Rig Veda 10.65.10 — Mandala 10, Sukta 65, Mantra 10

Sukta 10.65

Rishi: Vasiṣṭha (hymn attribution by internal colophon-style closing)

Devata: Viśve Devāḥ (with emphasis on Tvaṣṭṛ, Vāyu, Ṛbhus, Uṣas, Bṛhaspati, Soma)

Chandas: Triṣṭubh (probable; requires full syllable audit)

Samhita Patha (Devanagari)

त्वष्टारं वायुमृभवो य ओहते दैव्या होतारा उषसं स्वस्तये । बृहस्पतिं वृत्रखादं सुमेधसमिन्द्रियं सोमं धनसा उ ईमहे ॥

Transliteration

tváṣṭāraṃ vāyúm ṛ́bhavo yá óhate daivyā́ hótārā uṣásaṃ svastáye | bṛ́haspátiṃ vṛtra-khādáṃ su-medhásaṃ indriyáṃ sómaṃ dhanasā́ u īmahe ||

Translation

Wir erbitten Tvaṣṭṛ, den Bildner, und Vāyu, den Lebenshauch; wir erbitten die Ṛbhus, die das Werk vorantreiben, und die göttlichen Hotṛs, und Uṣas, die Morgenröte, zum Heil. Wir erbitten Bṛhaspati, den Vṛtra-Verzehrer, den Wohlweisen, und Soma, die Kraft von Wonne und Sieg, zum Gewinn der Schätze.

Word by Word

• त्वष्टारम्: Tvaṣṭar (the divine artisan)
• त्वष्टारम्: Karma
• Type: Noun
• Root: त्वष्टृ- (प्रातिपदिक) < √त्वक्ष्/त्वष्ट् ‘to fashion, form’

• वा: or / and (disjunctive)
• वा: —
• Type: Indeclinable
• Root: वा (निपात) विकल्पार्थ

• वायुम्: Vāyu (Wind-god)
• वायुम्: Karma
• Type: Noun
• Root: वायु- (प्रातिपदिक)

• ऋभवः: the Rbhus (divine craftsmen)
• ऋभवः: Kartā
• Type: Noun
• Root: ऋभु- (प्रातिपदिक)

• यः: who
• यः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: यद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ओहते: conveys / brings
• ओहते: —
• Type: Verb
• Root: √वह् (वहति) with preverb ओ- (Vedic); ‘to convey/bring near, carry’

• दैव्यौ: the two divine
• दैव्यौ: Kartā
• Type: Adjective
• Root: दैव्य- (प्रातिपदिक)

• होतारौ: two Hotṛ-priests / invokers
• होतारौ: Kartā
• Type: Noun
• Root: होतृ- (प्रातिपदिक)

• उषसम्: Uṣas (Dawn)
• उषसम्: Karma
• Type: Noun
• Root: उषस्- (प्रातिपदिक)

• स्वस्तये: for well-being / welfare
• स्वस्तये: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: स्वस्ति- (प्रातिपदिक)

• बृहस्पतिम्: Bṛhaspati
• बृहस्पतिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: बृहस्पति- (प्रातिपदिक)

• वृत्रखादम्: Vṛtra-devouring
• वृत्रखादम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: वृत्र-खाद- (समास; खाद ‘eater’ < √खाद् ‘to eat’)

• सुमेधसम्: very wise / of good insight
• सुमेधसम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: सु-मेधस्- (प्रातिपदिक; मेधस् ‘wisdom/skill’)

• इन्द्रियम्: Indra-like; powerful
• इन्द्रियम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: इन्द्रिय- (प्रातिपदिक)

• सोमम्: Soma
• सोमम्: Karma
• Type: Noun
• Root: सोम- (प्रातिपदिक)

• धनसा: with wealth / by means of riches
• धनसा: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: धन- (प्रातिपदिक)

• उ: indeed / also
• उ: —
• Type: Indeclinable
• Root: उ (निपात; बल/अन्वय/समुच्चय)

• ईमहे: we seek / we invoke
• ईमहे: —
• Type: Verb
• Root: √यम् (यच्छति/यमते) in Vedic desiderative/precative-like usage; here ‘to seek, request, invoke’