Adhyaya 71

Verse 1

[वेर्सेस् २,७०।३ - ४९ नोत् अवैलब्ले अत् प्रेसेन्त्] सूत उवाच सात्त्वताज्जज्ञिरे पुत्राः कौशल्यायां महाबलाः / भजमानो भजिर्द्दिव्यो वृष्णिर्देवावृधो ऽन्धकः

[Los versos 2.70.3–49 no están disponibles] Dijo Sūta: De Sāttvata, en Kauśalyā, nacieron hijos de gran fuerza: Bhajamāna, Bhaji, Divya, Vṛṣṇi, Devāvṛdha y Andhaka.

Verse 2

महाभोजश्च विख्यातो ब्रह्मण्यस्सत्यसंगरः / तेषां हि सर्गाश्चत्वारः शृणुध्वं विस्तरेण वै

Mahābhoja fue célebre, devoto de los brāhmaṇas y firme en la batalla por la verdad. De ellos hay cuatro sargas: escuchadlos en detalle.

Verse 3

भजमानस्य सृंजय्यो बाह्यका चोपवाह्यका / सृंज यस्य सुते द्वे तु बाह्यके ते उदावहत्

Las esposas de Bhajamāna fueron Sṛṃjayyā, Bāhyakā y Upavāhyakā. Las dos hijas de Sṛṃjaya fueron entregadas en matrimonio por Bāhyakā.

Verse 4

तस्य भार्ये भगिन्यौ ते प्रसूते तु सुतान्बहून् / निम्लोचिः किङ्कणश्चैव धृष्टिः पर पुरञ्जयः

Sus dos esposas, que eran hermanas, dieron a luz muchos hijos: Nimloci, Kiṅkaṇa, Dhṛṣṭi y Para-purañjaya.

Verse 5

ते बाह्यकाया सृंजय्या भजमानाद्विजज्ञिरे / अयुताजित्सहस्राजिच्छताजिदिति नामतः

Ellos nacieron de Bāhyakā y Sṛṃjayyā por Bhajamāna; por nombre fueron Ayutājit, Sahasrājit y Śatājit.

Verse 6

बाह्यकायां भगिन्यां ते भजमानाद्विजज्ञिरे / तेषां देवावृधो राजा चचार परमं तपः / पुत्रः सर्वगुणोपेतो मम भूयादिति स्म ह

También de la hermana llamada Bāhyakā nacieron por Bhajamāna. Entre ellos, el rey Devāvṛdha practicó la más alta austeridad, diciendo: «Que yo tenga un hijo dotado de todas las virtudes».

Verse 7

संयोज्या त्मानमेवं स पर्णाशजलमस्पृशत्

Así, dominándose a sí mismo, tocó las aguas sagradas del río Parṇāśā.

Verse 8

सा चोपस्पर्शनात्तस्य चकार प्रियमापगा / कल्याणत्वान्नरपतेस्तस्य सा निम्नगोत्तमा

Por su contacto, la corriente Apagā se complació e hizo para el rey un bien querido; aquel río excelso se volvió auspicioso para el soberano.

Verse 9

चिन्तयाभिपरीताङ्गी जगामाथ विनिश्चयम् / नाभिगच्छामि तां नारीं यस्यामेवंविधः सुतः

Turbada por la preocupación, llegó a una decisión: «No iré a esa mujer que tiene un hijo de tal índole».

Verse 10

भवेत्सर्वगुणोपेतो राज्ञो देवावृधस्य हि / तस्मादस्य स्वयं चाहं भवाम्यद्य सहव्रता

Que el rey Devāvṛdha esté colmado de todas las virtudes; por ello, hoy yo misma seré su sahavratā, su compañera fiel en el dharma.

Verse 11

जज्ञे तस्याः स्वयं हृत्स्थो भावस्तस्य यथेरितः / अथ भूत्वा कुमारी तु सा चिन्तापरमेव च

En su corazón nació por sí mismo el sentimiento tal como se había dicho; y luego, aun siendo doncella, quedó sumida en la más honda preocupación.

Verse 12

वरयामास राजानं तामियेष स पार्थिवः / तस्यामाधत्त गर्भे स तेजस्विनमुदा रधीः

El rey la tomó por esposa, y ella se unió a aquel soberano terrenal. Con júbilo concibió en su seno a un hijo resplandeciente de vigor.

Verse 13

अथ सा नवमे मासि सुषुवे सरिता वरा / पुत्रं सर्वगुणोपेतं बभ्रुं देवावृधत्तदा

Luego, en el noveno mes, la excelsa Saritā dio a luz a un hijo, Babhrū, colmado de todas las virtudes; entonces los dioses engrandecieron a Devāvṛdha.

Verse 14

तत्र वंशे पुराणज्ञा गाथां गायन्ति वै द्विजाः / गुणान्देवावृधस्यापि कीर्तयन्तो महात्मनः

En esa estirpe, los dvijas versados en los Purāṇas entonan cantos; y, al hacerlo, proclaman también las virtudes del magnánimo Devāvṛdha.

Verse 15

यथैव शृणुमो दूरात्सपंश्यामस्तथान्तिकात् / बभ्रुः श्रेष्ठो मनुष्याणां देवैर्देवावृथः समः

Tal como oímos desde lejos, así también vemos de cerca: Babhrū fue el más excelso entre los hombres, y entre los dioses, igual a Devāvṛdha.

Verse 16

पुरुषाः पञ्चषष्टिश्च सहस्राणि च सप्ततिः / येमृतत्वमनुप्राप्ता बब्रोर्देवावृधादपि

Sesenta y cinco mil setenta hombres: ellos alcanzaron la inmortalidad gracias a Babhrū y también a Devāvṛdha.

Verse 17

यज्वा दानपतिर्धीरो ब्रह्मण्यः सत्यवाग्बुधः / कीर्त्तिमांश्च महाभोजः सात्त्वतानां महारथः

Era ejecutor de sacrificios, señor de la dádiva, firme, devoto de los brahmanes, veraz y sabio. Famoso Mahābhoja, fue gran auriga-guerrero entre los Sāttvata.

Verse 18

तस्यान्ववायः सुमहान्भोजा ये भुवि विश्रुताः / गान्धारी चैव माद्री च धृष्टैर्भार्ये बभूवतुः

Su linaje fue grandísimo; los Bhoja, célebres en la tierra, se hicieron conocidos. Para Dhṛṣṭa, Gāndhārī y Mādrī llegaron a ser dos esposas.

Verse 19

गान्धारी जनयामास सुमित्रं मित्रनन्दनम् / साद्री युधाजितं पुत्रं ततो मीढ्वांसमेव च

Gāndhārī dio a luz a Sumitra, alegría de los amigos. Mādrī engendró al hijo llamado Yudhājit y después también a Mīḍhvāṃsa.

Verse 20

अनमित्रं शिनं चैव ताबुभौ पुरुषोत्तमौ / अनमित्रसुतो निघ्नो निघ्नस्य द्वौ बभूवतुः

Anamitra y Śina: ambos fueron varones excelentes. El hijo de Anamitra fue Nighna, y Nighna tuvo dos hijos.

Verse 21

प्रसेनश्च महाभागः सत्राजिच्च सुताबुभौ / तस्य सत्राजितः सूर्यः सखा प्राणसमो ऽभवत्

Prasena, muy afortunado, y Satrājit fueron sus dos hijos. Para Satrājit, el dios Sol, Sūrya, fue un amigo tan querido como la propia vida.

Verse 22

स कदाचिन्निशापाये रथेन रथिनां वरः / तोयं कूलात्समुद्धर्तुमुपस्थातुं ययौरविम्

Una vez, al declinar la noche, el mejor de los guerreros del carro partió en su auriga para tomar agua de la ribera y acudir a la adoración del dios Sol, Ravi.

Verse 23

तस्योपतिष्ठतः सूर्यं विवस्वानग्रतः स्थितः / सुस्पष्टमूर्त्तिर्भगवांस्तेजोमण्डलवान्विभुः

Mientras él rendía culto, Surya, Vivasvān, se detuvo ante él: el Bhagaván de forma nítida, rodeado de un círculo de fulgor, el Señor omnipotente.

Verse 24

अथ राजा विवस्वन्तमुवाच स्थितमग्रतः / यथैव व्योम्नि पश्यामि त्वामहं ज्योतिषां पते

Entonces el rey dijo a Vivasvān, que estaba ante él: «Oh señor de las luminarias, tal como te contemplo en el firmamento, así mismo te veo aquí».

Verse 25

तेजोमण्डलिनं चैव तथैवाप्यग्रतः स्थितम् / को विशेषो विवस्वंस्ते सख्येनोपगतस्य वै

Y te veo igualmente ante mí, ceñido por tu círculo de fulgor; oh Vivasvān, ¿qué diferencia hay en ti cuando vienes en amistad?

Verse 26

एतच्छ्रुत्वा स भगवान्मणिरत्नं स्यमन्तकम् / स्वकण्ठादवमुच्याथ बबन्ध नृपतेस्तदा

Al oír esto, el Bhagaván, el dios Sol, se quitó de su cuello la joya Syamantaka y en ese mismo instante la ciñó al rey.

Verse 27

ततो विग्रहवन्तं तं ददर्श नृपतिस्तदा / प्रीतिमानथ तं दृष्ट्वा मुहूर्त्तं कृतवान्कथाम्

Entonces el rey vio a aquel ser de forma manifiesta. Al verlo, se llenó de gozo y por un momento conversó con él.

Verse 28

तमभिप्रस्थितं भूयो विवस्वन्तं स सत्रजित् / प्रोवाचाग्निसवर्णं त्वां येन लोकः प्रपश्यति

Cuando Vivasvān se disponía a partir de nuevo, Satrajit le dijo: “Oh, de fulgor como el fuego: por ti el mundo contempla.”

Verse 29

तदेतन्मणिरत्नं मे भगवन्दातुमर्हसि / स्यमं तकं नाममणिं दत्तवांस्तस्य भास्करः

Oh Bhagaván, concédeme esta joya preciosa. Esta gema llamada Syamantaka le fue otorgada por Bhāskara.

Verse 30

स तमामुच्य नगरीं प्रविवेश महीपतिः / विस्मापयित्वाथ ततः पुरीमन्तःपुरं ययौ

Tras despedirlo, el rey entró en la ciudad. Asombrando a todos, se dirigió luego al interior del palacio, al aposento real.

Verse 31

स प्रसेनाय तद्दिव्यं मणिरत्नं स्यमन्तकम् / ददौ भ्रात्रे नरपतिः प्रेम्णा सत्राजिदुत्तमम्

El rey Satrajit, con afecto, entregó a su hermano Prasena la joya divina llamada Syamantaka.

Verse 32

स्यमन्तको नाम मणिर्यस्मिन्राष्ट्रे स्थितो भवेत् / कामवर्षी च पर्जन्यो न च व्याधिभयं तथा

En el reino donde mora la gema llamada Syamantaka, Parjanya derrama la lluvia según el deseo, y tampoco hay temor de enfermedades.

Verse 33

लिप्सां चक्रे प्रसेनात्तु मणिरत्नं स्यमन्तकम् / गोविन्दो न च तं लेभे शक्तो ऽपि न जहार च

Prasena codició la joya Syamantaka; mas Govinda no la obtuvo, y aun pudiendo, tampoco la arrebató.

Verse 34

कधाचिन्मृगयां यातः प्रसेनस्तेन भूषितः / स्यमन्तककृते सिंहाद्वधं प्राप सुदारुणम्

Cierta vez Prasena, adornado con aquella gema, fue de caza; por causa de Syamantaka halló una muerte terriblemente cruel a manos de un león.

Verse 35

जांबवानृक्षराजस्तु तं सिंहं निजघान वै / आदाय च मणिं दिव्यं स्वबिलं प्रविवेश ह

Entonces Jambaván, rey de los osos, dio muerte en verdad a aquel león; y tomando la gema divina, entró en su propia cueva.

Verse 36

तत्कर्म कृष्णस्य ततो वृष्ण्यन्धकमहत्तराः / मणिं गृध्नोस्तु मन्वानास्तमेव विशशङ्किरे

Tras aquel suceso, los ancianos de los linajes Vrishni y Andhaka, creyendo que Krishna codiciaba la gema, lo sospecharon a él mismo de aquel acto.

Verse 37

मिथ्यापवादं तेभ्यस्तं बलवानरिसूदनः / अमृष्यमाणो भगवान्वनं स विचचार ह

Incapaz de soportar la falsa calumnia que le lanzaron, el poderoso Bhagaván, destructor de enemigos, vagó por el bosque.

Verse 38

स तु प्रोसेनो मृगयामचरद्यत्र चाप्यथ / प्रसेनस्य पदं ग्राह्यं पुरं पौराप्तकारिभिः

Entonces Prosena andaba cazando por doquier; y las huellas de Prosena podían ser seguidas por los habitantes de la ciudad.

Verse 39

ऋक्षवन्तं गिरिवरं विन्ध्यं च नगमुत्तमम् / अन्वेषयत्परिश्रान्तः स ददर्श महामनाः

Aunque exhausto de buscar el excelso monte Ṛkṣavān y el supremo Vindhya, aquel de gran ánimo llegó a verlos.

Verse 40

साश्वं हतं प्रसेनं तं नाविन्दत्तत्र वै मणिम् / अथ सिंहः प्रसेनस्य शरीरस्याविदूरतः

Halló allí a Prosena muerto junto con su caballo, pero no encontró la gema; y un león estaba cerca del cuerpo de Prosena.

Verse 41

ऋक्षेण निहतो दृष्टः पदैरृक्षस्य सूचितः / पदैरन्वेषयामास गुहामृक्षस्य यादवः

Se vio que había sido muerto por un oso, señalado por las huellas del oso; entonces el Yadava siguió esas huellas para buscar la cueva del oso.

Verse 42

महत्यन्तर्बिले वाणीं शश्राव प्रमदेरिताम् / धात्र्या कुमारमादाय सुतं जांबवतो द्विजाः / क्रीडयन्त्याथ मणिना मारोदीरित्युदीरितम्

En el interior de la gran cueva oyó una voz, incitada por una mujer. La nodriza, tomando al niño, hijo de Jāmbavān, jugaba con la joya y exclamaba: «¡Golpea, entrégala!», oh nacidos dos veces.

Verse 43

धात्र्युवाच प्रसेनमवधीत्सिंहः सिंहो जांबवता हतः

La nodriza dijo: «Un león mató a Prasena; y ese león fue abatido por Jāmbavān».

Verse 44

सुकुमारक मारो दीस्तव ह्यें स्यमन्तकः / व्यक्तीकृतश्च शब्दः स तूर्णं चापि ययौ बिलम्

«Oh niño delicado, golpea—entrégala; este Syamantaka es tuyo.» Al oír con claridad esas palabras, se apresuró hacia la cueva.

Verse 45

अपश्यच्च बिलाभ्याशे प्रसेन मवदारितम् / प्रविश्य चापि भगवान्स ऋक्षबिलमञ्जसा

Cerca de la entrada de la cueva vio a Prasena despedazado. Entonces el Bienaventurado entró sin esfuerzo en la cueva del oso.

Verse 46

ददर्श ऋक्षराजानं जांबवन्तमुदारधीः / युयुधे वासुदेवस्तु बिले जांबवता सह

Con mente magnánima vio al rey de los osos, Jāmbavān. Entonces Vāsudeva combatió con Jāmbavān dentro de la cueva.

Verse 47

बाहुभ्यामेव गोविन्दो दिवसानेकविंशतिम् / प्रविष्टे च बिलं कृष्णे वसुदेवापुरस्सराः

Govinda combatió sólo con la fuerza de sus brazos durante veintiún días; cuando Kṛṣṇa entró en la cueva, Vasudeva y los demás, yendo al frente, lo siguieron.

Verse 48

पुनर्द्वारवतीं चैत्य हतं कृष्णं न्यवेदयन् / वासुदेवस्तु निर्जित्य जांबवन्तं महाबलम्

De nuevo fueron a Dvāravatī y, en el santuario, anunciaron: «Kṛṣṇa ha sido muerto»; mas Vāsudeva venció al poderosísimo Jāmbavān.

Verse 49

लेभे जांबवन्तीं कन्यामृक्षराजस्य सम्मनाम् / भगवत्तेजसा ग्रस्तो जांबवांन्प्रसभं मणिम्

Obtuvo a Jāmbavatī, la amada hija del rey de los osos; y Jāmbavān, sobrecogido por el fulgor del Señor, entregó también la joya que había arrebatado por la fuerza.

Verse 50

सुतां जांबवतीमाशु विष्वक्सेनाय दत्तवान् / मणिं स्यमन्तकं चैव जग्रहात्मविशुद्धये

Pronto entregó a la hija Jāmbavatī a Viṣvaksena; y, para la purificación de su ser, tomó la gema Syamantaka.

Verse 51

अनुनीयर्क्षराजं तं निर्ययौ च तदा बिलात् / एवं स मणिमाहृत्य विशोध्यात्मानमात्मना

Tras apaciguar al rey de los osos, salió entonces de la cueva; así, al traer la joya, se purificó a sí mismo por su propio acto.

Verse 52

ददौ सत्राजिते रत्नं मणिं सात्त्वतसन्निधौ / कन्यां पुनर्जांबवतीमुवाह मधुसूदनः

En presencia de los Sāttvata, Satrājit entregó la joya, la gema preciosa; y luego Madhusūdana, Śrī Kṛṣṇa, desposó a la doncella Jāmbavatī.

Verse 53

तस्मान्मिथ्याभिशापात्तु व्यशुध्यन्मधुसूदनः / इमां मिथ्याभिशप्तिं यः कृष्णस्येह व्यपोहिताम्

Por aquella falsa maldición, Madhusūdana, Śrī Kṛṣṇa, quedó purificado y sin culpa; quien conoce aquí cómo fue apartada esta maldición mentirosa lanzada contra Kṛṣṇa.

Verse 54

वेद मिथ्याभिशप्तिं स नाभिस्पृशति कर्हिचित् / दश त्वासन्सत्रजितो भार्यास्तस्यायुतं सुताः

Quien conoce esta falsa maldición, jamás es tocado por ella; Satrājit tuvo diez esposas y diez mil hijos varones.

Verse 55

ख्यातिमन्तस्त्रयस्तेषां भङ्गकारस्तु पूर्वजः / वीरो वातपतिश्चैव तपस्वी च बहुप्रियः

De ellos, tres eran muy renombrados; el mayor era Bhaṅgakāra: valiente, llamado Vātapati, asceta y amado por muchos.

Verse 56

अथ वीरमती नाम भङ्गकारस्य तु प्रसूः / सुषुवे सा कुमारीस्तु तिस्रो रूपगुणान्विताः

Luego, la esposa de Bhaṅgakāra se llamaba Vīramatī; ella dio a luz a tres doncellas dotadas de belleza y virtud.

Verse 57

सत्यभामोत्तमा स्त्रीणां व्रतिनी च दृढव्रता / तथा तपस्विनी चैव पिता कृष्णय तां ददौ

Satyabhama, la más excelsa entre las mujeres, firme en sus votos y en la austeridad; su padre la entregó a Sri Krishna.

Verse 58

न च सत्राजितः कृष्णो मणिरत्नं स्यमन्तकम् / आदत्त तदुपश्रुत्य भोजेन शतधन्वना

Satrajit no entregó a Sri Krishna la joya Syamantaka; al oírlo, Satadhanva del linaje Bhoja se encendió en ira.

Verse 59

तदा हि प्रार्थयामास सत्यभामामनिन्दिताम् / अक्रूरो धनमन्विच्छन्मणिं चैव स्यमन्तकम्

Entonces Akrura, codiciando riquezas y la joya Syamantaka, pidió la mano de la intachable Satyabhama.

Verse 60

सत्राजितं ततो इत्वा शतधन्वा महाबलः / रात्रौ तं मणिमादाय ततो ऽक्रूराय दत्तवान्

Luego Satadhanva, de gran fuerza, fue a Satrajit; de noche tomó la joya y después se la entregó a Akrura.

Verse 61

अक्रूरस्तु तदा रत्नमादाय स नरर्षभः / समयं कारयाञ्चक्रे बोध्यो नान्यस्य चेत्युत

Entonces Akrura, el más noble de los hombres, tomó la joya e impuso un pacto: “que nadie más lo sepa”.

Verse 62

वयमभ्युपयोत्स्यामः कृष्णेन त्वां प्रधर्षितम् / मम वै द्वारका सर्वा वेशे तिष्ठत्य संशयम्

Nosotros ampararemos a ti, ultrajado por Krishna; toda mi Dvārakā, sin duda, permanece vestida de duelo.

Verse 63

हते पितरि दुःखार्त्ता सत्यभामा यशस्विनी / प्रययौ रथमारुह्य नगरं वारणावतम्

Muerto su padre, la ilustre Satyabhāmā, afligida por el dolor, subió al carro y partió hacia la ciudad de Vāraṇāvata.

Verse 64

सत्यभामा तु तद्वृत्तं भोजस्य शतधन्वनः / भर्तुर्निवेद्य दुःखार्त्ता पार्श्वस्थाश्रूण्यवर्त्तयत्

Satyabhāmā refirió a su esposo lo ocurrido con el bhoja Śatadhanvā; afligida, hizo derramar lágrimas a quienes estaban a su lado.

Verse 65

पाण्डवानां तु दग्धानां हरिः कृत्वोदकक्रियाम् / कल्यार्थे चैव भ्रातॄणां न्ययोजयत सात्यकिम्

Por los Pāṇḍava consumidos por el fuego, Hari realizó la ceremonia del agua; y por el bien de sus hermanos, encomendó la misión a Sātyaki.

Verse 66

ततस्त्वरितमागत्य द्वारकां मधुसूदनः / पूर्वजं हलिनं श्रीमानिदं वचनमब्रवीत्

Entonces Madhusūdana llegó apresuradamente a Dvārakā; el glorioso habló estas palabras a su hermano mayor, el portador del arado (Balarāma).

Verse 67

हतः प्रसेनः सिंहेन सत्राजिच्छतधन्वना / स्यमन्तको मार्गणीयस्तस्य प्रभुरहं प्रभो

Prasena fue muerto por un león, y Śatadhanvā dio muerte también a Satrājit. La gema Syamantaka debe ser buscada; oh Señor, yo soy su legítimo dueño.

Verse 68

तहारोह रथं शीघ्रं भोजं हत्वा महाबलम् / स्यमन्तकं महाबाहो सामान्यं वो भविष्यति

Entonces sube pronto al carro y mata a ese Bhoja de gran poder. Oh de brazos poderosos, la gema Syamantaka será para ti cosa accesible.

Verse 69

ततः प्रवृत्ते युद्धे तु तुमुले भोजकृष्णयोः / शतधन्वा तमक्रूरमवैक्षत्सर्वतो दिशम्

Luego estalló la batalla, terrible y estruendosa, entre Bhoja y Kṛṣṇa. Entonces Śatadhanvā miró en todas direcciones y vio a Akrūra.

Verse 70

अनालब्धावहारौ तु कृत्वा भोजजनार्द्दनौ / शक्तो ऽपि शाठ्याद्धार्दिक्यो नाक्रूरो ऽभ्युपपद्यत

Al disponer las cosas para que ni Bhoja ni Janārdana obtuvieran (la gema), Akrūra Hārdikya, aunque capaz, no se presentó por astucia engañosa.

Verse 71

अपयोते ततो बुद्धिं भूयश्चक्रे भयान्वितः / योजनानां शतं साग्रं हृदया प्रत्यपद्यत

Luego, sobrecogido por el miedo, volvió a decidir huir; y en su corazón resolvió alejarse más de cien yojanas.

Verse 72

विख्याता हृदया नाम शतयोजनगामिनी / भोजस्य वडवा दिव्या यया कृष्णमयोधयत्

Había una yegua divina de Bhoja, célebre con el nombre de Hṛdayā, capaz de recorrer cien yojanas; con ella Kṛṣṇa combatió.

Verse 73

क्षीणां जवेन त्दृदयामध्वनः शतयोजने / दृष्ट्वा रथस्य तां वृद्धिं शतधन्वा समुद्रवत्

En el trayecto de cien yojanas, Hṛdayā se agotó por la velocidad; al ver tal avance del carro, Śatadhanvā se agitó como el océano.

Verse 74

ततस्तस्या हयायास्तु श्रमात्खेदाच्च वै द्विजाः / खमुत्पेतुरथ प्राणाः कृष्णो राममथाब्रवीत्

Entonces, oh dvijas, por el cansancio y la aflicción de aquella yegua, su aliento vital se elevó al cielo; y Kṛṣṇa habló a Rāma.

Verse 75

तिष्ठस्वेह महाबाहो दृष्टदोषा मया हयी / पद्भ्यां गत्वा हरिष्यामि मणिरत्नं स्यमन्तकम्

Oh Mahābāhu, quédate aquí; he visto el defecto en la yegua. Iré a pie y traeré la joya Syamantaka.

Verse 76

पद्भ्यामेव ततो गत्वा शतधन्वानमच्युतः / मिथिलोपवने तं वै जघान परमास्त्रवित्

Luego Acyuta fue a pie y, conocedor de las armas supremas, dio muerte a Śatadhanvā en el bosque-jardín de Mithilā.

Verse 77

स्यमन्तकं न चापश्यद्धत्वा भोजं महाबलम् / निवृत्तं चाब्र वीत्कृष्णं रत्नं देहीति लाङ्गली

No se veía la joya Syamantaka. Al ver a Kṛṣṇa regresar tras dar muerte al poderoso Bhoja, Lāṅgalī (Balarāma) dijo: «Entrégame la gema».

Verse 78

नास्तीति कृष्णश्चोवाच ततो रामो रुषान्वितः / धिक्छब्दपूर्वमसकृत्प्रत्युवाच जनार्द्दनम्

Kṛṣṇa dijo: «No está». Entonces Rāma, colmado de ira, precediendo con «¡dhik!», respondió una y otra vez a Janārdana.

Verse 79

भातृत्वान्मर्षयाम्वेष स्वस्ति ते ऽस्तु व्रजाम्यहम् / कृत्यं न मे द्वारकया न त्वया न च वृष्णिभिः

Por ser hermanos lo soporto; que haya bienestar para ti, me marcho. No tengo ya asunto con Dvārakā, ni contigo, ni con los Vṛṣṇis.

Verse 80

प्रविवेश ततो रामो मिथिलामरिमर्द्दनः / सर्वकामैरुपहृतैर्मैथिलेनैव पूजितः

Luego Rāma, domador de enemigos, entró en Mithilā. El rey de Maithilā mismo lo honró con ofrendas de toda clase.

Verse 81

एतस्मिन्नेव काले तु बभ्रुर्मतिमतां वरः / नानारूपान्क्रतून्सर्वा नाजहार निरर्गलान्

En ese mismo tiempo, Babhrū, el mejor de los prudentes, celebró sin impedimento toda clase de kratus (sacrificios) de diversas formas.

Verse 82

दीक्षामयं सकवचं रक्षार्थं प्रविवेश ह / स्यमन्तककृते प्राज्ञो कान्दिनीजो महामनाः

Para proteger el Syamantaka, el sabio Kandinija, de gran ánimo, entró en la coraza sagrada hecha de dīkṣā como resguardo.

Verse 83

अकूर यज्ञा इति ते ख्यातास्तस्य महात्मनः / बह्वन्नदक्षिणाः सर्वे सर्वकामप्रदायिनः

Los sacrificios de aquel gran espíritu eran célebres como “yajñas de Akūra”; todos abundaban en alimento y dádivas, y otorgaban toda aspiración.

Verse 84

अथ दुर्योधनो राजा गत्वाथ मिथिलां प्रभुः / गदाशिक्षां ततो दिव्यां बलभद्रादवाप्तवान्

Entonces el rey Duryodhana, señor poderoso, fue a Mithilā y recibió de Balabhadra la enseñanza divina del combate con maza.

Verse 85

प्रसाद्य तु ततो रामो वृष्ण्यन्धकमहारथैः / आनीतो द्वारकामेव कृष्णेन च महात्मना

Luego los grandes guerreros Vṛṣṇi y Andhaka aplacaron a Rāma; y el magnánimo Kṛṣṇa lo condujo de vuelta a Dvārakā.

Verse 86

अक्रूरश्चान्धकैः सार्द्धमथायात्पुरुषर्षभः / युद्धे हत्वा तु शत्रुघ्नं सह बन्धुमता बली

Entonces Akūra, el mejor de los hombres, llegó con los Andhakas; y el poderoso, junto con Bandhumatā, dio muerte a Śatrughna en la batalla.

Verse 87

सुयज्ञतनयायां तु नरायां नरसत्तमौ / भङ्गकारस्य तनयौ विश्रुतौ सुमहाबलौ

Del seno de Nara, hija de Suyajña, nacieron dos varones excelsos; eran hijos de Bhaṅgakāra, célebres y de gran poder.

Verse 88

जज्ञातेंऽधकमुख्यस्य शक्रघ्नो बन्धुमांश्च तौ / वधे च भङ्गकारस्य कृष्णो न प्रीतिमानभूत्

Ambos nacieron en la estirpe del principal de los Andhaka, llamados Śakraghna y Bandhumān; mas en la muerte de Bhaṅgakāra, Kṛṣṇa no se complació.

Verse 89

ज्ञातिभेदभयाद्भीतस्तमुबेक्षितवानथ / अपयाते ततो ऽक्रूरे नावर्षत्पाकशासनः

Temiendo la división entre parientes, lo desatendió; y cuando Akrūra partió, Pākaśāsana (Indra) no hizo llover.

Verse 90

अनावृष्ट्या हतं राष्ट्रमभवद्बहुधा यतः / ततः प्रसादयामासुरक्रूरं कुकुरान्धकाः

Por la falta de lluvia, el reino quedó afligido de muchas maneras; entonces los Kukura y los Andhaka procuraron aplacar a Akrūra.

Verse 91

पुनर्द्वारवतीं प्राप्ते तदा दानपतौ तथा / प्रववर्ष सहस्राक्षः कुक्षौ जलनिधेस्ततः

Cuando Akrūra, señor de la dádiva, volvió a Dvāravatī, Sahasrākṣa (Indra) derramó abundante lluvia sobre el seno del océano.

Verse 92

कन्यां वै वासुदेवाय स्वसारं शीलसंमताम् / अक्रूरः प्रददौ श्रीमान्प्रीत्यर्थं मुनिपुङ्गवाः

El ilustre Akrūra, excelso entre los sabios, por complacencia ofreció a Vāsudeva a su propia hermana, doncella aprobada por su virtud.

Verse 93

अथ विज्ञाय योगेन कृष्णो बभ्रुगतं मणिम् / सभामध्ये तदा प्राह तमक्रूरं जनार्द्दनः

Entonces Kṛṣṇa, con su poder de yoga, supo que la joya había llegado a Babhru; en medio de la asamblea, Janārdana habló a Akrūra.

Verse 94

यत्तद्रत्नं मणिवरं तव हस्तगतं प्रभो / तत्प्रयच्छ स्वमानार्ह मयि मानार्यकं कृथाः

¡Oh Señor! Esa gema, joya suprema que ha llegado a tu mano, entrégala; tú eres digno de honor—no me trates con deshonra.

Verse 95

षष्टिवर्षगते काले यद्रोषो ऽभूत्तदा मम / सुसंरूढो ऽसकृत्प्राप्तस्तदा कालात्ययो महान्

Cuando transcurrieron sesenta años, la ira que entonces surgió en mí volvió una y otra vez y se arraigó con fuerza; en aquel tiempo hubo un gran trastorno del curso del tiempo.

Verse 96

ततः कृष्णस्य वचनात्सर्वसात्त्वतसंसदि / प्रददौ तं मणिं बभ्रुरक्लेशेन महामतिः

Luego, por la palabra de Kṛṣṇa, en la asamblea de todos los sāttvatas, Babhru, de gran entendimiento, entregó sin dificultad aquella joya.

Verse 97

ततस्तमार्जवप्राप्तं बभ्रोर्हस्तादरिन्दमः / ददौ हृष्टमनास्तुष्टस्तं मणिं बभ्रवे पुनः

Entonces el domador de enemigos, tomando de la mano de Babhru aquella joya obtenida por rectitud, con el corazón gozoso y satisfecho, devolvió de nuevo la gema a Babhru.

Verse 98

स कृष्णहस्तात्संप्राप्य मणिरत्नं स्यमन्तकम् / आबध्य गान्दिनीपुत्रो विरराजांशुमानिव

Al recibir de la mano de Krishna la joya Syamantaka, el hijo de Gāndinī se la ciñó y resplandeció como el sol radiante.

Verse 99

इमां मिथ्याभिशाप्तिं यो विशुद्धिमपि चोत्तमाम् / वेद मिथ्याभिशप्तिं स न लभेत कथञ्चन

Quien conoce esta maldición falsa y, a la vez, la pureza suprema, aunque sea maldecido injustamente, no sufrirá daño alguno de ningún modo.

Verse 100

अनमित्राच्छिनिर्जज्ञे कनिष्ठाद्वृष्णिनन्दनात् / सत्यवान्सत्यसंपन्नः सत्यकस्तस्य चात्मजः

De Anamitra, el hijo menor del Vṛṣṇinandana, nació Śini; y de Śini nació su hijo Satyaka, veraz y colmado de verdad.

Verse 101

सात्यकिर्युयुधानश्च तस्य भूतिः सुतो ऽभवत् / भूतेर्युगन्धरः पुत्र इति भौत्यः प्रकीर्त्तितः

Satyaka era también llamado Yuyudhāna; su hijo fue Bhūti. El hijo de Bhūti fue Yugandhara; por ello se le celebra con el nombre de «Bhautya».

Verse 102

माड्याः सुतस्य जज्ञे तु सुतो वृष्णिर्युधाजितः / जज्ञाते तनयौ वृष्णेः श्वफल्कश्चित्रकश्च यः

Del hijo de Mādya nació un vástago de los Vṛṣṇi llamado Yudhājit. Y de Vṛṣṇi nacieron dos hijos: Śvaphalka y Citraka.

Verse 103

श्वफल्कस्तु महाराजो धर्मात्मा यत्र वर्तते / नास्ति व्याधिभयं तत्र न चावृष्टिभयं तथा

Śvaphalka fue un gran rey de alma justa; donde él moraba no había temor a enfermedad, ni tampoco temor a la falta de lluvias.

Verse 104

कादाचित्काशिराजस्य विभोस्तु द्विजसत्तमाः / त्रीणि वर्षाणि विषये नावर्षत्पाकशासनः

¡Oh, los más excelsos nacidos dos veces! En cierta ocasión, en el reino del rey de Kāśī, durante tres años Indra, el Pākaśāsana, no hizo llover.

Verse 105

स तत्रवासयामास श्वफल्कं परमार्चितम् / श्वफल्कपरिवासेन प्रावर्षत्पाकशासनः

Entonces hizo residir allí a Śvaphalka, el muy venerado; y por la estancia de Śvaphalka, Indra, el Pākaśāsana, hizo llover.

Verse 106

श्वफल्कः काशिराजस्य सुतां भार्यामविन्दत / गान्दिनींनाम गां सा हि ददौ विप्राय नित्यशः

Śvaphalka tomó por esposa a la hija del rey de Kāśī; se llamaba Gāndinī, y cada día ofrecía en dāna una vaca a un brāhmaṇa.

Verse 107

सा मातुरुदरस्था वै बहून्वर्षशातान्किल / निवसंती न वै जज्ञे गर्भस्थां तां पिताब्रवीत्

Ella moró en el vientre de su madre, en verdad, por muchos cientos de años, y no nacía; entonces el padre habló a la doncella aún en el seno.

Verse 108

जायस्व शीघ्रं भद्रं ते किमर्थं वापि तिष्ठसि / प्रोवाच चैनं गर्भस्था सा कन्या गां दिने दिने

“Nace pronto, que te sea propicio; ¿por qué te detienes?” Al oírlo, la doncella en el vientre le respondía día tras día.

Verse 109

यदि दद्यास्ततो गर्भाद्बहिः स्यां हायनैस्त्रिभिः / तथेत्युवाच तां तस्याः पिता काममपूरयत्

La doncella dijo: «Si tú lo concedes, en tres años saldré del vientre.» El padre respondió: «Así sea», y cumplió su deseo.

Verse 110

दाता यज्वा च शुरश्च श्रुतवानतिथिप्रियः / तस्याः पुत्रः स्मृतो ऽक्रूरः श्वाफल्को भूरिदक्षिणः

Él era dadivoso, celebrante de yajñas, valiente, versado en la śruti y amante de los huéspedes; su hijo fue recordado como Akrūra, descendiente de Śvāphalka, gran dador de dakṣiṇā.

Verse 111

उपमङ्गुस्तथा मङ्गुर्मृदुरश्चारिमेजयः / गिरिरक्षस्ततो यक्षः शत्रुघ्नो ऽथारिमर्दनः

Upamaṅgu, Maṅgu, Mṛdura y Cārimejaya; luego Girirakṣa, Yakṣa, Śatrughna y Arimardana: éstos son mencionados como (otros) hijos.

Verse 112

धर्मवृद्धः सुकर्मा च गन्धमादस्तथापरः / आवाहप्रतिवाहौ च वसुदेवा वराङ्गना

Dharmavṛddha, Sukarmā y Gandhamāda, y también otro; asimismo Āvāha y Prativāha; y Vasudevā, la dama de excelsa hermosura.

Verse 113

अक्रूरादौग्रसेन्यां तु सुतौ द्वौ कुलनन्दिनौ / देववानुपदेवश्च जज्ञाते देवसंनिभौ

De Akrūra y su esposa, la Ougrasenī, nacieron dos hijos que alegraron al linaje: Devavān y Upadeva, semejantes a los dioses.

Verse 114

चित्रकस्याभवन्पुत्राः पृथुर्विपृथुरेव च / अश्वग्रीवो ऽश्ववाहश्च सुपार्श्वकगवेषणौ

Los hijos de Citraka fueron Pṛthu y Vipṛthu; Aśvagrīva y Aśvavāha; y también Supārśvaka y Gaveṣaṇa.

Verse 115

अरिष्टनेमिरश्वास्यः सुवार्मा वर्मभृत्तथा / अभूमिर्बहुभूमिश्च श्रविष्ठाश्रवणे स्त्रियौ

Estaban Ariṣṭanemi, Aśvāsya, Suvārmā y Varmabhṛt; Abhūmi y Bahubhūmi; y dos mujeres: Śraviṣṭhā y Śravaṇā.

Verse 116

सत्यकात्काशिदुहिता लेभे या चतुरः सुतान् / कुकुरं भजमानं च शुचिं कंबल बर्हिषम्

De Satyaka, la hija de Kāśī obtuvo cuatro hijos: Kukura, Bhajamāna, Śuci, Kambala y Barhiṣa.

Verse 117

कुकुरस्य सुतो वृष्णिर्वृष्णेस्तु तनयो ऽभवत् / कपोतरोमा तस्याथ विलोमाभवदात्मजः

El hijo de Kukura fue Vṛṣṇi; y de Vṛṣṇi nació también un hijo. Su hijo se llamó Kapotaromā, y después nació su vástago llamado Vilomā.

Verse 118

तस्यासीत्तुंबुरुसखा विद्वान्पुत्रोंऽधकः किल / ख्यायते यस्य नामान्यच्चन्दनोदकदुन्दुभिः

Tuvo un hijo sabio llamado Tumburusakhā; y en verdad su hijo fue conocido como Andhaka. Sus nombres se proclaman con agua de sándalo y con el resonar del tambor sagrado (dundubhi).

Verse 119

तस्याभिजित्ततः पुत्र उत्पन्नस्तु पुनर्वसुः / अश्वमेधं तु पुत्रार्थमाजहार नरोत्तमः

Tuvo un hijo llamado Abhijit; y de él nació Punarvasu. Aquel varón excelso realizó el sacrificio Aśvamedha para obtener descendencia.

Verse 120

तस्य मध्ये ऽतिरात्रस्य सदोमध्यात्ससुच्छ्रितः / ततस्तु विद्वान्धर्मज्ञो दाता यज्वा पुनर्वसुः

En medio del rito Atirātra, él se manifestó con esplendor desde el centro del sado (recinto sacrificial). Entonces Punarvasu llegó a ser sabio, conocedor del dharma, generoso y oficiador de sacrificios.

Verse 121

तस्याथ पुत्रमिथुनं बभूवाभिजितः किल / आहुकश्चाहुकी चैव ख्यातौ मतिमतां वरौ

Luego Abhijit tuvo un par de hijos gemelos. Āhuka y Āhukī—ambos fueron célebres como los mejores entre los sabios.

Verse 122

इमांश्चोदा हरन्त्यत्र श्लोकान्प्रति तमाहुकम् / सोपासांगानुकर्षाणां सध्वजानां वरूथिनाम्

Aquí Chodā entonó estos versos sagrados para Tamāhuka: acerca de las huestes en formación, con sus pertrechos, séquito y estandartes.

Verse 123

रथानां मेघघोषाणां महस्राणि दशैव तु / नासत्यवादी चासीत्तु नायज्ञो नासहस्रदः

Los carros, que resonaban como el trueno de las nubes, eran diez mil; él no era mentiroso, no rehuía el yajña, ni dejaba de otorgar dádivas por millares.

Verse 124

नाशुचिर्नाप्यधर्मात्मा नाविद्वान्न कृशो ऽभवत् / आर्द्रकस्य धृतिः पुत्र इत्येवमनुशुश्रुम्

No era impuro ni de alma adharma; no era ignorante ni se volvió enclenque. Así hemos oído: Dhṛti fue hijo de Ārdraka.

Verse 125

स तेन परिवारेण किशोरप्रतिमान्हयान् / अशीतिमश्वनियुतान्याहुको ऽप्रतिमो व्रजन्

Con aquel séquito, llevando caballos como jóvenes corceles—ochenta niyuta de equinos—partió Aḥuka, sin par en su grandeza.

Verse 126

पूर्वस्यां दिशि नागानां भोजस्य त्वतिभावयन् / रूप्यकाञ्चनकक्षाणां स्रहस्राण्येकविंशतिः

En la dirección oriental, para acrecentar la majestad de Bhoja entre los Nāga, había veintiún mil ceñidores de plata y oro.

Verse 127

तावन्त्येव सहस्राणि उत्तरस्यां तथादिशि / भूमिपालस्य भोजस्य उत्तिष्टेत्किङ्कणी किल

En la región del norte había asimismo tantos millares; se dice que la kiṅkiṇī (cascabel del tobillo) del rey Bhoja, señor de la tierra, se alzó y resonó.

Verse 128

आहुकश्चाप्यवन्तीषु स्वसारं त्वाहुकीं ददौ / आहुकात्काश्यदुहितुर्द्वै पुत्रौ संबभूवतुः

En Avanti, Āhuka entregó en matrimonio a su hermana Āhukī; de Āhuka y de la hija de Kāśya nacieron dos hijos varones.

Verse 129

देवकश्चोग्रसेनश्च देवगर्भसमावुभौ / देवकस्य सुता वीरा जज्ञिरे त्रिदशोपमाः

Devaka y Ugrasena, ambos, fueron hijos de Devagarbhā; las valerosas hijas de Devaka nacieron semejantes a los dioses.

Verse 130

देववानुपदेवश्च सुदेवो देवरक्षितः / तेषां स्वसारः सप्तासन्वसुदेवाय ता ददौ

Estaban Devavān, Upadeva, Sudeva y Devarakṣita; y sus siete hermanas fueron entregadas por él a Vasudeva.

Verse 131

धृतदेवोपदेवा च तथान्या देवरक्षिता / श्रीदेवा शान्तिदेवा च सहदेवा तथापरा

Eran Dhṛtadevā, Upadevā y otra llamada Devarakṣitā; también Śrīdevā, Śāntidevā y otra Sahadevā.

Verse 132

सप्तमी देवकी तासां सानुजा चारुदर्शना / नवोग्रसेनस्य सुताः कंसस्तेषां तु पूर्वजः

Entre ellas, la séptima fue Devakī, de hermosa presencia junto con su hermana menor. Todos eran hijos de Navograsena, y Kaṃsa era el mayor de ellos.

Verse 133

न्यग्रो दश्च सुनामा च कङ्कशङ्कुसुभूमयः / सुतनू राष्ट्रपालश्च युद्धतुष्टश्च तुष्टिमान्

Nyagro, Daśa, Sunāmā, Kaṅka, Śaṅku y Subhūmi; y también Sutanu, Rāṣṭrapāla, Yuddhatuṣṭa y Tuṣṭimān.

Verse 134

तेषां स्वसारः पञ्चैव कंसा कंसवती तथा / सुतनू राष्ट्रपाली च कङ्का चैव वराङ्गना

Tenían cinco hermanas: Kaṃsā, Kaṃsavatī, Sutanu, Rāṣṭrapālī y Kaṅkā, todas ellas bellas doncellas de nobles miembros.

Verse 135

उग्रसेनो महापत्यो व्याख्यातः कुकुरोद्भवः / कुकुराणामिमं वंशं धारयन्नमितौजसाम्

Se ha expuesto a Ugrasena, de gran poder, nacido en la estirpe de los Kukura, quien sostuvo esta línea de los Kukura, de vigor inconmensurable.

Verse 136

आत्मनोविपुलं वंशं प्रजावांश्च भवेन्नरः / भजमानस्य पुत्रस्तु रथिमुख्यो विदूरथः

El hombre alcanza para sí un linaje amplio y abundancia de descendencia. El hijo de Bhajamāna fue Vidūratha, el principal entre los guerreros de carro.

Verse 137

राजाधिदेवः शूरश्च विदूरथसुतो ऽभवत् / तस्य शूरस्य तु सुता जज्ञिरे बलवत्तराः

El hijo de Vidūratha fue Rājādhideva, y también Śūra. De aquel Śūra nacieron descendientes de fuerza extraordinaria.

Verse 138

वातश्चैव निवातश्च शोणितः श्वेतवाहनः / शमी च गदवर्मा च निदान्तः खलु शत्रुजित्

Vāta y Nivāta, Śoṇita y Śvetavāhana; también Śamī y Gadavarmā, y Nidānta, en verdad, Śatrujit.

Verse 139

शमीपुत्रः प्रतिक्षत्रः प्रतिक्षत्रस्य चात्मजः / स्वयंभोजः स्वयंभोजाद्धृदिकः संबभूव ह

El hijo de Śamī fue Pratikṣatra, y el hijo de Pratikṣatra, Svayaṃbhoja. De Svayaṃbhoja nació Hṛdika.

Verse 140

हृदिकस्य सुतास्त्वासन्दश भीमपराक्रमाः / कृतवर्माग्रजस्तेषां शतधन्वा तु मध्यमः

Hṛdika tuvo diez hijos, de ímpetu temible como el de Bhīma. Entre ellos, Kṛtavarmā fue el mayor, y Śatadhanvā el del medio.

Verse 141

देवबाहुस्सुबाहुश्च भिषक्श्वेतरथश्च यः / सुदान्तश्चाधिदान्तश्च कनकः कनकोद्भवः

Devabāhu y Subāhu, Bhiṣak y Śvetaratha; Sudānta y Adhidānta, Kanaka y Kanakodbhava.

Verse 142

देवबाहोस्सुतो विद्वाञ्जज्ञे कंबलबर्हिषः / असमौजाः सुतस्तस्य सुसमौजाश्च विश्रुतः

Nació Kambalabarhiṣ, sabio hijo de Devabāhu. Sus hijos fueron Asamaujā y el célebre Susamaujā.

Verse 143

अजातपुत्राय ततः प्रददावसमौजसे / सुचन्द्रं वसुरूपं च कृष्ण इत्यन्धकाः स्मृताः

Luego, a Asamaujā, que no tenía hijos, se le otorgaron Sucandra y Vasurūpa; y los Andhaka son recordados con el nombre de «Kṛṣṇa».

Verse 144

अन्धकानामिमं वंशं कीर्त्तयेद्यस्तु नित्यशः / आत्मनो विपुलं वंशं लभते नात्र संशयः

Quien recita cada día este linaje de los Andhaka obtiene para sí una vasta prosperidad de descendencia; no hay duda de ello.

Verse 145

अश्मक्यां जनयामास शूरं वै देव मीढुषम् / मारिष्यां जज्ञिरे शूराद्भोजायां पुरुषा दश

Deva Mīḍhuṣ engendró a Śūra en Aśmakī. Luego, de Śūra y de la mujer Bhojā llamada Māriṣyā, nacieron diez varones.

Verse 146

वसुदेवो महाबाहुः पूर्वमानकदुन्दुभिः / जज्ञे तस्य प्रसूतस्य दुन्दुभिः प्राणदद्दिवि

Vasudeva, de poderosos brazos, fue antes llamado Ānakadundubhi. Al nacer él, resonaron en el cielo los tambores dundubhi.

Verse 147

आनकानां च संह्नादः सुमहानभवद्दिवि / पपात पुष्पवर्षं च शरस्य भवने महत्

En el cielo resonó el estruendo inmenso de los tambores ānaka, y en la morada de Śara cayó una gran lluvia de flores.

Verse 148

मनुष्यलोके कृत्स्ने ऽपि रूपे नास्ति समो भुवि / यस्यासीत्पुरुषाग्र्यस्य कान्तिश्चन्द्रमसो यथा

En todo el mundo de los hombres no había en la tierra nadie igual a él en hermosura; el fulgor de aquel varón excelso era como el de la luna.

Verse 149

देवभागस्ततो जज्ञे ततो देवश्रवाः पुनः / अनाधृष्टिवृकश्चैव नन्दनश्चैव सृंजयः

Luego nació Devabhāga, y después Devashravā; y también Anādhṛṣṭivṛka, Nandana y Sṛñjaya.

Verse 150

श्यामः शमीको गण्डूषः स्वसारस्तु वरागनाः / पृथा च श्रुतदेवा च श्रुतकीर्तिः श्रुत श्रवाः

Śyāma, Śamīka y Gaṇḍūṣa; y sus hermanas—Varāṅganā, Pṛthā, Śrutadevā, Śrutakīrti y Śrutaśravā.

Verse 151

राजाधिदेवी च तथा पञ्चैता वीरमातरः / पृथां दुहितरं शूरः कुन्तिभोजाय वै ददौ

Y también Rājādhidevī: estas cinco fueron madres de héroes. Śūra entregó a su hija Pṛthā a Kuntibhoja.

Verse 152

तस्मात्सा तु स्मृता कुन्ती कुन्तिभोजात्मजा पृथा / कुरुवीरः पाण्डुमुख्यस्तस्माद्भार्यामविन्दत

Por ello fue recordada como Kuntī, Pṛthā, hija de Kuntibhoja; el héroe de los Kurus, Pāṇḍu, la obtuvo como esposa conforme al dharma.

Verse 153

पुथा जज्ञे ततः पुत्रांस्त्रीनग्निसमतेजसः / लोके प्रतिरथान्वीराञ्छक्रतुल्यपराक्रमान्

Luego Pṛthā dio a luz a tres hijos, resplandecientes como el fuego; héroes que en el mundo detenían a los adversarios, de valor igual al de Indra.

Verse 154

धर्माद्युधिष्टिरं पुत्रं मारुताच्च वृकोदरम् / इन्द्राद्धनञ्जयं चैव पृथा पुत्रानजीचनत्

De Dharma nació el hijo Yudhiṣṭhira, de Māruta Vṛkodara (Bhīma), y de Indra Dhanañjaya (Arjuna); así Pṛthā engendró a esos hijos.

Verse 155

माद्रवत्या तु जनितावश्विनाविति विश्रुतम् / नकुलः सहदेवश्च रुपसत्त्वगुणान्वितौ

De Mādrī—según es célebre—nacieron de los Aśvin los gemelos Nakula y Sahadeva, dotados de belleza, sattva y nobles cualidades.

Verse 156

जज्ञे तु श्रुतदेवायां तनयो वृद्धशर्मणः / करूषाधिपतेर्ंवीरो दन्तवक्रो महाबलः

En Śrutadevā nació el hijo de Vṛddhaśarmā: Dantavakra, héroe y soberano de Karūṣa, de gran fuerza.

Verse 157

कैकयाच्छ्रुतिकीर्त्यं तु जज्ञे संतर्दनो बली / चेकितानबृहत्क्षत्रौ तथैवान्यौ महाबलौ

De Śrutikīrti, de la tierra de Kaikaya, nació el poderoso Santardana; asimismo Cekitāna y Bṛhatkṣatra, y otros dos de gran fuerza.

Verse 158

विन्दानुविन्दावावन्त्यौ भ्रातरौ सुमहाबलौ / श्रुतश्रवायां चैद्यस्तु शिशुपालो बभूव ह

Vindā y Anuvindā, dos hermanos de Avanti, eran de inmensa fuerza; y de Śrutaśravā nació Śiśupāla, príncipe del país de Cedi.

Verse 159

दमघोषस्य राजर्षेः पुत्रो विख्यातपौरुषः / यः पुरा सदशग्रीवः संबभूवारिमर्दनः

El hijo del rajarṣi Damaghoṣa era célebre por su valor; antaño había nacido como Daśagrīva (Rāvaṇa), el que aplasta a los enemigos.

Verse 160

वैश्रवाणानुजस्तस्य कुंभकर्णो ऽनुजस्तथा पत्न्यस्तु वसुदेवस्य त्रयोदश वराङ्गनाः

Su hermano menor fue Vaiśravaṇa (Kubera); y Kumbhakarṇa también fue su hermano menor. En cuanto a Vasudeva, tuvo trece esposas, damas excelsas.

Verse 161

पौरवी रोहिणी चैव मदिरा चापरा तथा / तथैव भद्रवैशाखी सुनाम्नी पञ्चमी तथा

Pauravī, Rohiṇī, Madirā y Aparā; asimismo Bhadravaiśākhī, y Sunāmnī como la quinta.

Verse 162

सहदेवा शान्तिदेवा श्रीदेवा देवरक्षिता / धृतदेवोपदेवा च देवकी सप्तमी तथा

Sahadevâ, Śāntidevâ, Śrīdevâ y Devarakṣitā; y también Dhṛtadevâ, Upadevâ y Devakī: ella fue asimismo la séptima.

Verse 163

सुगन्धा वनराजी च द्वेचान्ये परिचारिके / रोहिणी पौरवी चैव बाह्लीकस्यानुजाभवत्

Sugandhā y Vanarājī fueron otras dos servidoras; y Rohiṇī y Pauravī llegaron a ser las hermanas menores de Bāhlīka.

Verse 164

ज्येष्ठा पत्नी महाभागदयिताऽनकदुन्दुभेः / ज्येष्ठे लेभे सुतं रामं सारणं हि शठं तथा

Jyeṣṭhā fue la esposa amada y muy afortunada de Anakadundubhi; de Jyeṣṭhā nacieron los hijos: Rāma, Sāraṇa y Śaṭha.

Verse 165

दुर्दमं दमनं शुभ्रं पिण्डारककुशीतकौ / चित्रां नाम कुमारीं च रोहिण्यष्टौ व्यजायत

Rohiṇī dio a luz a ocho hijos: Durdama, Damana, Śubhra, Piṇḍāraka, Kuśītaka, y una hija doncella llamada Citrā, sumando ocho.

Verse 166

पुत्रौ रामस्य जज्ञाते विज्ञातौ निशठोल्मुकौ / पार्श्वी च पार्श्वमर्दी च शिशुः सत्यधृतिस्तथा

De Rāma nacieron dos hijos, célebres: Niśaṭha y Ulmuka; y también nacieron Pārśvī, Pārśvamardī, Śiśu y Satyadhṛti.

Verse 167

मन्दबाह्यो ऽथ रामणाङ्गिरिको गिरिरेव च / शुल्कगुल्मो ऽतिगुल्मश्च दरिद्रान्तक एव च

Mandabāhu, Rāmaṇāṅgirika y Girireva; asimismo Śulkagulma, Atigulma y Daridrāntaka: tales son los nombres sagrados recordados.

Verse 168

कुमार्यश्चापि पञ्जान्या नामतस्ता निबोधत / अर्चिष्मती सुनन्दा च सुरसा सुवचास्तथा

Escuchad los nombres de las doncellas de Pañjānyā: Arciṣmatī, Sunandā, Surasā y Suvacā.

Verse 169

तथा शतबला चैव सारणस्य सुतास्त्विमाः / भद्राश्वो भद्रगुप्तिश्च भद्रविष्टस्तथैव च

Asimismo Śatabalā; estos son los hijos de Sāraṇa: Bhadrāśva, Bhadragupti y Bhadraviṣṭa.

Verse 170

भद्रबाहुर्भद्ररथो भद्रकल्पस्तथैव च / सुपार्श्वकः कीर्त्तिमांश्च रोहिताश्वः शठात्मजाः

Bhadrabāhu, Bhadraratha y Bhadrakalpa; además Supārśvaka, Kīrttimān y Rohitāśva: ellos son los hijos de Śaṭha.

Verse 171

दुर्मदस्याभिभूतश्च रोहिण्याः कुलजाः स्मृताः / नन्दोपनन्दौ मित्रश्च कुक्षिमित्रस्तथा बलः

Abhibhūta, vencedor de Durmada, es recordado como nacido en el linaje de Rohiṇī; Nanda, Upananda, Mitra, Kukṣimitra y Bala.

Verse 172

चित्रोपचित्रौ कृतकस्तुष्टिः पुष्टिरथापरः / मदिरायाः सुता एते वसुदेवाद्धिजज्ञिरे

Citropacitra, Krtaka, Tusti, Pusti y Apara: éstos fueron los hijos de Madirā, nacidos ciertamente de Vasudeva.

Verse 173

उपबिंबो ऽथ बिंबश्च सत्त्वदन्तमहौजसौ / चत्वार एते विख्याता भद्रापुत्रा महाबलाः

Upabimba y Bimba, junto con Sattvadanta y Mahaujasa: estos cuatro, célebres, fueron los poderosos hijos de Bhadrā.

Verse 174

वैशाल्यामदधाच्छौरिः पुत्रं कौशिकमुत्तमम् / देवक्यां जज्ञिरे सौरेः सुषेणः कीर्त्तिमानपि

Śauri engendró en Vaiśālyā al excelente hijo Kauśika; y en Devakī nació también Suṣeṇa, el hijo ilustre de Śauri.

Verse 175

उदर्षिर्भद्रसेनश्च ऋजुदायश्च पञ्चमः / षष्ठो हि भद्रदेवश्च कंसः सर्वाञ्जघान तान्

Udarṣi, Bhadrasena, Rjudāya el quinto y Bhadradeva el sexto: a todos ellos los mató Kaṃsa.

Verse 176

अथ तस्या मवस्थाया आयुष्मान्संबभूव ह / लोकनाथः पुनर्विष्णुः पूर्वं कृष्णः प्रजापतिः

Entonces, en aquella condición, nació Ayusmān; era de nuevo Viṣṇu, Señor del mundo, quien antes fue Prajāpati Kṛṣṇa, manifestándose otra vez.

Verse 177

अनुजाताभवकृष्णात्सुभद्रा भद्रभाषिणी / कृष्णा सुभद्रेति पुनर्व्याख्याता वृष्णिनन्दिनी

Como hermana menor de Kṛṣṇa nació Subhadrā, de habla auspiciosa. De nuevo se la explica con los nombres ‘Kṛṣṇā’ y ‘Subhadrā’, amada hija del linaje Vṛṣṇi.

Verse 178

सुभद्रायां रथी पार्थादभिमन्युरजायत / वसुदेवस्य भार्यासु महाभागासु सप्तसु

De Subhadrā, por Pārtha Arjuna, nació Abhimanyu, héroe del carro. Esto se dice en el relato de las siete esposas sumamente afortunadas de Vasudeva.

Verse 179

ये पुत्रा जज्ञिरे शुरा नामतस्तान्निबोधत / पूर्वाद्याः सहदेवायां शूराद्वै जज्ञिरे सुताः

Conoce por sus nombres a los hijos que nacieron de Śūrā. Los primeros hijos nacieron en Sahadevā, ciertamente engendrados por Śūra.

Verse 180

शान्तिदेवा जनस्तम्बं शौरेर्जज्ञे कुलोद्वहम् / आगावहो महात्मा च वृकदेव्या मजायत

De Śāntidevā nació ‘Janastamba’, sostén del pueblo y elevador del linaje de Śauri. Y de Vṛkadevī nacieron ‘Āgāvaha’ y un hijo de gran alma.

Verse 181

श्रीदेवायां स्वयं जज्ञे मन्दको नाम नामतः / उपासंगं वसुं चापि तनयौ देवरक्षिता

En Śrīdevā nació por sí mismo un hijo llamado Mandaka. Y de Devarakṣitā nacieron también dos hijos: Upāsaṅga y Vasu.

Verse 182

एवं दश सुतास्तस्य कंसस्तानप्यघातयत् / विजयं रोचनं चैव वर्द्धमानं च देवलम्

Así, Kamsa también dio muerte a sus diez hijos; y asimismo aniquiló a Vijaya, Rocana, Vardhamana y Devala.

Verse 183

एतान्महात्मनः पुत्रान्सुषाव शिशिरावती / सप्तमी देवकी पुत्रं सुनामानमसूयत

A estos hijos del gran alma los dio a luz Sisiravati; y en el séptimo alumbramiento, Devaki parió un hijo llamado Sunama.

Verse 184

गवेषणं महाभागं संग्रामे चित्रयोधिनम् / श्राद्धदेव्यां पुरोद्याने वने तु विचरन्द्विजाः

Gaveshana, el afortunado, era un guerrero singular en la batalla; oh, nacidos dos veces, vagaba por el bosque del jardín delantero de Shraddhadevi.

Verse 185

वैश्यायामदधाच्छौरिः पुत्रं कौशिकमव्ययम् / सुगन्धी वनराजी च शौरेरास्तां परिग्रहौ

Shauri engendró en una mujer vaishya un hijo imperecedero llamado Kaushika; y Sugandhi y Vanaraji fueron las parigrahas (consortes) de Shauri.

Verse 186

पुण्डश्च कपिलश्चैव सुगन्ध्याश्चात्मजौ तु तौ / तयो राजाभवत्पुण्ड्रः कपिलस्तु वनं ययौ

Los dos hijos de Sugandhi fueron Punda y Kapila; de ellos, Pundra llegó a ser rey, mientras Kapila se fue al bosque.

Verse 187

अन्यस्यामभवद्वीरो वसुदेवात्मजो बली / जरा नाम निषादो ऽसौ प्रथमः स धनुर्द्धरः

De otra esposa nació el valiente y poderoso hijo de Vasudeva. Aquel niṣāda se llamaba Jarā, y fue tenido por el primer arquero.

Verse 188

विख्यातो देवभाग्यस्य महाभागः सुतो ऽभवत् / पण्डितानां मतं प्राहुर्देवश्रवसमुद्भवम्

Devabhāgya tuvo un hijo muy afortunado y célebre. Según la opinión de los sabios, nació de Devaśravas.

Verse 189

अश्मक्यां लभते पुत्रमनाधृष्टिर्यशास्विनम् / निवृत्तशत्रुं शत्रुघ्नं श्राद्धदेवं महाबलम्

De Aśmakī, Anādhṛṣṭi obtuvo un hijo glorioso: el que hace retroceder a los enemigos, el matador de enemigos, Śrāddhadeva, de gran fuerza.

Verse 190

व्यजायत श्राद्धदेवो नैषादिर्यः पारिश्रुतः / एकलव्यो महाभागो निषादैः परिवर्द्धितः

Nació el Niṣāda llamado Śrāddhadeva, conocido como Pāriśruta. El muy afortunado Ekalavya fue criado por los Niṣādas.

Verse 191

गण्डूषायानपत्याय कृष्णस्तुष्टो ऽददात्सुतौ / चारुदेष्णं च सांबं च कृतास्त्रौ शस्तलक्षणौ

Como Gaṇḍūṣā no tenía descendencia, Kṛṣṇa, complacido, le otorgó dos hijos: Cārudeṣṇa y Sāmba, ambos diestros en las armas y dotados de signos guerreros.

Verse 192

रन्तिश्च रन्तिपालश्च द्वौ पुत्रौ नन्दनस्य च / वृकाय वै त्वपुत्राय वसुदेवः प्रतापवान्

Nandana tuvo dos hijos, Ranti y Rantipāla. Y como Vṛka no tenía descendencia, el poderoso Vasudeva le fue dado como hijo.

Verse 193

सौमिं ददौ सुत वीरं शौरिः कौशिकमेव च / सृंजयस्य धनुश्चैव विरजाश्च सुताविमौ

Śauri otorgó al hijo valiente llamado Saumi y también a Kauśika. Estos dos eran los hijos de Sṛñjaya: Dhanu y Virajā.

Verse 194

अनपत्यो ऽभवच्छ्यामः शमीकस्तु वनं ययौ / जुगुप्समानो भोजत्वं राजर्षित्वमवाप्तवान्

Śyāma quedó sin descendencia; pero Śamīka se fue al bosque. Desdeñando la condición de Bhoja, alcanzó la dignidad de rājaṛṣi.

Verse 195

य इदं जन्म कृष्णस्य पठते नियतव्रतः / श्रावयेद्ब्राह्मणंवापि स महात्सुखमवाप्नुयात्

Quien, con voto disciplinado, recita este relato del nacimiento de Kṛṣṇa, o lo hace escuchar a un brāhmaṇa, alcanza una dicha inmensa.

Verse 196

देवदेवो महातेजाः पूर्वं कृष्णः प्रजापतिः / विहारार्थं मनुष्येषु जज्ञे नारायणः प्रभुः

El Dios de los dioses, de gran fulgor—que antes fue el Prajāpati llamado Kṛṣṇa—por el gozo de su līlā nació entre los hombres como el Señor Nārāyaṇa.

Verse 197

देवक्यां वसुदेवेन तपसा पुष्करेक्षणः / चतुर्बाहुस्तु संजज्ञे दिव्यरूपश्रियान्वितः

En el seno de Devakī, por la austeridad de Vasudeva, el Señor de ojos de loto nació con cuatro brazos, adornado con la gloria de una forma divina.

Verse 198

प्रकाश्यो भगवान्योगी कृष्णो मानुषतां गतः / अव्यक्तो व्यक्तलिङ्गश्च स एव भगवान्प्रभुः

El Bhagavān, yogui digno de manifestarse—Kṛṣṇa—entró en la condición humana; aunque inmanifestado, porta signos manifiestos: Él mismo es el Señor soberano.

Verse 199

नारायणो यतश्चक्रे व्ययं चैवाव्ययं हि यत् / देवो नारायणो भूत्वा हरिरासीत्सनातनः

De Nārāyaṇa surgieron lo perecedero y lo imperecedero; Él mismo, hecho Deva Nārāyaṇa, permaneció como Hari, el Eterno.

Verse 200

यो ऽबुञ्जाच्चादिपुरुषं पुरा चक्रे प्रजापतिम् / अदितेरपि पुत्रत्वमेत्य यादवनन्दनः

Aquel que antaño hizo incluso del Ādipuruṣa un Prajāpati, ese mismo, el amado de los Yādava, asumió también la filiación de Aditi y descendió.