Varaha Purana 170.8: Adhyaya 170, Shloka 8

The Birth of Gokarṇa and the Fruits of Śiva Worship

including the Śukodara Parrot Episode and Hospitality Ethics

Devanagari script

जातहार्दः प्रियं चेष्टं शनैः स्त्रियमथाब्रवीत् ॥ का त्वं कस्यासि सुभगे किमर्थं रोदिषि स्वयम्

Recitation with translationVaraha Purana 170.8

Transliteration

jātahārdaḥ priyaṁ ceṣṭaṁ śanaiḥ striyam athābravīt || kā tvaṁ kasyāsi subhage kimarthaṁ rodiṣi svayam

Translation

Von Zärtlichkeit ergriffen und in Güte handelnd, sprach er sanft zur Frau: „Wer bist du, Glückliche? Wessen bist du? Aus welchem Grund weinst du ganz allein?“

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• जात-हार्दः: whose compassion had arisen
• जात-हार्दः: कर्ता (Karta—qualifier)
• Type: Adjective
• Root: जात (√जन् धातोः क्त/कृदन्त) + हार्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः (यस्य हार्दं जातम् = whose compassion has arisen), विशेषण (qualifying speaker)

• प्रियम्: kind/pleasant
• प्रियम्: कर्म (Karma—qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying वचः/उक्तम् implied)

• च: and
• च: सम्बन्ध/निपात (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (and)

• इष्टम्: pleasing/desired
• इष्टम्: कर्म (Karma—qualifier)
• Type: Adjective
• Root: इष्ट (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: कृदन्त; √इष्/इच्छ् (इष्ट = desired/pleasing, क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying वचः/उक्तम् implied)

• शनैः: gently
• शनैः: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: शनैः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (softly/slowly)

• स्त्रियम्: to the woman / the woman
• स्त्रियम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अथ: then
• अथ: सम्बन्ध/निपात (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनन्तरार्थक (then)

• अब्रवीत्: said
• अब्रवीत्: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• का: who (fem.)
• का: कर्ता (Karta—predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुषार्थे सर्वनाम; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• कस्य: of whom/whose
• कस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक

• असि: are
• असि: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन

• सुभगे: O fortunate one
• सुभगे: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: सुभगा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• किम्-अर्थम्: why/for what reason
• किम्-अर्थम्: क्रियाविशेषण (Adverbial—reason)
• Type: Indeclinable
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावः; प्रश्नवाचक क्रियाविशेषण (for what reason/why)

• रोदिषि: do you cry
• रोदिषि: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: रुद् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन

• स्वयम्: by yourself/yourself
• स्वयम्: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; आत्मार्थक/स्वतन्त्रता (oneself/by yourself)

Speaker

Muni (as reported by Varāha)

Tags

• Purāṇic Narrative
• Sanskrit Discourse Ethics
• Compassion (Hārda/Karuṇā)
• Counseling Motif

FAQs

What is the historical significance of this verse?

It exemplifies a classical narrative ethic: the wise figure initiates aid through gentle questioning, reflecting norms of courteous speech and social identification in Sanskrit storytelling.

Which geographic location is identified?

No new location is specified in this verse; it continues within the established Mathurā-region narrative setting.

What is the primary ethical instruction?

Approaching suffering with tenderness, respectful address, and non-coercive inquiry—an ethic of compassionate communication.