Rig Veda 4.18.10: Mandala 4, Sukta 18, Mantra 10

Sukta 4.18

Rishi: Vāmadeva Gautama

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable; verify in critical edition)

Samhita Patha (Devanagari)

गृष्टिः ससूव स्थविरं तवागामनाधृष्यं वृषभं तुम्रमिन्द्रम् । अरीळ्हं वत्सं चरथाय माता स्वयं गातुं तन्व इच्छमानम् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 4.18.10

Transliteration

gṛṣṭíḥ sasū́va stháviraṃ tavāgā́m anādhṛ́ṣyaṃ vṛṣabháṃ tumrám índram | arī́ḷhaṃ vatsáṃ cárathāya mātā́ svayáṃ gātúṃ tanvá icchámānam ||

Translation

Die starke Kuh gebar dir den standhaften, stets voranschreitenden Indra – den unbezwinglichen Stier, in Kraft ungestüm. Die Mutter gebar das unverletzte Kalb zu seinem Umherziehen, er selbst begehrend einen Pfad für den Leib seines Seins.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• गृ॒ष्टिः: the (milk-)cow / the cow (as mother)
• गृ॒ष्टिः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: गृ॒ष्टि- (प्रातिपदिक; ‘गृष्टि’ = दुग्धा/प्रसूतिगोः) संभवतः √गृ/गॄ (ग्रहणे/गर्जने) से व्युत्पन्न नाम

• स॑सूव: has borne / gave birth
• स॑सूव: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √सू (प्रसवे) + स- (उपसर्ग/प्रत्ययात्मक पुनरुक्ति) → ससूव

• स्थवि॑रम्: strong, stout, mighty
• स्थवि॑रम्: कर्म (विशेषण) / कर्मविशेषण
• Type: Adjective
• Root: स्थविर- (प्रातिपदिक)

• तव: of you / your
• तव: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: त्वद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• आगाम्: came / approached
• आगाम्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: आ-√गम् (गत्यर्थे)

• अनाधृष्यम्: unassailable, not to be overpowered
• अनाधृष्यम्: कर्म (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्- + आधृष्य- (√धृष् ‘धर्षणे/साहसे’ से; ‘आधृष्य’ = धर्षयितुं शक्य) → अनाधृष्य-

• वृषभम्: bull (metaphor: the powerful one)
• वृषभम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वृषभ- (प्रातिपदिक)

• तुम्रम्: fierce, impetuous
• तुम्रम्: कर्म (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तुम्र- (प्रातिपदिक; ‘उग्र/तीव्र/प्रबल’)

• इन्द्रम्: Indra
• इन्द्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: इन्द्र- (देवनाम-प्रातिपदिक)

• अरीळ्हम्: uninjured, unharmed, unbroken
• अरीळ्हम्: कर्म (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अरीळ्ह- (प्रातिपदिक; √रीढ्/√रिह् ‘लेहने/घर्षणे’ से; अर्थ ‘अक्षत/अविद्ध/अपराजित’)

• वत्सम्: calf
• वत्सम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वत्स- (प्रातिपदिक)

• चरथाय: for roaming / for moving about
• चरथाय: सम्प्रदान (उद्देश्य/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: चरथ- (प्रातिपदिक; ‘चलना/विहार/गमन’)

• माता: the mother
• माता: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: मातृ- (प्रातिपदिक)

• स्वयम्: by herself / of her own accord
• स्वयम्: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)

• गातुम्: a path / passage
• गातुम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: गातु- (प्रातिपदिक; √गा/√गम् से ‘गमन/मार्ग’)

• तन्वे: for (his) body / for himself
• तन्वे: सम्प्रदान (हित/उद्देश्य)
• Type: Noun
• Root: तनू- (प्रातिपदिक)

• इच्छमानम्: desiring, seeking
• इच्छमानम्: कर्म (विशेषण; इन्द्रम्/वत्सम् का)
• Type: Verb
• Root: √इष्/इच्छ् (इच्छायाम्) → इच्छमान (वर्तमान कृदन्त)