तं पतिं प्राप्य विप्रेंद्र प्राक्कर्मवशागा ह्यहम् ॥ ७८ ॥

Instruida por el mismo Aurva, fui entregada a Durvāsas como esposa. Oh el mejor de los brahmanes, al obtenerlo por marido, en verdad yo estaba bajo el dominio de mi karma anterior.

Verse 79

कलहाभिरता पत्या शप्ता भस्मत्वमागता । किंचित्पापावशेषेण राक्षसीं योनिमागता ॥ ७९ ॥

Deleitándose en las disputas, fue maldecida por su esposo y reducida a cenizas; mas, por quedar un leve residuo de pecado, obtuvo nacimiento en un vientre de rākṣasī (demonia).

Verse 80

तत्र योनौ मया लब्धो भर्तायं राक्षसाधिपः । गोभिलो नाम तेजस्वी स त्वया विनिपातितः ॥ ८० ॥

Allí, en aquel vientre, obtuve a este esposo: un señor de los Rākṣasas. Resplandeciente en poder, se llamaba Gobhila; y tú lo diste muerte.

Verse 81

शोपोऽस्य पूर्ववयसिबभूव द्विजसत्तम । कस्याश्चिद्राजकन्यायाः स्त्रियाऽरब्धा मृतिस्तव ॥ ८१ ॥

Oh el mejor de los nacidos dos veces, en su primera juventud fue afligido por una hinchazón; y por la mano de cierta princesa—movida por aquella mujer—comenzó a desplegarse tu muerte.

Verse 82

अहं तु राक्षसीभावरहिता पूर्वकर्मणः । शुभस्य बलमापन्ना जाता तव सहायिनी ॥ ८२ ॥

Mas yo—libre de la condición de rākṣasī por mis actos anteriores—he alcanzado ahora la fuerza de lo auspicioso y me he vuelto tu auxiliadora.

Verse 83

दुःखिताहं कृता भर्त्रा कुमार्याहरणात्पुरा । भार्याथ पापिना ब्रह्मंस्तेन व्यापादितो मया ॥ ८३ ॥

Antaño mi esposo me dejó sumida en el dolor, pues raptó a una doncella. Luego, oh brāhmaṇa, a ese hombre pecador—mi esposo—lo di muerte yo misma.

Verse 84

विश्वस्तो हि यतस्त्वं वै मम सर्वेण चेतसा । ततस्त्वां गोपयिष्यामि सर्वभावेन कामुक ॥ ८४ ॥

Puesto que en verdad confío en ti con todo mi corazón, por eso te protegeré con todo mi sentir y de todas las maneras, oh apasionado.

Verse 85

एष ते शपथः सत्यः पंचभूतोपसाक्षिकः । कृत्स्नस्य पुरुषस्येह सन्निधौ व्याहृतो मया ॥ ८५ ॥

Éste es tu juramento verdadero, con los cinco grandes elementos por testigos. Lo he pronunciado aquí, en la misma presencia del Supremo Puruṣa en Su plenitud.

Verse 86

न करोषि द्विजश्रेष्ठ संविदं ह्यन्यथा क्वचित् । मद्वाक्ये भवता स्थेयं सर्वकृत्येषु मानद ॥ ८६ ॥

Oh el mejor de los nacidos dos veces, no alteres jamás este pacto. Oh dador de honor, mantente firme en mi palabra en todas las acciones.

Verse 87

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं राक्षस्या परिभाषितम् । प्रतिपेदे वचः सर्वं यत्कृतं हि तया तदा ॥ ८७ ॥

Al oír aquellas palabras pronunciadas por la rākṣasī, él aceptó por completo todo cuanto ella había dicho y hecho entonces.

Verse 88

ततः सा राक्षसी सर्वं संप्रगृह्य गुहाधनम् । करेणुरूपिणी भूत्वा पृष्ठे कृत्वा पतिं मम ॥ ८८ ॥

Entonces aquella rākṣasī recogió todo el tesoro oculto en la cueva; tomando la forma de una elefanta, puso a mi esposo sobre su lomo.

Verse 89

तया सह विशालाक्ष्या रत्नावल्या मुदान्विता । ययावाकाशमार्गेण काशीमभि मुलोचने ॥ ८९ ॥

Gozosa, acompañada por Ratnāvalī, la de grandes ojos, viajó por la senda del cielo hacia Kāśī, oh señora de mirada suave.

Verse 90

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीचरिते काष्ठीलोपाख्यानं नामाष्टाविंशोऽध्यायः ॥ २८ ॥

Así concluye el capítulo vigésimo octavo, llamado “El episodio de Kāṣṭhīla”, en el relato de Mohinī del Uttara-bhāga del Śrī Bṛhannāradīya Purāṇa.