Rig Veda 3.15.3: Mandala 3, Sukta 15, Mantra 3

Sukta 3.15

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (attribution for Mandala 3; specific sukta-level attribution traditional to the Viśvāmitra family)

Devata: Agni

Chandas: Trishtubh (probable for RV 3.15; confirm against pada-count in critical edition)

Samhita Patha (Devanagari)

त्वं नृचक्षा वृषभानु पूर्वीः कृष्णास्वग्ने अरुषो वि भाहि । वसो नेषि च पर्षि चात्यंहः कृधी नो राय उशिजो यविष्ठ ॥

Sanskrit recitationRig Veda 3.15.3

Transliteration

tvám nṛ-cákṣā vṛṣabhā́nu pūrvī́ḥ kṛṣṇā́sv agne aruṣó ví bhāhi | váso néṣi ca párṣi cā́ty áṃhaḥ kṛdhí no rāyá uśíjo yaviṣṭha ||

Translation

Du, o Agni, der du die Menschen durchschaust, der strahlende Stier, geh auf den uralten Pfaden; in der Schwärze, o Rötlicher, brich hervor und leuchte. O Vasu, führe uns und trage uns über alle Bedrängnis hinaus; bereite uns den Reichtum des Suchenden, o Jüngster, Schnellster im Opfer.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• त्वम्: thou
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नृचक्षाः: having men as thy gaze; man-seeing
• नृचक्षाः: कर्तृ (त्वम्-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नृ-चक्षस् (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास)

• वृषभानुः: bull-rayed; strong-beamed
• वृषभानुः: कर्तृ (त्वम्-विशेषण)
• Type: Noun/Adjective
• Root: वृषभ-अनु (प्रातिपदिक; समास)

• पूर्वीः: former/ancient (ones)
• पूर्वीः: कर्म (वि-भाहि इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक)

• कृष्णासु: among the dark (nights/regions)
• कृष्णासु: अधिकरण
• Type: Adjective
• Root: कृष्ण (प्रातिपदिक)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• अरुषः: ruddy; bright
• अरुषः: कर्तृ (त्वम्-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अरुष (प्रातिपदिक)

• वि: apart; forth
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय)

• भाहि: shine forth
• भाहि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √भा (भा दीप्तौ)

• वसो: O good one; O benefactor
• वसो: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: वसु (प्रातिपदिक)

• नेषि: thou leadest
• नेषि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √नी (नी नयने) + नि/नय (प्रयोगः: नेषि)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)

• पर्षि: thou carriest across; savest
• पर्षि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √पॄ (पॄ पूरणे/तरणे; वैदिक: ‘पर्षि’ = ‘पारय’)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)

• अति: over; beyond
• अति: —
• Type: Indeclinable
• Root: अति (अव्यय/उपसर्ग)

• अंहः: from distress/sin
• अंहः: अपादान
• Type: Noun
• Root: अंहस् (प्रातिपदिक)

• कृधी: make; grant
• कृधी: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √कृ (कृ करणे) (वैदिक लोट् रूप)

• नः: for us; of us
• नः: सम्प्रदान/सम्बन्ध (प्रसङ्गानुसार)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• रायः: of wealth
• रायः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: राय्/रायि (प्रातिपदिक; ‘राय्’ धनार्थ)

• उशिजः: of the eager/zealous (worshipper); of the desiring one
• उशिजः: सम्बन्ध (रायः-विशेषण/सम्बन्ध)
• Type: Noun/Adjective
• Root: उशिज् (प्रातिपदिक)

• यविष्ठ: O youngest (Agni)
• यविष्ठ: सम्बोधन
• Type: Adjective
• Root: यविष्ठ (प्रातिपदिक; ‘युवा’ इत्यस्य अतिशय/श्रेष्ठार्थक)