Rig Veda 9.96.18: Mandala 9, Sukta 96, Mantra 18

Sukta 9.96

Devata: Soma Pavamāna (with Virāj as cosmic order/form)

Samhita Patha (Devanagari)

ऋषिमना य ऋषिकृत्स्वर्षाः सहस्रणीथः पदवीः कवीनाम् । तृतीयं धाम महिषः सिषासन्त्सोमो विराजमनु राजति ष्टुप् ॥

Recitation with translationRig Veda 9.96.18

Transliteration

ṛ́ṣi-manā yá ṛṣi-kṛ́t sva-rṣā́ḥ sahásra-nīthaḥ padavī́ḥ kavīnā́m | tṛtī́yaṃ dhā́ma mahíṣaḥ sisāsánt sómo virā́jam ánu rājati stup ||

Translation

Dessen Sinn der des ṛṣi ist, der ṛṣi-Sein hervorbringt, selbstströmend in der lichtvollen Welt; Führer tausendfacher Wege, Pfadfinder der Dichter: nach der dritten Wohnstatt verlangend, der große Stier — Soma — singt und herrscht, der Virāj folgend (der weithin leuchtenden Schöpfungsordnung).

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ऋषि॑मना: having a seer’s mind, sage-minded
• ऋषि॑मना: विशेषणम् (कर्तृपदस्य)
• Type: Adjective
• Root: ऋषि-मनस् (प्रातिपदिक) < मनस्

• यः: who
• यः: कर्तृ (सम्बन्धवाचकः)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ऋषि॒कृत्सु: among the seer-makers / among the makers of seers
• ऋषि॒कृत्सु: अधिकारण (मध्ये/among)
• Type: Noun/Adjective
• Root: ऋषि-कृत् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √कृ)

• स्व॒र्षाः: winning heaven/light; heaven-conquering
• स्व॒र्षाः: विशेषणम् (यः/सोमः)
• Type: Adjective
• Root: स्वर्-सा/स्वर्ष (प्रातिपदिक; ‘स्वर्’ + ‘सा/षा’)

• स॒हस्र॑णीथः: of thousandfold guidance/leading
• स॒हस्र॑णीथः: विशेषणम् (यः/सोमः)
• Type: Adjective
• Root: सहस्र-नीथ (प्रातिपदिक)

• पद॒वीः: the path, track, way
• पद॒वीः: कर्तृ-समानााधिकरण/विशेष्य (यः…पदवीः)
• Type: Noun
• Root: पदवी (प्रातिपदिक)

• क॑वी॒नाम्: of the poets/seers
• क॑वी॒नाम्: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: कवि (प्रातिपदिक)

• तृ॒तीयम्: the third
• तृ॒तीयम्: कर्म (धाम)
• Type: Adjective
• Root: तृतीय (क्रमवाचक-प्रातिपदिक)

• धाम॑: abode, station, realm
• धाम॑: कर्म
• Type: Noun
• Root: धामन् (प्रातिपदिक)

• महि॒षः: the mighty one; bull (Soma)
• महि॒षः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: महिष (प्रातिपदिक)

• सिषा॑सन्त्: they wish to rule/command
• सिषा॑सन्त्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √शास् (desiderative stem सिषास-)

• सोमः: Soma
• सोमः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक)

• वि॒राज॑म्: Virāj (radiant metre/splendour)
• वि॒राज॑म्: कर्म (अनु + acc.)
• Type: Noun/Adjective
• Root: विराज् (प्रातिपदिक)

• अनु॑: after, along, following
• अनु॑: उपपद-सम्बन्ध (following/along)
• Type: Indeclinable
• Root: अनु (उपसर्ग/अव्यय)

• राजति: shines, rules
• राजति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √राज्

• ष्टुप्: (in) the Ṣṭubh metre
• ष्टुप्: कर्म/उपपद (metre-specification)
• Type: Noun
• Root: ष्टुप् (छन्दस्-नाम; प्रातिपदिक)