Adhyaya 14

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे श्राद्धकल्पे पुण्यदेशानुकीर्त्तनं नाम त्रयोदशो ऽध्यायः // १३// बृहस्पतिरुवाच अतः परं प्रवक्ष्यामि सर्वदानफलानि च / श्राद्धकर्मणि मेध्यानि वर्जनीयानि यानि च

Así, en el Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, en la sección media proclamada por Vāyu, en el tercer upoddhāta-pāda, dentro del śrāddha-kalpa, el capítulo decimotercero llamado “Recitación de las tierras meritorias”. Dijo Bṛhaspati: En adelante expondré los frutos de toda dádiva y lo que es puro y lo que debe evitarse en el rito de śrāddha.

Verse 2

हिमप्रपतने कुर्यादा हरेद्वा हिमं ततः / अग्निहोत्रमुपायुष्यं पवित्रं परमं हितम्

En tiempo de nevada, hágase (según la capacidad) o después retírese esa nieve. El agnihotra prolonga la vida, es sumamente puro y de supremo beneficio.

Verse 3

नक्तं तु वर्जयेच्छ्राद्धं राहोरन्यत्र दर्शनात् / सर्वस्वेनापि कर्त्तव्यङ्क्षिप्रं वै राहुदर्शने

Debe evitarse el śrāddha por la noche, salvo cuando se manifieste Rāhu. Pero si se ve a Rāhu, el śrāddha ha de hacerse de inmediato, aun entregando toda la hacienda.

Verse 4

उपरागे न कुर्याद्यः पङ्के गौरिव सीदति / कुर्वाणस्तत्तरेत्पापं सती नौरिव सागरे

Quien no realiza (el śrāddha) durante el eclipse se hunde como una vaca en el fango. Quien lo realiza atraviesa ese pecado como una nave firme en el océano.

Verse 5

वैश्वदेवं च सौम्यं च खड्गमांसं परं हविः / विषाणवर्जं खड्गस्य मात्सर्यान्नाशयामहे

En los ritos Vaiśvadeva y Saumya, la carne del khaḍga es la ofrenda suprema; con la parte del khaḍga sin cuerno destruimos la envidia y el rencor.

Verse 6

त्वाष्ट्रा वै यजमानेन देवेशेन महात्मना / पिबञ्छचीपतिः सोमं पृथिव्यां मध्यगः पुरा

En el yajña de Tvaṣṭṛ, oficiado por el gran yajamāna, señor de los dioses, Śacīpati Indra, en tiempos antiguos, bebió Soma estando en el centro de la tierra.

Verse 7

श्यामाकास्तत्र उत्पन्नाः पित्रर्थमपरजिताः / विप्रुषस्तस्य नासाभ्यामासक्ताभ्यां तथेक्षवः

Allí, para los Pitṛ, brotaron los invencibles granos śyāmāka; y de las gotas adheridas a sus dos fosas nasales nacieron asimismo las cañas de azúcar (ikṣu).

Verse 8

श्रेष्मलाः शीतलाः स्निग्धा मधुराश्च तथेक्षवः / श्यामाकैरिक्षुभिश्चैव पितॄणां सर्वकामिकम्

La caña de azúcar (ikṣu) es mucógena, fresca, untuosa y dulce; con śyāmāka e ikṣu, el rito para los Pitṛ se vuelve otorgador de todos los deseos.

Verse 9

कुर्यादाग्रयणं यस्तु स शीघ्रं सिद्धिमाप्नुयात् / श्यामाकास्तु द्विनामानो विहिता यजनेस्मृते

Quien realiza el rito de Āgrayaṇa alcanza pronto la perfección; en la Yajña-smṛti, el śyāmāka está prescrito como grano de “doble nombre”.

Verse 10

यस्मात्तेदेवसृष्टास्तु तस्मात्ते चाक्षयाः स्मृताः / प्रसातिकाः प्रियङ्गुश्च मुद्गाश्च हरितास्तथा

Puesto que se tienen por creados por los dioses, por eso se recuerdan como “akṣaya”, inagotables: prasātikā, priyaṅgu, mudga (frijol mungo) y también los granos harita.

Verse 11

एतान्यपि समानानि श्यामाकानां गुणैस्तु तैः / कृष्णमाषास्तिलाश्चैव श्रेष्ठास्तु यवशालयः

Estos también son iguales a los śyāmāka en aquellas cualidades; así mismo el kṛṣṇamāṣa y el sésamo—pero la cebada (yava) es tenida por la más excelente.

Verse 12

महायवाश्च निष्पावास्तथैव च मधूलिकाः / कृष्णाश्चैवान्नलोहाश्च गर्ह्याः स्युः श्राद्धकर्मणि

Mahāyava, niṣpāva y madhūlikā; así como kṛṣṇā y annaloha—se consideran reprobables en el rito de śrāddha.

Verse 13

राजमाषास्तथान्ये वै वर्जनीयाः प्रयत्नतः / मसूराश्चैव पुण्याश्च कुसुंभं श्रीनिकेतनम्

El rājamāṣa y otros granos deben evitarse con esmero; pero el masūr es meritorio, y el kusumbha es llamado morada de Śrī.

Verse 14

वर्षास्वतियवा नित्यं तथा वृषकवासकौ / बिल्वामलकमृद्वीकापनसाम्रातदाडिमाः

En la estación de las lluvias, el atiyava es siempre (apropiado); así también vṛṣaka y vāsaka; y además bilva, āmalaka, mṛdvīkā (pasas), panasa (yaca), āmra (mango), āta y dāḍima (granada).

Verse 15

तवशोलंयताक्षौद्रखर्जूराम्रलानि च / खशेरुकोविदार्यश्च तालकन्दं तथा विसम्

Tavaśolaṃyatā, la miel akṣaudra, los dátiles y los mangos; y también khaśeru, kovidārī, el tubérculo de tala y el veneno: todo ello se menciona como sustancias sagradas.

Verse 16

तमालं शतकन्दं च मद्वसूचान्तकान्दिकी / कालेयं कालशाकं च भूरिपूर्णा सुवर्चला

Tamāla y śatakanda; madvasūcā-antakāndikī; kāleya y kālaśāka; y también bhūripūrṇā y suvarcalā: todos son recordados como sustancias meritorias.

Verse 17

मांसाक्षं दुविशाकं च बुबुचेता कुरस्तथा / कफालकं कणा द्राक्षा लकुचं चोचमेव च

Māṃsākṣa, duviśāka, bubucetā y kura; y también kaphālaka, kaṇā, uvas, lakuca y coca: tales sustancias son enumeradas.

Verse 18

अलाबुं ग्रीवकं वीरं कर्कन्धूमधुसाह्वयम् / वैकङ्कतं नालिकेरशृङ्गज पकरूषकम्

Alābu, grīvaka, vīra, karkandhū (llamado madhu); y también vaikaṅkata, nālikera (coco), śṛṅgaja y pakarūṣaka: todo ello se menciona igualmente.

Verse 19

पिप्पली मरिचं चैव पठोलं बृहतीफलम् / सुगन्धमांसपीवन्ति कषायाः सर्व एव च

Pippalī, marica, paṭhola y el fruto de bṛhatī; sugandhamāṃsapīvanti—y todos los kaṣāya—son dichos de sabor astringente (kaṣāya).

Verse 20

एवमादीनि चान्यानि वराणि मधुराणि च / नागरं चात्र वै देयं दीर्घमूलकमव च

Así también deben ofrecerse otros dones excelentes y dulces; y aquí, ciertamente, han de presentarse el jengibre seco (nāgara) y el rábano de raíz larga (dīrghamūlaka).

Verse 21

वंशः करीरः सुरसः सर्जकं भूस्तृणानि च / वर्जनीयानि वक्ष्यामि श्राद्धकर्मणि नित्यशः

El bambú, el karīra, la surasā, el sarjaka y las hierbas del suelo: todo ello debe evitarse siempre en el rito de śrāddha; diré lo que ha de ser rechazado a diario.

Verse 22

लशुनं गृञ्जनं चैव तथा वै पल्वलोदकम् / करंभाद्यानि चान्यानि हीनानि रसगन्धतः

El ajo, el gṛñjana (cebolla y afines) y el agua de estanque; así como el karaṃbha y otros—son inferiores en sabor y fragancia, por ello (en śrāddha) no convienen.

Verse 23

श्राद्धकर्मणि वर्ज्यानि कारणं चात्र वक्ष्यते / पुरा देवासुरे युद्धे निर्जितस्य बलेः सुरैः

En el rito de śrāddha deben evitarse estas cosas; y aquí se dirá la causa: antaño, en la guerra de dioses y asuras, cuando Bali fue vencido por los devas.

Verse 24

शरैस्तु विक्षतादङ्गात्पतिता रक्तबिन्दवः / तत एतानि जातानि लशुनादीनि सर्वशः

De su cuerpo herido por las flechas cayeron gotas de sangre; de ellas nacieron por doquier el ajo y otros semejantes.

Verse 25

तथैव रक्तनिर्यासा लवणान्यौषरणि च / श्रद्धकर्मणि वर्ज्यानि याश्च नार्यो रजस्वलाः

Asimismo, los jugos de sangre, la sal y las sustancias alcalinas, y también las mujeres en menstruación—han de evitarse en el rito de Śrāddha.

Verse 26

दुर्गन्धं फेनिलं चैव तथा वै पल्वलोदकम् / लभेद्यत्र न गौस्तृप्तिं नक्तं यच्चैव गुह्यते

Lo que sea maloliente, espumoso o agua de charca; donde la vaca no quede satisfecha; y lo que se oculte de noche—no debe aceptarse.

Verse 27

आविकं मार्गमौष्ट्रं च सर्वमेकशफं च यत् / माहिषं चामरं चैव पयो वर्ज्यं विजानता

La leche de oveja, ciervo, camello y de todos los animales de pezuña única; y también la de búfala y chamara (yak)—debe ser evitada por quien conoce el dharma.

Verse 28

अतः परं प्रवक्ष्यामि वर्ज्यान्देशान्प्रयत्नतः / न द्रष्टव्यं च यैः श्राद्धं शौचाशौचं च कृत्स्नशः

A continuación expondré con esmero las tierras que deben evitarse; aquellas donde no se ve el debido cumplimiento del Śrāddha ni de las normas de pureza e impureza.

Verse 29

वन्यमूलफलैर्भक्ष्यैः श्राद्धं कुर्यात्तु श्रद्धया / राजनिष्ठामवाप्नोति स्वर्गमक्षयमेव च

Con alimentos de raíces y frutos silvestres, que se realice el Śrāddha con devoción; así se obtiene el favor del rey y también el cielo imperecedero.

Verse 30

अनिष्टशब्दां संकीर्णां जन्तुप्याप्तामथाविलाम् / पूतिगन्धां तथा भूमिं वर्जयेच्छ्राद्धकर्मणि

En el rito de Śrāddha debe evitarse la tierra mezclada con sonidos infaustos, infestada de seres, turbia y de hedor impuro.

Verse 31

नद्यः सागरपर्यन्ता द्वारं दक्षिणपूर्वतः / त्रिशङ्कोर्वर्जयेद्देशं सर्वं द्वादश योजनम्

Donde los ríos llegan hasta el océano y la puerta mira al sudeste, debe evitarse toda la región de Triśaṅku por doce yojanas.

Verse 32

उत्तरेण महानद्या दक्षिणेन च वैकटम् / देशास्त्रिशङ्कवो नाम वर्ज्या वै श्राद्धकर्मणि

Los países llamados Triśaṅkava, al norte del Mahānadī y al sur de Vaikaṭa, deben ciertamente evitarse en el rito de Śrāddha.

Verse 33

कारस्कराः कलिङ्गश्च सिधोरुत्तरमेव च / प्रनष्टाश्रमधर्माश्च वर्ज्या देशाः प्रयत्नतः

Kārasakara, Kaliṅga y las tierras al norte del Sindhu, así como los países donde se ha perdido el dharma de los āśramas, deben evitarse con esmero.

Verse 34

नग्नादयो न पश्येयुः श्राद्धकर्म व्यवस्थितम् / गच्छन्त्येतैस्तु दृष्टानि न पितॄंश्च पितामहांन

Los desnudos y otros impropios no deben contemplar el Śrāddha dispuesto con orden; pues, al ser visto por ellos, no llega a los Pitṛs ni a los Pitāmahas.

Verse 35

शंयुरुवाच नग्नादीन्भगवन्सम्यगाचक्ष्व परिपृच्छतः / बृहस्पतिरुवाच सर्वेषामेव भूतानां त्रयीसंवरणं स्मृतम्

Śaṃyu dijo: Oh Bhagaván, explica correctamente acerca de los desnudos y los de su clase; yo pregunto. Bṛhaspati dijo: Para todos los seres, la Triple Veda es tenida por cobertura y amparo.

Verse 36

तां ये त्यजन्ति संमोहात्ते वै नग्नादयो जनाः / प्रलीयते वृषो यस्मिन्निरालंबश्च यो बृषे

Quienes, por extravío, abandonan eso (la Triple Veda), esos son los desnudos y semejantes. Allí donde el Dharma (Vṛṣa) se disuelve, y quien queda sin sostén para el Dharma.

Verse 37

वृषं यस्तु परित्यज्य मोक्षमन्यत्र मार्गति / वृषो वेदाश्रमस्तस्मिन्यो वै सम्यङ्न पश्यति

Quien abandona el Dharma (Vṛṣa) y busca la liberación en otra parte—el Dharma es el camino védico y la ley de los āśrama; quien no lo ve rectamente, se extravía.

Verse 38

ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यो वृषलः स न संशयः / पुरा देवासुरे युद्धे निर्जितैरसुरैस्तथा

Sea brāhmaṇa, kṣatriya o vaiśya, ese es un vṛṣala, sin duda. En tiempos antiguos, en la guerra entre devas y asuras, así ocurrió también por los asuras vencidos.

Verse 39

पाशण्डा वै कृतास्तात तेषां सृष्टिः प्रजायते / वृद्धश्रावकिनिर्ग्रन्थाः शाक्या जीवककार्पटाः

Oh hijo, se formaron los pāṣaṇḍa (doctrinas contrarias a los Vedas), y de ellos nació su propia estirpe: vṛddha-śrāvaka, nirgrantha, śākya, jīvaka y kārpaṭa, entre otros.

Verse 40

ये धर्मं नानुवर्त्तन्ते ते वै नग्नादयो जनाः / वृथा जटी वृथा मुण्डी वृथा नग्नश्च यो द्विजः

Aquellos que no siguen el Dharma son, en verdad, llamados los desnudos (apóstatas). En vano lleva el cabello enmarañado, en vano se afeita la cabeza y en vano va desnudo el nacido dos veces que carece de virtud.

Verse 41

वृथा व्रती वृथा जापी ते वै नग्नादयो जनाः / कुलधर्मातिगाः शश्वद्वृथा वृत्तिकलत्रकाः

En vano es el que hace votos, en vano es el que recita mantras; ellos son, en verdad, la gente desnuda. Para aquellos que transgreden los deberes familiares, su sustento y sus esposas son eternamente vanos.

Verse 42

कृतकर्मदिशस्त्वेते कुपथाः परिकीर्त्तिताः / एतैर्हि दत्तं दृष्टं वै श्राद्धं गच्छति दानवान्

Estos que señalan sus propias acciones son proclamados seguidores de malos caminos. La ofrenda ancestral (Shraddha) dada o vista por ellos va a los Danavas (demonios).

Verse 43

ब्रह्मघ्नश्च कृतघ्नश्च नास्तिको गुरुतल्पगः / दस्युश्चैव नृशंसश्च दर्णने तान्विसर्जयेत्

El asesino de un brahmán, el ingrato, el ateo, el que profana el lecho del Gurú, el ladrón y el cruel: uno debe evitar mirarlos.

Verse 44

पतिताः क्रूरकर्माणः सर्वांस्तान्परिवर्जयेत् / देवतानामृषीणां च विवादे प्रवदन्ति ये

Uno debe evitar a todos aquellos que han caído y realizan actos crueles, así como a los que hablan polémicamente sobre los dioses y los sabios.

Verse 45

देवांश्च ब्राह्मणांश्चैव आम्नायं यस्तु निन्दति / असुरान्यातुधानांश्च दृष्टमेभिर्व्रजत्युत

Quien vitupera a los dioses, a los brahmanes y la tradición védica (āmnāya), va ciertamente al mundo de los asuras y los yātudhānas.

Verse 46

ब्राह्मं कृतयुगं प्रोक्तं त्रेता तु क्षत्र्रियं युगम् / वैश्यं द्वापरमित्याहुः शूद्रं कलियुगं स्मृतम्

El Kṛtayuga se proclama como era de los brahmanes; el Tretā, como era de los kṣatriyas. El Dvāpara se dice era de los vaiśyas; y el Kaliyuga se recuerda como era de los śūdras.

Verse 47

कृते ऽपूज्यन्त पितरस्त्रेतायां तु सुरास्तथा / युद्धानि द्वापरे नित्यं पाखण्डाश्च कलौ युगे

En el Kṛtayuga se veneraba a los Pitṛs (ancestros); en el Tretā, también a los dioses. En el Dvāpara hay guerras constantes; y en el Kaliyuga proliferan los pākhaṇḍas, las falsas doctrinas.

Verse 48

अपमानापविद्धश्च कुक्कुटो ग्रामसूकरः / श्वा चैव हन्ति श्राद्धानि दर्शनादेव सर्वशः

El gallo expulsado con deshonra, el cerdo del poblado y el perro: con solo ser vistos arruinan por completo los ritos de śrāddha.

Verse 49

श्वसूकरोप संसृष्टं दीर्घरोगिभिरेव च / पतितैर्मलिनैश्चैव न द्रष्टव्यं कथञ्चन

A quienes se mezclan con perros y cerdos, a los enfermos crónicos, a los caídos (patita) y a los impuros, no debe mirárseles de ningún modo.

Verse 50

अन्नं पश्येयुरेते यत्तन्नार्हं हव्यकव्ययोः / उत्स्रष्टव्याः प्रधा नार्थैः संस्कारस्त्वापदो भवेत्

El alimento que ellos hayan visto no es digno para las ofrendas havya‑kavya (a los dioses y a los antepasados). Debe desecharse; sólo en la adversidad procede el rito de purificación.

Verse 51

हविषां संहतानां च पूर्वमेव विवर्जयेत् / सृष्टं युक्ताभिरद्भिश्च प्रोक्षणं च विधीयते

Las ofrendas de havis que se hayan amontonado deben rechazarse desde el principio. En cambio, lo preparado con agua apropiada debe recibir el prokṣaṇa, la aspersión ritual prescrita.

Verse 52

सिद्धार्थकैः कृष्णतिलैः कार्यं वाप्यपवारणम् / गुरुसूर्याग्निवास्राणां दर्शनं वापि यत्नतः

Realícese el apavāraṇa, la remoción de faltas, con mostaza (siddhārtha) y sésamo negro; o bien, con empeño, búsquese el darśana del Guru, del Sol, de Agni y de las vestiduras sagradas.

Verse 53

आसनारूढमन्नाद्यं पादोपहतमेव च / अमेध्यैर्जङ्गमैर्दृष्टं शुष्कं पर्युषितं च यत्

El alimento que ha subido al asiento, o ha sido golpeado por el pie; el que fue visto o tocado por seres errantes impuros; el que está seco o pasado—todo ello es desechable.

Verse 54

अस्विन्नं परिदग्धं च तथैवाग्नावलेहितम् / शर्कराकीटपाषाणैः केशैर्यच्चाप्यु पाहृतम्

El alimento crudo, quemado o chamuscado por el fuego; y aquel mezclado con grava, insectos, piedras o cabellos—también debe desecharse.

Verse 55

पिण्याकं मथितं चैव तथा तिलयवादिषु / सिद्धीकृताश्च ये भक्ष्याः प्रत्यक्षलवणीकृताः

La torta de semillas, lo batido o mezclado, así como los manjares hechos de sésamo, cebada y similares, y los alimentos cocidos añadiendo sal a la vista—han de evitarse en el śrāddha.

Verse 56

दृष्ट्वा चैव तथा दोषोपात्तश्वोपहतं तथा / वाससा चावधूतानि वर्ज्यानि श्राद्धकर्मणि

Si se advierte algo con defecto o tocado/dañado por un perro, y también lo que cayó al ser sacudido con un paño—todo ello debe evitarse en el rito de śrāddha.

Verse 57

संति वेदविरोधेन केचिद्विज्ञाभिमानिनः / अयज्ञय तयो नाम ते ध्वंसंति यथा रजः

Hay quienes, en oposición a los Vedas, se envanecen de sabios; se les llama ‘ayajñaya’—y se desvanecen como el polvo.

Verse 58

दधिशाकं तथा भक्ष्यं तथा चौषधिवर्जितम् / वार्त्ताकं वर्जयेच्छ्राद्धे सर्वानभिषवानपि / सैन्धवं लवणं चैव तथा मानससंभवम्

Las verduras con cuajada (dadhi‑śāka), los bocados y lo que carece de hierbas medicinales; en el śrāddha debe evitarse el vārttāka (berenjena) y todo abhiṣava (embriagante/fermentado). También la sal saindhava y la sal nacida de Mānasa (son de evitar).

Verse 59

पवित्रे परमे ह्येते प्रत्यक्षमपि वर्तिते / अग्नौ प्रक्षिप्य गृङ्णीयाद्धस्तौ प्रक्षिप्य यत्नतः

Estos dos son sumamente puros; aun a la vista se tienen por limpios. Tras arrojarlos al fuego, deben tomarse, y con esmero ponerse en ambas manos (para su uso).

Verse 60

गमयेन्मस्तकं चैव ब्रह्मतीर्थं हि तत्स्मृतम् / द्रव्याणां प्रोक्षणं कार्यं तथैवावपनं पुनः

Hágase tocar la coronilla allí; eso se tiene por el ‘Brahmatīrtha’. Debe rociarse con agua purificadora los objetos, y del mismo modo volver a untarlos o recubrirlos.

Verse 61

निधाय चाद्भिः सिंचेत्त त्तथा चासु निवेशनम् / अश्ममूलफलेक्षूणां रज्जूनां चर्मणामपि

Una vez colocados, deben ser rociados con agua y luego reinstalados en su sitio: piedras, raíces, frutos, cañas de azúcar, cuerdas y también objetos de cuero.

Verse 62

वैदलानां च सर्वेषां पूर्ववच्छौचमिष्यते / तथा दन्तास्थि दारुणां शृङ्गाणां चावलेखनम्

La purificación de todos los objetos de bambú o mimbre (vaidalā) es como se dijo antes. Asimismo, dientes, huesos, madera y cuernos deben limpiarse raspándolos (avalekhana).

Verse 63

सर्वेषां मृन्मयानां च पुनर्दाहो विधीयते / मणिमुक्ताप्रवालानां जलजानां च सर्वशः

Para todos los objetos de barro se prescribe el ‘re-cocido’ o nueva quema (punardāha). Y para gemas, perlas, coral y todo lo nacido del agua, hay igualmente norma de purificación.

Verse 64

सिद्धार्थकानां कल्केन तिलकल्केन वा पुनः / स्याच्छौचं सर्वबालानामाविकानां च सर्वशः

La pureza se obtiene con pasta de mostaza (siddhārthaka) o con pasta de sésamo. Así quedan purificados por completo todos los objetos de pelo o lana, y en general los de lana (āvika).

Verse 65

द्विपदां चैव सर्वेषां मृद्भिरद्भिर्विधीयते / आद्यन्तयोस्तु शौचानामद्भिः प्रक्षालनं विधिः

Para todos los seres de dos pies, la purificación se prescribe con tierra y con agua; y al comienzo y al final de la limpieza, la norma es el lavado con agua.

Verse 66

तथा कार्पासिकानां च भस्मना समुदाहृतम् / फलपुष्पपलाशानां प्लावनं चाद्भिरिष्यते

Asimismo, la purificación de las telas de algodón se declara con ceniza; y para frutos, flores y hojas se estima la limpieza mediante el enjuague con agua.

Verse 67

प्रोक्षणं ह्युपलेपश्च भूमेश्चैवावलेखनम् / निषेको गोक्रमो दाहः खननं शुद्धिरिष्यते

La aspersión, el recubrimiento, el raspar la tierra, el verter agua, el paso de la vaca (gokrama), la quema y la excavación: todo ello se tiene por purificación.

Verse 68

निष्क्रमो ऽध्वगतो ग्रामाद्वायुपूता वसुंधरा / पुंसां चतुष्पदां चव मृद्भिः शौचं विधीयते

Al salir de la aldea y andar el camino, la tierra queda purificada por el viento; con esa tierra se prescribe la limpieza para los hombres y los cuadrúpedos.

Verse 69

एवमेव समुद्दिष्टः शौचानां विधिरुत्तमः / अनिर्दिष्टमतो यद्यत्तन्मे निगदतः शृणु

Así ha sido expuesto el supremo rito de las purificaciones; ahora, lo que no se ha indicado, escúchalo de mí mientras lo declaro.

Verse 70

प्रातर्गृहाद्दक्षिणपश्चिमेन गत्वा चेषुक्षेपमात्रं पदं वै / कुर्यात्पुरीषं हि शिरो ऽवगुण्ठ्य न वै स्पृशेज्जातु शिरः करेण

Por la mañana, saliendo de la casa hacia el suroeste, camine la distancia de un tiro de flecha. Cubra la cabeza al evacuar y no toque jamás la cabeza con la mano.

Verse 71

शुक्लैस्तृणैर्वा कार्ष्ठैर्वा पर्णैर्वेणुदलैन च / सुसंवृत्ते प्रदेशे च णन्तर्धाय वसुंधराम्

Con hierba blanca, leña, hojas o trozos de bambú, en un lugar bien resguardado, cubra la tierra para ocultar (la impureza).

Verse 72

उद्धृत्योदकमादाय मृत्तिकां चैव वाग्यतः / दिवा उदङ्मुखः कुर्याद्रात्रौ वै दक्षिणामुखः

Tras sacar agua y tomar tierra, guarde silencio y dominio de la palabra. De día hágalo mirando al norte; de noche, mirando al sur.

Verse 73

दक्षिणेन तु हस्तेन गृहीत्वाथ कमण्डलुम् / शौचं वामेन हस्तेन गुदे तिस्रस्तु मृत्तिकाः

Sosteniendo el kamaṇḍalu con la mano derecha, realice la purificación con la izquierda; en el ano aplique tierra tres veces.

Verse 74

दश चापि शनैर्दद्याद्वामहस्ते क्रमेण तु / उभाभ्यां वा पुनर्दद्याद्द्वाभ्यां सप्त तु मृत्तिकाः

En la mano izquierda, aplique tierra lentamente y en orden hasta diez veces. O bien hágalo de nuevo con ambas manos: con las dos, siete aplicaciones de tierra.

Verse 75

मृदा प्रक्षाल्य पादौ तु आचम्य च यथाविधि / आपस्त्वाद्यास्त्रयश्चैव सुर्याग्न्यनिलदेवताः

Lava los pies con tierra y realiza el ācaman conforme al rito; luego recita los tres mantras que comienzan con «Āpastvā», recordando a las deidades Sol, Fuego y Viento.

Verse 76

कुर्यात्संनिहितो नित्यमच्छिद्रे द्वे कमण्डलू / ःंसवार्यवनैरेव यथावत्पादधावनम्

Permanezca siempre cerca y disponga dos kamaṇḍalu sin fisuras; y realice correctamente el lavado de los pies con el agua llamada «haṃsavāryavana», y otras semejantes.

Verse 77

आचमनं द्वितीयं च देवकार्ये ततो ऽपरम् / उपवासस्त्रिरात्रं तु दुष्टमुक्ते ह्युदात्दृतः

En el servicio a los dioses, realícese un segundo ācaman y después otro más; y para quien profiere palabras malvadas, se prescribe el ayuno de tres noches como expiación excelsa.

Verse 78

विप्रकृष्टेषु कृच्छ्रं च प्राय श्चित्तमुदाहृतम् / स्पृष्ट्वा श्वानं श्वपाकं च तप्तकृच्छ्रं समाचरेत्

En casos de lejanía (como por aśauca), se declara la expiación llamada «kṛcchra»; y si se toca a un perro o a un śvapāka (caṇḍāla), debe practicarse el «taptakṛcchra».

Verse 79

मानुषास्थीनि संस्पृश्य उपोष्यं शुचिकारणात् / त्रिरात्रमुक्तं सस्नेहान्येकरात्रमतो ऽन्यथा

Si se tocan huesos humanos, debe guardarse ayuno por causa de la pureza; si hay grasa o aceite (sneha), se prescribe tres noches, y en caso contrario, una sola noche.

Verse 80

कारस्कराः कलिङ्गाश्च तथान्ध्रशबरादयः / पीत्वा चापोभूतिलपा गत्वा चापि युगं धरम्

Los Kāraskara, los Kalinga y también los Andhra–Śabara y otros, tras beber el remedio hecho agua, siguieron adelante sosteniendo el dharma de la era (yuga).

Verse 81

सिंधोरुत्तरपर्यन्तं तथोदीच्यन्तरं नरः / पापदेशाश्च ये केचित्पापैरध्युषिता जनैः

Hasta el confín septentrional del Sindhu y el interior del norte, existen tierras de pecado, habitadas por gentes dominadas por sus faltas.

Verse 82

शिष्टैस्तु वर्जिता ये वै ब्राह्मणैल्वेदपारगैः / गच्छतां रागसंमोहात्तेषां पापं न गच्छति

Las tierras que evitan los brahmanes versados en los Vedas y los hombres rectos: quien va allí por apego y engaño, su pecado no lo abandona; cae en la atadura del mal.

Verse 83

गत्वा देशानपुण्यांस्तु कृत्स्नं पापं समश्नुते / आरुह्य भृगुतुङ्गं तु गत्वा पुण्यां सरस्वतीम्

Al ir a tierras impuras, el hombre carga con todo el pecado; mas al ascender al Bhṛgutunga y llegar a la sagrada Sarasvatī, alcanza purificación y mérito.

Verse 84

आपगां च नदीं रम्यां गङ्गां देवीं महानदीम् / हिमवत्प्रभवा नद्यो याश्चान्या ऋषिपूचिताः

Ese río encantador—la diosa Gaṅgā, el gran río—y los ríos nacidos del Himavat, así como otros venerados por los ṛṣi.

Verse 85

सरस्तीर्थानि सर्वाणि नदीः प्रस्रवणानि च / गत्वैतान्मुच्यते पापैः स्वर्गे चात्यन्तमश्नुते

Quien visita todos los tīrthas de lagos, ríos y manantiales, y allí se baña con devoción, queda libre de pecados y goza de la dicha suprema en el cielo.

Verse 86

दशरात्रमशौचं तु प्रोक्तं मृतकमूतके / ब्रह्मणस्य द्वादशाहं क्षत्रियस्य विधीयते

La impureza ritual (aśauca) por muerte o nacimiento (mṛtaka-mūtaka) se declara de diez noches; para el brāhmaṇa se prescribe de doce días, y para el kṣatriya también se dispone así.

Verse 87

अर्द्धमासं तु वैश्यस्य मासं शूद्रस्य चैव ह / उदक्या सर्ववर्णानां चतूरात्रेण शुध्यति

Para el vaiśya, la impureza dura medio mes; para el śūdra, un mes; y por causa de la udakyā (menstruación), todas las castas se purifican en cuatro noches.

Verse 88

उदक्यां सूतिकां चैव श्वानमन्तावसायिनम् / नग्नादीन्मृतहारांश्च स्पृष्ट्वा शौचं विधीयते

Al tocar a una udakyā (mujer menstruante), a una sūtikā (puérpera), a un perro, a un antāvasāyin (como el caṇḍāla), a un desnudo o a un portador de cadáver, se prescribe el śauca, la purificación.

Verse 89

स्नात्वा सचैलो मृद्भिस्तु शुद्धो द्वादशभिर्द्विजः / एतदेव भवेच्छौचं मैथुने वमने तथा

El dvija queda puro al bañarse con la ropa puesta y purificarse con tierra doce veces; esta misma purificación se prescribe tras el coito y también tras el vómito.

Verse 90

मृदा प्रक्षाल्यहस्तौ तु कुर्याच्छौचं च मानवः / प्रक्षाल्य चाद्भिः स्नात्वा तु हस्तौ चैव पुनर्मृदा

El hombre, lavándose las manos con tierra, debe cumplir la purificación. Luego, tras bañarse con agua, lave las manos y de nuevo purifíquese con tierra.

Verse 91

त्रिः कृत्वा द्वादशान्तानि यथा लेपस्तथा भवेत् / एवं शौचविधिर्दृष्टः सर्वकृत्येषु नित्यदा

Haciéndolo tres veces hasta los doce puntos, que quede como un ungüento extendido. Así se prescribe el rito de purificación, siempre, en toda acción.

Verse 92

परिदद्यान्मृदस्तिस्रस्तिस्रः पादावसेचने / अरण्ये शौचमेतत्तु ग्राम्यं वक्ष्याम्यतः परम्

Para lavar los pies, aplíquese tierra tres veces. Ésta es la purificación en el bosque; después expondré la norma propia de la aldea.

Verse 93

मृदः पञ्चदशामेध्या हस्तादीनां विशेषतः / अतिरिक्तमृदं दद्यान्मृदन्ते त्वद्भिरेव च

En especial para las manos y demás, quince aplicaciones de tierra son purificadoras. Si hiciera falta, úsese más tierra, y al final lávese sólo con agua.

Verse 94

अद्भिरव्यक्तके शौचमेतच्चैतेषु कृत्स्नशः / कण्ठं शिरो वा आवृत्य रथ्यापणगतो ऽपि वा

En todos estos casos, si la impureza no es manifiesta, la purificación completa se logra sólo con agua. Aun si se cubre la garganta o la cabeza y se va a la calle o al mercado.

Verse 95

अकृत्वा पादयोः शौचमाचान्तो ऽप्यशुचिर्भवेत् / पक्षाल्य पात्रं निक्षिप्य आचम्याभ्युक्षणं ततः

Sin purificar los pies, aunque se haya hecho ācaman, uno queda impuro. Lave el recipiente y colóquelo; luego haga ācaman y después rocíe agua para la aspersión sagrada.

Verse 96

द्रव्यस्यान्यस्य तु तथा कुर्यादभ्युक्षणं ततः / पुष्पादीनां तृणानां च प्रोक्षणं हविषां तथा

Los demás objetos también deben ser purificados del mismo modo. Las flores y similares, las hierbas y el havis (ofrenda) han de ser rociados igualmente para su consagración.

Verse 97

परात्दृतानां द्रव्याणां निधायाभ्युक्षणं तथा / नाप्रोक्षितं स्पृशेत्किञ्चिच्छ्रद्धे दैवे ऽथ वा पुनः

Incluso los objetos traídos de lejos, una vez colocados, deben ser purificados por aspersión. En el śrāddha o en un rito para los dioses, no se toque nada que no haya sido rociado.

Verse 98

उत्तरोणाहरेद्द्रव्यं दक्षिणेन विसर्जयेत् / संवृते यजमानस्तु सर्वश्राद्धे समाहरेत्

Con la mano izquierda (norte) se trae la sustancia, y con la derecha (sur) se la ofrece o se la deja. El yajamāna, recogido y cubierto, debe reunir los enseres en todo el śrāddha.

Verse 99

उच्छिष्टे स्याद्विपर्यासोदैवे पित्र्येतथैव च / दक्षिणेन तु हस्तेन दक्षिणां वेदिमालभेत्

En estado de ucchiṣṭa (restos), el orden se invierte; lo mismo en los ritos para los dioses y para los antepasados. Con la mano derecha se toca o se deposita la dakṣiṇā sobre la vedi.

Verse 100

कराभ्यामेव देवानां पितॄणां विकरं तथा / क्षरणं स्वप्नयोश्चैव तथा मूत्रपुरीषयो

Respecto a los dioses y a los Pitṛs, se prescribe la purificación por la impureza causada con las manos, por la emisión en el sueño, y por la orina y las heces.

Verse 101

निष्ठीविते तथाभ्यङ्गे भुत्क्वा विपरिधाय च / उच्छिष्टानां च संस्पर्शे तथा पादावसेचने

También hay prescripción de purificación al escupir, al ungirse con aceite, tras comer y cambiarse de ropa, al tocar restos impuros (ucchiṣṭa) y al lavar los pies.

Verse 102

उच्छिष्टस्य च संभाषादशित्वा प्रयतस्य वा / संदेहेषु च सर्वेषु शिखां मुक्त्वा तथैव च

Si se conversa con alguien en estado de ucchiṣṭa, o después de que el observante de pureza haya comido, y en toda clase de dudas—e incluso al soltar la śikhā—debe hacerse purificación.

Verse 103

विना यज्ञोपवीतेन मोघं तत्समुपस्पृशेत् / उष्ट्रस्यावेश्च संस्पर्शे दर्शने ऽवाच्यवाचिनाम्

El ācaman sin el yajñopavīta resulta vano; y al tocar un camello o una oveja, o al ver a quienes profieren palabras indecibles, se prescribe purificación.

Verse 104

जिह्वया चैव संस्वृश्य देतासक्तं तथैव च / सशब्दमेगुलीभिर्वा पतितं वा विलोकयन्

Tocar con la lengua, apegarse al semen, hacer gestos indecorosos con los dedos produciendo sonido, o quedarse mirando al caído (patita): también para ello se prescribe purificación.

Verse 105

स्थितो यश्चाचमेन्मोहदाचान्तो ऽप्यशुचिर्भवेत् / उपविश्य शुचौ देशे प्रयतः प्रागुदङ्मुखः

Quien, de pie y por confusión, haga el ācaman, aun después de hacerlo puede quedar impuro. Siéntese en un lugar puro, con disciplina, mirando al oriente o al norte.

Verse 106

पादौ प्रक्षाल्य हस्तौ च अन्तर्जानु त्वपः स्पृशेत् / प्रसन्नस्त्रिः पिबेद्वारि प्रयतः सुसमाहितः

Tras lavar los pies y las manos, toque el agua entre ambas rodillas. Con ánimo sereno, disciplinado y concentrado, beba agua tres veces.

Verse 107

द्विरेव मार्जनं कुर्यात्सकृदभ्युक्षणं ततः / खानि मूर्द्धानमात्मानं हस्तौ पादौ तथैव च

Haga el mārjana (purificación) dos veces y luego una vez el abhyukṣaṇa. Purifique los orificios de los sentidos, la cabeza, el propio cuerpo, y también manos y pies.

Verse 108

अभ्युक्षयेत्ततस्तस्य यद्यन्मीमांसित भवेत् / एवमाचमतस्तस्य वेदा यज्ञास्तपांसि च

Luego, cuanto haya de examinarse según la doctrina, purifíquese con el abhyukṣaṇa. Quien así realiza el ācaman, para él los Vedas, los yajñas y las austeridades dan fruto.

Verse 109

दानानि व्रतचर्याश्च भवन्ति सफलानि वै / क्रियां यः कुरुते मोहादनासम्येह नास्तिकः

Las dádivas y la observancia de votos son, en verdad, fructíferas. Pero quien, por confusión, realiza los ritos fuera de tiempo, en este dharma es como un nāstika.

Verse 110

भवन्ति हि वृथा तस्य क्रिया ह्येता न संशयः / वाक्कायबुद्धिपूतानि अस्पृष्टं वाप्यनिन्दितम्

Sin duda, esas acciones suyas resultan vanas. Lo purificado por palabra, cuerpo y mente permanece intocado por mancha y es irreprochable.

Verse 111

ज्ञेयान्येतानि मेध्यानि दुष्टमेध्यो विपर्यये / मनोवाक्कायमग्निश्च कालश्चैवोपलेखनम्

Debe saberse que todo esto es ‘medhya’, lo que purifica; en sentido contrario está lo ‘duṣṭa-medhya’. Mente, palabra, cuerpo, fuego y tiempo: tales son los medios de purificación.

Verse 112

विख्यापनं च शौचानां नित्यमज्ञानमेव वा / अतो ऽन्यथा तु यः कुर्यान्मोहाच्छौचस्य संकरम्

Divulgar las normas de la pureza, o permanecer siempre en la ignorancia, también puede acontecer (como fruto). Por ello, quien por engaño mezcla y confunde la pureza, se extravía.

Verse 114

पिशाचान्यातुधानांश्च फलं गच्छत्यसंशयम् / शौचे चाश्रद्दधानो हि म्लेच्छजातिषु जायते १४।११३// अयज्वा चैव पापश्च तिर्यग्योनिगतो ऽपि च / शौचेन मोक्षं कुर्वाणः स्वर्गवासी भवेन्नरः

Sin duda, su fruto va a los piśāca y a los yātudhāna. Quien no tiene fe en la pureza nace entre las castas mleccha. Aun el que no celebra yajña, el pecador o el caído en vientre animal, si por la pureza obra hacia la liberación, llega a morar en el cielo.

Verse 115

शुचिकामा हि देवा वै देवैश्चैतदुदाहृतम् / बीभत्सानशुचींश्चैव वर्जयन्ति सुराः सदा

Los dioses, en verdad, anhelan la pureza; así lo han proclamado los mismos devas. A los repugnantes y a los impuros, los suras los evitan siempre.

Verse 116

त्रीणि शौचानि कुर्वन्ति न्यायतः शुभकर्मिणः / ब्रह्मण्यायाति थेयाय शौचयुक्ताय धीमते

Quienes obran bien conforme a la justicia practican tres purificaciones; al sabio, unido a la pureza, le llega el resplandor de la virtud brahmánica y el ánimo del dharma.

Verse 117

पितृभक्ताय दान्ताय सानुक्रोशाय च द्विजाः / तस्मै देवाः प्रयच्छन्ति पितरः श्रीविवर्द्धनाः / मनसाकाङ्क्षितान्कामांस्त्रैलोक्यप्रवरानपि

¡Oh, dvijas! A quien es devoto de los antepasados, dueño de sí y compasivo, los dioses y los Pitṛs que acrecientan la fortuna le conceden los deseos anhelados, aun los más excelsos de los tres mundos.