Gaṅgā-māhātmya: Bāhu’s Envy, Defeat, Forest Exile, and Aurva’s Dharmic Consolation

Verse 1

नारद उवाच । कोऽसौ राक्षसभावाद्धि मोचितः सगरान्वये । सगरः को मुनिश्रेष्ठ तन्ममाख्यातुमर्हसि 1. ॥ १ ॥

Nārada dijo: «¿Quién es aquel, en la estirpe de Sagara, que fue liberado de la disposición rākṣasa? ¿Y quién fue Sagara, oh el mejor de los sabios? Dímelo, te lo ruego».

Verse 2

सनक उवाच । शृणुष्व मुनिशार्दूल गंगामाहात्म्यमुत्तमम् । यज्जलस्पर्शमात्रेण पावितं सागरं कुलम् । गतं विष्णुपदं विप्र सर्वलोकोत्तमोत्तमम् ॥ २ ॥

Sanaka dijo: «Oh tigre entre los sabios, escucha la suprema grandeza del Gaṅgā. Con el solo contacto de sus aguas, la estirpe de Sagara fue purificada y alcanzó el Viṣṇu-pada, la morada excelentísima más allá de todos los mundos, oh brāhmaṇa».

Verse 3

आसीद्र विकुले जातो बाहुर्नाम वृकात्मजः । बुभुजे पृथिवीं सर्वां धर्मतो धर्मतत्परः ॥ ३ ॥

En la estirpe de Viku nació Bāhu, hijo de Vṛka. Entregado al Dharma, gobernó y disfrutó de toda la tierra conforme a la rectitud.

Verse 4

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा श्चान्ये च जन्तवः । स्थापिताःस्वस्वधर्मेषु तेन बाहुर्विशांपतिः ॥ ४ ॥

Él, señor del pueblo de brazos poderosos, estableció a los brāhmaṇas, kṣatriyas, vaiśyas y śūdras—y también a los demás seres—en sus respectivos dharmas y deberes propios.

Verse 5

अश्वमेधैरियाजासौ सप्तद्वीपेषु सप्तभिः । अतर्प्पयद्भूमिदेवान् गोभूस्वर्णांशुकादिभिः ॥ ५ ॥

Realizó sacrificios Aśvamedha—siete en total—por los siete continentes, y colmó a los “dioses en la tierra”, los brāhmaṇas, con dones como vacas, tierras, oro, vestiduras y otros bienes.

Verse 6

अशासन्नीतिशास्त्रेण यथेष्टं परिपन्थिनः । मेने कृतार्थमात्मानमन्यातपनिवारणम् ॥ ६ ॥

Guiando a los caminantes según su antojo mediante un tratado coercitivo de nīti (arte de gobernar), se tuvo por realizado, imaginando ser el que disipa las penas ajenas.

Verse 7

चन्दनानि मनोज्ञानि बलि यत्सर्वदा जनाः । भूषिता भूषणैर्दिव्यैस्तद्रा ष्ट्रे सुखिनो मुने ॥ ७ ॥

Oh sabio, en aquel reino la gente ofrece siempre sándalo fragante y tributo (bali); y, engalanados con ornamentos divinos, viven dichosos.

Verse 8

अकृष्टपच्या पृथिवी फलपुष्पसमन्विता ॥ ८ ॥

La tierra daba cosecha madura sin ser arada, y rebosaba de frutos y flores en abundancia.

Verse 9

ववर्ष भूमौ देवेन्द्र ः काले काले मुनीश्वर । अधर्मनिरतापाये प्रजा धर्मेण रक्षिताः ॥ ९ ॥

Oh, excelso sabio, Indra hizo caer lluvias a su debido tiempo sobre la tierra; y cuando fueron apartados los entregados al adharma, el pueblo quedó protegido por el Dharma.

Verse 10

एकदा तस्य भूपस्य सर्वसम्पद्विनाशकृत् । अहंकारो महाञ्जज्ञे सासूयो लोपहेतुकः ॥ १० ॥

Una vez, en aquel rey surgió un gran ahamkāra—acompañado de envidia—que se volvió causa de decadencia y destructor de toda prosperidad.

Verse 11

अहं राजा समस्तानां लोकानां पालको बली । कर्त्ता महाक्रतूनां च मत्तः पूज्योऽस्ति कोऽपरः ॥ ११ ॥

“Yo soy el rey de todos los mundos, su poderoso protector; y también el ejecutor de grandes sacrificios. Fuera de mí, ¿quién es digno de adoración?”

Verse 12

अहं विचक्षणः श्रीमाञ्जिताः सर्वे मयारयः । वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो नीतिशास्त्रविशारदः ॥ १२ ॥

“Soy perspicaz y próspero; todos mis enemigos han sido vencidos por mí. Conozco los verdaderos principios de los Vedas y los Vedāṅgas, y soy versado en el nīti-śāstra, la ciencia del gobierno y la ética.”

Verse 13

अजेयोऽव्याहतैश्वर्यो मत्तः कोऽन्योऽधिको भुवि । अहंकारपरस्यैवं जातासूया परेष्वपि ॥ १३ ॥

“Soy invencible; mi poder soberano no halla obstáculo. En la tierra, ¿quién es superior a mí?” Así, en quien se entrega al egoísmo, también nace la envidia hacia los demás.

Verse 14

असूयातोऽभवत्कामस्तस्य राज्ञो मुनीश्वर । एषु स्थितेषु तु नरो विनाशं यात्यसंशयम् ॥ १४ ॥

¡Oh señor entre los sabios! De la envidia de aquel rey nació el deseo; y cuando tales faltas se aferran, el hombre, sin duda, camina hacia la ruina.

Verse 15

यौवनं धनसंपत्तिः प्रभुत्वमविवेकिता । एकैकमप्यनर्थाय किमु यत्र चतुष्टयम् ॥ १५ ॥

Juventud, riqueza, autoridad y falta de discernimiento: cada una por sí sola puede traer desgracia; ¿qué decir cuando las cuatro se juntan?

Verse 16

तस्यासूया नु महती जाता लोकविरोधिनी । स्वदेहनाशिनी विप्र सर्वसम्पद्विनाशिनी ॥ १६ ॥

De ahí surgió una gran envidia, que vuelve al mundo contrario a la persona; oh brāhmaṇa, destruye el propio cuerpo y arruina toda prosperidad.

Verse 17

असूयाविष्टमनसि यदि संपत्प्रवर्त्तते । तुषाग्निं वायुसंयोगमिव जानीहि सुव्रत ॥ १७ ॥

Oh virtuoso de buen voto, si la prosperidad surge en una mente poseída por la envidia, sábelo: es como fuego oculto en la paja que, al unirse con el viento, pronto se aviva y trae ruina.

Verse 18

असूयोपेतमनसां दम्भाचारवतां तथा । परुषोक्तिरतानां च सुखं नेह परत्र च ॥ १८ ॥

Para quienes tienen la mente colmada de envidia, viven en hipocresía y fingimiento, y se deleitan en palabras ásperas, no hay dicha ni en este mundo ni en el venidero.

Verse 19

असूयाविष्टचित्तानां सदा निष्ठुरभाषिणाम् । प्रिया वा तनया वापि बान्धवा अप्यरातयः ॥ १९ ॥

Para quienes tienen la mente poseída por la envidia y hablan siempre con dureza, aun la esposa amada, el hijo y hasta los propios parientes se vuelven como enemigos.

Verse 20

मनोभिलाषं कुरुते यः समीक्ष्य परस्त्रियम् । स स्वसंपद्विनाशाय कुठारो नात्र संशयः ॥ २० ॥

Quien, al mirar a la esposa de otro, alberga deseo en su mente, es un hacha para la ruina de su propia prosperidad; de ello no hay duda.

Verse 21

यः स्वश्रेयोविनाशाय कुर्याद्यत्नं नरो मुने । सर्वेषां श्रेयसं दृष्ट्वा स कुर्यान्मत्सरं कुधीः ॥ २१ ॥

Oh sabio, quien se empeña en destruir su propio bien verdadero—al ver el bienestar y la prosperidad de los demás—se llena de envidia; tal persona tiene el entendimiento torcido.

Verse 22

मित्रापत्यगृहक्षेत्रधनधान्यपशुष्वपि । हानिमिच्छन्नरः कुर्यादसूयां सततं द्विज ॥ २२ ॥

Oh dos veces nacido, el hombre que desea la pérdida ajena se entrega sin cesar a la envidia—hasta contra amigos, hijos, casa, tierras, riquezas, granos y ganado.

Verse 23

अथ तस्याविनीतस्य ह्यसूयाविष्टचेतसः । हैहयास्तालजङ्घाश्च बलिनोऽरातयोऽभवन् ॥ २३ ॥

Entonces, por su falta de disciplina y porque su mente estaba poseída por la envidia, los poderosos Haihayas y los Tālajaṅghas se convirtieron en sus enemigos.

Verse 24

यस्यानुकूलो लक्ष्मीशः सौभाग्यं तस्य वर्द्धते । सएव विमुखो यस्य सौभाग्यं तस्य हीयते ॥ २४ ॥

Aquel a quien el Señor de Lakṣmī, Viṣṇu, favorece, ve crecer su buena fortuna. Mas aquel de quien ese mismo Señor se aparta, ve menguar su fortuna.

Verse 25

तावत्पुत्राश्च पौत्राश्च धनधान्यगृहादयः । यावदीक्षेत लक्ष्मीशः कृपापाङ्गेन नारद ॥ २५ ॥

Oh Nārada: hijos y nietos, riquezas, granos, casas y lo demás permanecen sólo mientras el Señor de Lakṣmī, Viṣṇu, los mire con su mirada de gracia, de soslayo.

Verse 26

अपि मूर्खान्धबधिरजडाः शूरा विवेकिनः । श्लाघ्या भवन्ति विप्रेन्द्र प्रेक्षिता माधवेन ये ॥ २६ ॥

Oh excelso entre los brāhmaṇas: aun el necio, el ciego, el sordo y el torpe se vuelven dignos de alabanza—más aún, se tornan valientes y discernientes—cuando Mādhava (Viṣṇu) los ha mirado.

Verse 27

सौभाग्यं तस्य हीयेत यस्यासूयादिलाञ्छनम् । जायते नात्र संदेहो जन्तुद्वेषो विशेषतः ॥ २७ ॥

La buena fortuna de aquel en quien surge la marca de la envidia y faltas semejantes se va menguando. De ello no hay duda, especialmente cuando hay odio hacia los seres vivos.

Verse 28

सततं यस्य कस्यापि यो द्वेषं कुरुते नरः । तस्य सर्वाणि नश्यन्ति श्रेयांसि मुनिसत्तम ॥ २८ ॥

Oh el mejor de los sabios: el hombre que continuamente alberga odio hacia cualquiera—sea quien sea—ve destruidos todos sus bienes auspiciosos y su bienestar superior.

Verse 29

असूया वर्द्धते यस्य तस्य विष्णुः पराङ्मुखः । धनं धान्यं मही संपद्विनश्यति ततो ध्रुवम् ॥ २९ ॥

Aquel en quien la envidia (asūyā) crece sin cesar, el Señor Viṣṇu le vuelve el rostro. Después de ello, con certeza se destruyen sus riquezas, sus granos y la prosperidad de sus tierras.

Verse 30

विवेकं हन्त्यहंकारस्त्वविवेकात्तु जीविनाम् । आपदः संभवन्त्येवेत्यहंकारं त्यजेत्ततः ॥ ३० ॥

El ahaṅkāra (ego) destruye el viveka (discernimiento). Y por la falta de discernimiento en los seres vivos, las calamidades surgen inevitablemente; por eso, abandónese el ego.

Verse 31

अहंकारो भवेद्यस्य तस्य नाशोऽतिवेगतः । असूयाविष्टमनसस्तस्य राज्ञः परैः सह ॥ ३१ ॥

Para el rey en quien surge el ahaṅkāra, la ruina llega con gran rapidez. Y para el rey cuya mente está poseída por la envidia, la destrucción llega también junto con sus enemigos.

Verse 32

आयोधनमभूद् घोरं मासमेकं निरन्तरम् । हैहयैस्तालजङ्घैश्च रिपुभिः स पराजितः ॥ ३२ ॥

Una batalla terrible se prolongó sin cesar durante un mes entero. Y él fue derrotado por los enemigos Haihayas y Tālajaṅghas.

Verse 33

वनं गतस्ततो बाहुरन्तर्वत्न्या स्वभार्यया । अवाप परमां तुष्टिं तत्र दृष्ट्वा महत्सरः ॥ ३३ ॥

Entonces Bāhu se internó en el bosque con su propia esposa, que estaba encinta. Allí, al contemplar el gran lago, alcanzó la suprema satisfacción del corazón.

Verse 34

असूयोपेतमनसस्तस्य भावं निरीक्ष्य च । सरोगतविहंगास्ते लीनाश्चित्रमिदं महत् ॥ ३४ ॥

Al ver la disposición de su mente, colmada de celos, aquellas aves que moraban en el lago se desvanecieron—un espectáculo en verdad asombroso y extraordinario.

Verse 35

अहो कष्टमहो रूपं घोरमत्र समागतम् । विशन्तस्त्वरया वासमित्यूचुस्ते विहंगमाः ॥ ३५ ॥

«¡Ay, qué desgracia! ¡Ay, qué forma terrible ha llegado aquí!» Así clamaron aquellas aves, y con premura entraron en su morada.

Verse 36

सोऽवगाह्य सरो भूपः पत्नीभ्यां सहितो मुदा । पीत्वा जलं च सुखदं वृक्षमूलमुपाश्रिताः ॥ ३६ ॥

Tras bañarse en el lago, el rey—gozoso junto a sus dos esposas—bebió el agua deleitosa y luego reposó al pie de un árbol.

Verse 37

तस्मिन्बाहौ वनं याते तेनैव परिरक्षिताः । दुर्गुणान्विगणय्यास्य धिग्धिगित्यब्रुवन्प्रजाः ॥ ३७ ॥

Cuando aquel de brazos poderosos se internó en el bosque, el pueblo—aunque aún protegido sólo por él—comenzó a enumerar sus defectos y exclamó una y otra vez: «¡Vergüenza! ¡Vergüenza!»

Verse 38

यो वा को या गुणी मर्त्यः सर्वश्लाघ्यतरो द्विज । सर्वसंपत्समायुक्तोऽप्यगुणी निन्दितो जनैः ॥ ३८ ॥

Oh, nacido dos veces, cualquier persona—sea quien sea—que posea virtud es la más digna de alabanza; pero aun quien goce de toda prosperidad, si carece de virtud, es censurado por la gente.

Verse 39

अपकीर्तिसमो मृत्युर्लोकेष्वन्यो न विद्यते । यदा बाहुर्वनं यातस्तदा तद्रा ज्यगा जनाः । सन्तुष्टिं परमां याता दवथौ विगते यथा ॥ ३९ ॥

En los mundos no hay muerte comparable a la deshonra. Cuando Bāhu se internó en el bosque, el pueblo de aquel reino alcanzó la suprema satisfacción, como quien halla alivio cuando cede la fiebre ardiente.

Verse 40

निन्दितो बहुशो बाहुर्मृतवत्कानने स्थितः । निहत्य कर्म च यशो लोके द्विजवरोत्तम ॥ ४० ॥

Muchas veces vituperado, Bāhu permaneció en el bosque como si estuviera muerto; y, tras arruinar sus propias obras (mérito) y su fama en el mundo, oh el más excelso de los nacidos dos veces.

Verse 41

नास्त्यकीर्तिसमो मृत्युर्नास्ति क्रोधसमो रिपुः । नास्ति निंदासमं पापं नास्ति मोहसमासवः ॥ ४१ ॥

No hay muerte como la deshonra; no hay enemigo como la ira. No hay pecado como la calumnia; no hay embriaguez como el engaño (moha).

Verse 42

नास्त्यसूयासमाकीर्तिर्नास्ति कामसमोऽनलः । नास्ति रागसमः पाशो नास्ति संगसमं विषम् ॥ ४२ ॥

No hay difamación como la envidia; no hay fuego como el deseo. No hay lazo como el apego (rāga), ni veneno como la compañía mundana a la que uno se aferra.

Verse 43

एवं विलप्य बहुधा बाहुरत्यन्तदुःखितः । जीर्णाङ्गो मनसस्तापाद् वृद्धभावादभूदसौ ॥ ४३ ॥

Lamentándose así de muchas maneras, Bāhu quedó abrumado por un dolor extremo; y, por el ardor angustioso de su mente, su cuerpo se consumió y cayó en el estado de vejez.

Verse 44

गते बहुतिथे काले और्वाश्रमसमीपतः । स बाहुर्व्याधिना ग्रस्तो ममार मुनिसत्तम ॥ ४४ ॥

Pasado mucho tiempo, cerca del āśrama de Aurva, el rey Bāhu—afligido por la enfermedad—murió, oh el mejor de los sabios.

Verse 45

तस्य भार्या च दुःखार्ता कनिष्ठा गर्भिणी तदा । चिरं विलप्य बहुधा सह गन्तुं मनो दधे ॥ ४५ ॥

Su esposa menor, entonces encinta y abatida por el dolor, lloró largamente de muchas maneras y, en su corazón, resolvió ir con él.

Verse 46

समानीय च सैधांसि चितां कृत्वातिदुःखिता । समारोप्य तमारूढं स्वयं समुपचक्रमे ॥ ४६ ॥

Y reuniendo la leña, levantó la pira funeraria; abatida por un dolor extremo, lo colocó sobre ella y luego ella misma subió, iniciando el acto de entrar en la pira.

Verse 47

एतस्मिन्नन्तरे धीमानौर्वस्तेजोनिधिर्मुनिः । एतद्विज्ञातवान्सर्वं परमेण समाधिना ॥ ४७ ॥

Entretanto, el sabio rishi Aurva—morada de resplandor espiritual—conoció todo esto mediante el supremo samādhi.

Verse 48

भूतं भव्यं वर्त्तमानं त्रिकालज्ञा मुनीश्वराः । गतासूया महात्मानः पश्यन्ति ज्ञानचक्षुषा ॥ ४८ ॥

Los señores de los sabios, conocedores de los tres tiempos, contemplan pasado, futuro y presente con el ojo de la sabiduría; esas grandes almas están libres de envidia.

Verse 49

तपोभिस्तेजसां राशिरौर्वपुण्यसमो मुनिः । संप्राप्तस्तत्र साध्वी च यत्र बाहुप्रिया स्थिता ॥ ४९ ॥

Aquel sabio—un cúmulo de fulgor espiritual nacido de las austeridades, e igual en mérito a Aurva—llegó al lugar mismo donde moraba la virtuosa señora Bāhupriyā.

Verse 50

चितामारोढुमुद्युक्तां तां दृष्ट्वा मुनिसत्तमः । प्रोवाच धर्ममूलानि वाक्यानि मुनिसत्तमः ॥ ५० ॥

Al verla dispuesta a subir a la pira funeraria, el más excelso de los sabios pronunció palabras que alcanzan la raíz misma del dharma.

Verse 51

और्व उवाच । राजवर्यप्रिये साध्वि मा कुरुष्वातिसाहसम् । तवोदरे चक्रवर्ती शत्रुहन्ता हि तिष्ठति ॥ ५१ ॥

Dijo Aurva: «Oh virtuosa dama, amada del más noble de los reyes, no cometas una osadía temeraria. Pues en tu vientre mora un futuro cakravartin, vencedor de enemigos».

Verse 52

बालापत्याश्च गर्भिण्यो ह्यदृष्टऋतवस्तथा । रजस्वला राजसुते नारोहन्ति चितां शुभे ॥ ५२ ॥

Oh princesa auspiciosa, las mujeres con hijos pequeños, las embarazadas, las que aún no han tenido la menstruación y las que están menstruando no ascienden a la pira funeraria.

Verse 53

ब्रह्महत्यादिपापानां प्रोक्ता निष्कृतिरुत्तमैः । दम्भिनो निंदकस्यापि भ्रूणघ्नस्य न निष्कृतिः ॥ ५३ ॥

Para pecados como el de matar a un brahmán y otros semejantes, las máximas autoridades han enseñado expiaciones; pero para el hipócrita, el difamador y aun para el que mata al embrión, no hay expiación.

Verse 54

नास्तिकस्य कृतघ्नस्य धर्मोपेक्षाकरस्य च । विश्वासघातकस्यापि निष्कृतिर्नास्ति स्रुवते ॥ ५४ ॥

Oh Sruvate, no hay expiación para el ateo (nāstika), para el ingrato, para quien desprecia el Dharma, ni siquiera para quien traiciona la confianza.

Verse 55

तस्मादेतन्महत्पापं कर्त्तुं नार्हसि शोभने । यदेतद्दुःखमुत्पन्नं तत्सर्वं शांतिमेष्यति ॥ ५५ ॥

Por eso, oh hermosa, no debes cometer este gran pecado. Toda pena que aquí ha surgido se aquietará por completo y se tornará paz.

Verse 56

इत्युक्ता मुनिना साध्वी विश्वस्य तदनुग्रहम् । विललापातिदुःखार्ता समुह्यधवपत्कजौ ॥ ५६ ॥

Así amonestada por el sabio—que habló para el bien de todo el mundo—aquella mujer virtuosa, abatida por un dolor extremo, se lamentó y, perdiendo el dominio de sí, cayó al suelo.

Verse 57

और्वोऽपि तां पुनः प्राह सर्वशास्त्रार्थकोविदः । मा रोदी राजतनये श्रियमग्र्ये गमिष्यसि ॥ ५७ ॥

Aurva también volvió a hablarle—conocedor del sentido de todas las śāstras: «No llores, oh princesa; alcanzarás la más alta prosperidad».

Verse 58

मा मुंचास्रं महाभागे प्रेतो दाह्योऽद्य सज्जनैः । तस्माच्छोकं परित्यज्य कुरु कालोचितां क्रियाम् ॥ ५८ ॥

Oh noble señora, no derrames lágrimas. Hoy, este difunto debe ser cremado por los virtuosos. Por ello, abandona el duelo y cumple el rito propio del tiempo oportuno.

Verse 59

पंडिते वापि मूर्खे वा दरिद्रे वा श्रियान्विते । दुर्वृत्ते वा सुवृत्ते वा मृत्योः सर्वत्र तुल्यता ॥ ५९ ॥

Sea sabio o necio, pobre o colmado de fortuna, de mala conducta o de buena conducta: la muerte es igual para todos, en todas partes.

Verse 60

नगरे वा तथारण्ये दैवमत्रातिरिच्यते ॥ ६० ॥

Ya sea en la ciudad o igualmente en el bosque, en este asunto se dice que el destino (daiva) prevalece.

Verse 61

यद्यत्पुरातनं कर्म तत्तदेवेह युज्यते । कारणं दैवमेवात्र मन्ये सोपाधिका जनाः ॥ ६१ ॥

Cualquier acto antiguo que se haya realizado, ese mismo fruto se experimenta aquí. En esto, sostengo que sólo el destino (daiva) es la causa; mas la gente común, condicionada por limitaciones, piensa de otro modo.

Verse 62

गर्भे वा बाल्यभावे वा यौवने वापि वार्द्धके । मृत्योर्वशं प्रयातव्यं जन्तुभिः कमलानने ॥ ६२ ॥

Ya sea en el vientre, en la niñez, en la juventud o incluso en la vejez, oh de rostro de loto, los seres han de pasar inevitablemente bajo el dominio de la Muerte.

Verse 63

हन्ति पाति च गोविन्दो जन्तून्कर्मवशे स्थितान् । प्रवादं रोपयन्त्यज्ञा हेतुमात्रेषु जन्तुषु ॥ ६३ ॥

Govinda derriba y también protege a los seres que permanecen bajo el dominio de su propio karma. Pero los ignorantes siembran culpa y calumnia en meras causas secundarias: sólo en las criaturas y en los instrumentos.

Verse 64

तस्माद्दुःखं परित्यज्य सुखिनी भव सुव्रते । कुरु पत्युश्च कर्माणि विवेकेन स्थिरा भव ॥ ६४ ॥

Por ello, abandona la pena y sé dichosa, oh mujer de nobles votos. Cumple los deberes ligados a tu esposo y, con discernimiento, permanece firme y serena.

Verse 65

एतच्छरीरं दुःखानां व्याधीनामयुतैर्वृतम् । सुखाभासं बहुक्लेशं कर्मपाशेन यन्त्रितम् ॥ ६५ ॥

Este cuerpo está rodeado por incontables sufrimientos y enfermedades; ofrece sólo la apariencia de dicha, está colmado de muchas aflicciones y queda sujeto por el lazo del karma.

Verse 66

इत्याश्वास्य महाबुद्धिस्तया कार्याण्यकारयत् । त्यक्तशोका च सा तन्वी नता प्राह मुनीश्वरम् ॥ ६६ ॥

Habiéndola consolado así, el sabio de gran entendimiento hizo que, por medio de ella, se cumplieran los ritos y deberes necesarios. Libre ya de pena, aquella dama esbelta se inclinó reverente y luego habló al señor de los ascetas.

Verse 67

किमत्र चित्रं यत्सन्तः परार्थफलकांक्षिणः । नहि द्रुमाश्च भोगार्थं फलन्ति जगतीतले ॥ ६७ ॥

¿Qué tiene de extraño que los virtuosos anhelen el fruto de sus obras para el bien de los demás? Pues los árboles, sobre la faz de la tierra, no dan fruto para su propio deleite.

Verse 68

योऽन्यदुःखानि विज्ञाय साधुवाक्यैः प्रबोधयेत् । स एव विष्णुस्तत्त्वस्थो यतः परहिते स्थितः ॥ ६८ ॥

Quien, comprendiendo los sufrimientos ajenos, los despierta con palabras nobles—ése es verdaderamente Viṣṇu, firme en la realidad, porque permanece dedicado al bien de los demás.

Verse 69

अन्यदुःखेन यो दुःखी योऽन्य हर्षेण हर्षितः । स एव जगतामीशो नररूपधरो हरिः ॥ ६९ ॥

Quien se entristece por la tristeza ajena y se regocija con la alegría ajena—ése, y sólo ése, es Hari, Señor de los mundos, que ha asumido forma humana.

Verse 70

सद्भिः श्रुतानि शास्त्राणि परदुःखविमुक्तये । सर्वेषां दुःखनाशाय इति सन्तो वदन्ति हि ॥ ७० ॥

Los virtuosos escuchan y estudian los śāstra para liberarse del sufrimiento ajeno; en verdad, los santos declaran que el fin del śāstra es destruir la pena de todos los seres.

Verse 71

यत्र सन्तः प्रवर्त्तन्ते तत्र दुःखं न बाधते । वर्तते यत्र मार्तण्डः कथं तत्र तमो भवेत् ॥ ७१ ॥

Donde los santos moran y obran conforme al dharma, el dolor no puede afligir. Donde resplandece Mārtaṇḍa, el Sol, ¿cómo podría haber tinieblas?

Verse 72

इत्येवं वादिनी सा तु स्वपत्युश्चापराः क्रियाः । चकार तत्सरस्तीरे मुनिप्रोक्तविधानतः ॥ ७२ ॥

Habiendo hablado así, ella realizó entonces los ritos para su propio esposo y las demás observancias prescritas a la orilla de aquel lago, exactamente según el método indicado por el sabio.

Verse 73

स्थिते तत्र मुनौ राजा देवराडिव संज्वलन् । चितामध्याद्विनिष्क्रम्य विमानवरमास्थितः ॥ ७३ ॥

Mientras el sabio permanecía allí, el rey—resplandeciente como el soberano de los devas—salió del centro de la pira funeraria y tomó asiento en un espléndido vimāna, carro celestial.

Verse 74

प्रपेदे परमं धाम नत्वा चौर्वं मुनीश्वरम् । महापातकयुक्ता वा युक्ता वा चोपपातकैः । परं पदं प्रयान्त्येव महद्भिरवलोकिताः ॥ ७४ ॥

Habiéndose postrado ante aquel señor entre los sabios, Caurva alcanzó la Morada suprema. Aun quienes cargan grandes pecados, o están enredados en faltas menores, ciertamente llegan al Estado más alto cuando son mirados con gracia por los grandes.

Verse 75

कलेवरं वा तद्भस्म तद्धूमं वापि सत्तम । यदि पश्यति पुण्यात्मा स प्रयाति परां गतिम् ॥ ७५ ॥

Oh el mejor de los virtuosos: si un alma justa contempla ese cuerpo—o sus cenizas, o incluso su humo—alcanza el destino supremo.

Verse 76

पत्युः कृतक्रिया सा तु गत्वाश्रमपदं मुनेः । चकार तस्य शुश्रूषां सपत्न्या सह नारद ॥ ७६ ॥

Tras cumplir los ritos funerarios de su esposo, fue al āśrama del sabio; y allí, oh Nārada, se entregó al servicio de aquel muni, junto con su coesposa.

Verse 77

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे गङ्गामाहात्म्यं नाम सप्तमोऽध्यायः ॥ ७ ॥

Así concluye el capítulo séptimo, llamado “La Grandeza del Gaṅgā”, en la Primera Parte (Pūrva-bhāga), Primera Sección (Prathama-pāda) del sagrado Bṛhannāradīya Purāṇa.