Rig Veda 2.11.19: Mandala 2, Sukta 11, Mantra 19

Sukta 2.11

Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (likely; RV 2.11 predominantly Triṣṭubh—verify at hymn-level in critical edition)

Samhita Patha (Devanagari)

सनेम ये त ऊतिभिस्तरन्तो विश्वाः स्पृध आर्येण दस्यून् । अस्मभ्यं तत्त्वाष्ट्रं विश्वरूपमरन्धयः साख्यस्य त्रिताय ॥

Transliteration

sanéma yé ta utíbhiḥ táranto víśvāḥ spṛ́dha ā́ryeṇa dásyūn | asmábhyaṃ tát tvā́ṣṭraṃ viśvárūpam arandhayaḥ sā́khyasya tritā́ya ||

Translation

Mögen wir gewinnen — wir, die wir durch deine Schutzkräfte alle Widerstreite überschreiten und die Dasyu durch das āryische (edle) Licht bezwingen. Für uns hast du jene allgestaltende, allerscheinende Macht des Tvaṣṭṛ gebändigt — um der Freundschaft mit Trita willen.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सनेम: may we obtain, may we win
• सनेम: क्रिया (मुख्य क्रियापद) / कर्तृ-सम्बन्ध
• Type: Verb
• Root: √सन् (san) / सन्- (प्रातिपदिक ‘लाभ/प्राप्ति’)

• ये: who
• ये: कर्तृ (तरन्तः इत्यस्य) / सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ते: of you, your
• ते: सम्बन्ध (ऊतिभिः इत्यस्य) / षष्ठी-सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ऊतिभिः: with (your) helps, by (your) aids
• ऊतिभिः: करण
• Type: Noun
• Root: ऊति- (स्त्री. प्रातिपदिक; √अव्/√ऊ? ‘aid, help’)

• तरन्तः: crossing over, overcoming
• तरन्तः: कर्तृ (ये … तरन्तः) तथा क्रियाविशेषण-भाव
• Type: Verb
• Root: √तॄ (tṝ) ‘to cross, overcome’

• विश्वाः: all
• विश्वाः: कर्म (तरन्तः—किं? विश्वाः स्पृधः) / कर्मविशेषण
• Type: Adjective
• Root: विश्व- (सर्व/समस्त)

• स्पृधः: hostilities, rivalries
• स्पृधः: कर्म
• Type: Noun
• Root: स्पृध्- (स्त्री. ‘rivalries, contests, hostilities’)

• आर्येण: by/with the Ārya (noble one/people)
• आर्येण: करण (आर्येण—‘by/with the Ārya’)
• Type: Noun/Adjective
• Root: आर्य- (पुं. ‘Ārya, noble’)

• दस्यून्: the Dasyus, hostile foes
• दस्यून्: कर्म (अरन्धयः इत्यस्य) / लक्ष्य
• Type: Noun
• Root: दस्यु- (पुं. ‘Dasyu, hostile/raider’)

• अस्मभ्यम्: to us, for us
• अस्मभ्यम्: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• तत्: that
• तत्: कर्म (अरन्धयः—किं? तत्) / निर्देश
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• त्वाष्ट्रम्: Tvaṣṭṛ’s, fashioned by Tvaṣṭṛ
• त्वाष्ट्रम्: कर्मविशेषण
• Type: Adjective
• Root: त्वाष्ट्र- (विशेषण; ‘belonging to Tvaṣṭṛ, fashioned by Tvaṣṭṛ’)

• विश्व-रूपम्: all-formed, of every form
• विश्व-रूपम्: कर्मविशेषण
• Type: Adjective
• Root: विश्व-रूप (समास: कर्मधारय/बहुव्रीहि-प्रायः ‘all-formed, of all forms’)

• अरन्धयः: you subdued, you subjected
• अरन्धयः: क्रिया (मुख्य); कर्ता (त्वम्/इन्द्रः निहित)
• Type: Verb
• Root: √रन्ध् (randh) ‘to subdue, bring under control, subject’

• साख्यस्य: of friendship, of alliance
• साख्यस्य: सम्बन्ध (त्रिताय—कस्य? साख्यस्य) / षष्ठी
• Type: Noun
• Root: साख्य- (नपुं. ‘friendship, alliance’; सखि-सम्बन्ध)

• त्रिताय: to Trita
• त्रिताय: सम्प्रदान (to Trita) / प्रयोजन
• Type: Proper Noun
• Root: त्रित- (देव/ऋषि-नाम ‘Trita’)