Rig Veda 10.61.2: Mandala 10, Sukta 61, Mantra 2

Sukta 10.61

Rishi: Same hymn complex as 10.61; late RV seer attribution varies in Anukramaṇī lists.

Devata: Brahman/mantra-power as the operative deity; implicit Indraic śacī background (effective force).

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

स इद्दानाय दभ्याय वन्वञ्च्यवानः सूदैरमिमीत वेदिम् । तूर्वयाणो गूर्तवचस्तमः क्षोदो न रेत इतऊति सिञ्चत् ॥

Recitation with translationRig Veda 10.61.2

Transliteration

sá íd dānā́ya dábhyāya vánvan cyávānaḥ sūdáiḥ amimīta védim | tū́rvayāṇo gūrtá-vacastamáḥ kṣódho ná réta itá-ūti siñcat ||

Translation

Er, zum Geben und zum Unantastbaren drängend, strebend und voranschreitend, maß mit reichen Gaben den Opferaltar (vedi) aus. Vorwärtstreibend, der Vollkommenste im rechten Wort, gießt er aus eben dieser Hilfe den Antrieb wie Samen aus, um im Dunkel eine neue Geburt des Werkes zu gründen.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → स

• इत्: indeed, just
• इत्: —
• Type: Indeclinable
• Root: इत् (निपात) अथवा ‘इद्’ (वेदिक-निपात)

• दानाय: for giving, for a gift
• दानाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: दान (प्रातिपदिक; √दा ‘देणे’ से) अथवा ‘दान’ (उपहार/दान)

• दभ्याय: for the unassailable/unyielding one
• दभ्याय: सम्प्रदान
• Type: Adjective
• Root: दभ्य (विशेषण-प्रातिपदिक; √दभ् ‘हिंसायाम्/दम्भे’ से व्युत्पन्न)

• वन्वन्: seeking, striving
• वन्वन्: कर्तृ
• Type: Verb (participle)
• Root: √वन्/वन्व् (वेदिक; ‘कामयते/प्रार्थयते/अन्वेषते’)

• च्यवानः: having moved/advanced
• च्यवानः: कर्तृ
• Type: Verb (participle)
• Root: √च्यु (च्यवने ‘to move/fall/shift’)

• सूदैः: with incitements/impulses
• सूदैः: करण
• Type: Noun
• Root: सूद (प्रातिपदिक; ‘सूद’ = प्रेरक/उत्साहक/प्रेरणा; वेदिक प्रयोग) अथवा ‘सूद’ = ‘प्रेरण/उत्साह’

• अमिमीत: measured out
• अमिमीत: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √मा (माने/मितौ ‘to measure’)

• वेदिम्: the altar
• वेदिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वेदी (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक)

• तूर्वयाणः: the swift-moving one
• तूर्वयाणः: कर्तृ
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: तूर्वयाण (विशेषण/नाम; वेदिक, ‘तूर्व’/‘तूर्वि’ से; ‘वेगवान्/शीघ्रगामी’)

• गूर्तवचस्तमः: most famed for (his) utterance / best in solemn speech
• गूर्तवचस्तमः: कर्तृ
• Type: Adjective (superlative)
• Root: गूर्तवचस् (बहुव्रीहि/तत्पुरुष; गूर्त ‘प्रशस्त/उद्गीत’ + वचस् ‘वचन’) + तमप्

• क्षोदः: a thrust, impulse
• क्षोदः: उपमान-आधार (उपमा में)
• Type: Noun
• Root: क्षोद (प्रातिपदिक; ‘क्षोद’ = धक्का/प्रेरणा/उत्क्षेप; √क्षुद्/क्षुद् ‘to strike/push’ से) अथवा ‘क्षोदस्’

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (उपमा-निपात)

• रेतः: seed, semen
• रेतः: उपमेय (उपमा में)
• Type: Noun
• Root: रेतस् (नपुंसकलिङ्ग-प्रातिपदिक)

• इतः: from here, hence
• इतः: अपादान/दिशा
• Type: Indeclinable
• Root: इतः (अव्यय; इदम्-प्रातिपदिक से)

• ऊति: help, aid
• ऊति: कर्तृ (सहायक-भाव) / साधन-भाव
• Type: Noun
• Root: ऊति (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक; √अव्/ऊ ‘to help/protect’ से)

• सिञ्चत्: poured, sprinkled
• सिञ्चत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √सिच् (सिञ्चने ‘to pour/sprinkle’)