Rig Veda 4.12.5: Mandala 4, Sukta 12, Mantra 5

Sukta 4.12

Rishi: Vāmadeva Gautama

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

महश्चिदग्न एनसो अभीक ऊर्वाद्देवानामुत मर्त्यानाम् । मा ते सखायः सदमिद्रिषाम यच्छा तोकाय तनयाय शं योः ॥

Transliteration

maháś cid agne énaso abhī́ka ūrvā́d devā́nām utá mártyānām | mā́ te sakhā́yaḥ sádham íd riṣāma yácchā tokā́ya tánayāya śáṃ yóḥ ||

Translation

Selbst aus der großen Nähe der Schuld, o Agni – aus dem weiten Feld, wo Götter und Sterbliche sich regen –, lass uns, obgleich deine Gefährten, keinen Schaden erleiden. Gewähre dem Kind und der Nachkommenschaft Frieden und heilsames, freudiges Wohlergehen.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• महत्: great, very (even great)
• महत्: विशेषण (एनसः) / कर्म-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक) < PIE *megʰ-

• चित्: even, indeed
• चित्: सम्बन्ध-निपात (emphatic)
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (निपात) < √चित् (to notice) (etym.)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक) < √अग्/अञ्ज् (etym. debated)

• एनसः: of sin, of guilt
• एनसः: सम्बन्ध (genitive: ‘of sin/offence’)
• Type: Noun
• Root: एनस् (प्रातिपदिक) < √अन्/अश् (harm) (etym.)

• अभीके: in proximity, at close range
• अभीके: अधिकारण (locative: ‘in/at close quarters’)
• Type: Adjective (used adverbially/locatively)
• Root: अभीक (प्रातिपदिक) < अभि + √अञ्च्/ईक् (near/face) (etym.)

• ऊर्वात्: from the womb (source), from the seat
• ऊर्वात्: अपादान (ablative: ‘from the womb/seat’)
• Type: Noun
• Root: ऊर्वा (प्रातिपदिक) < √ऊरु/उर्व् (wide) (etym.)

• देवानाम्: of the gods
• देवानाम्: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) < √दिव् (shine)

• उत: and, also
• उत: समुच्चय (connector)
• Type: Indeclinable
• Root: उत (निपात)

• मर्त्यानाम्: of mortals
• मर्त्यानाम्: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: मर्त्य (प्रातिपदिक) < √मृ (to die)

• मा: do not
• मा: वाक्य-निषेध
• Type: Indeclinable
• Root: मा (निषेध-निपात)

• ते: your
• ते: सम्बन्ध (genitive: ‘your’)
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सखायः: friends, companions
• सखायः: कर्तृ (of the verb ‘रिषाम’)
• Type: Noun
• Root: सखा (प्रातिपदिक)

• सदम्: always
• सदम्: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: सदम् (अव्यय/निपात) < सद् (sit) (etym.)

• इत्: indeed, just
• इत्: सम्बन्ध-निपात (emphatic)
• Type: Indeclinable
• Root: इत्/इद् (निपात)

• रिषाम: may (they) harm/injure
• रिषाम: क्रिया (predicate)
• Type: Verb
• Root: √रिष् (to harm, injure)

• यच्छ: grant, bestow
• यच्छ: क्रिया (addressed to Agni)
• Type: Verb
• Root: √यम् (to give, grant; to extend) — Vedic imperative stem यच्छ-

• तोकाय: for (our) child, offspring
• तोकाय: सम्प्रदान (dative: ‘for the child/offspring’)
• Type: Noun
• Root: तोक (प्रातिपदिक)

• तनयाय: for (our) son/progeny
• तनयाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: तनय (प्रातिपदिक) < √तन् (to stretch, beget)

• शम्: welfare, well-being
• शम्: कर्म-विशेषण/क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: शम् (अव्यय) < √शम् (to be calm/benefit)

• योः: and prosperity/comfort (the pair: welfare & well-being)
• योः: क्रियाविशेषण (beneficence)
• Type: Indeclinable
• Root: योस्/योः (अव्यय-द्वन्द्व) < यौ (two) (traditional: ‘शं-योः’ fixed collocation)