Rig Veda 10.56.5: Mandala 10, Sukta 56, Mantra 5

Sukta 10.56

Devata: Collective cosmic powers (Devāḥ/Pitaraḥ continuum) as world-orderers

Chandas: Trishtubh (likely; requires metrical verification)

Samhita Patha (Devanagari)

सहोभिर्विश्वं परि चक्रमू रजः पूर्वा धामान्यमिता मिमानाः । तनूषु विश्वा भुवना नि येमिरे प्रासारयन्त पुरुध प्रजा अनु ॥

Sanskrit recitationRig Veda 10.56.5

Transliteration

sáhobhir víśvaṃ pári cakramū́ rájaḥ pū́rvā dhā́māny ámitā mimā́nāḥ | tanū́ṣu víśvā bhúvanā ní yemire prā́sārayanta purudhā́ prajā́ ánu ||

Translation

Mit ihren Kräften umspannten sie den ganzen Raum, die uralten, unermesslichen Wohnsitze ausmessend. Alle Welten fügten sie in ihre Leiber ein, und weithin entfalteten sie mannigfach die Entstehungen der Geschöpfe entlang des Schöpfungsfadens.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सहोभिः: with powers/strengths
• सहोभिः: करण
• Type: Noun
• Root: सहस् (प्रातिपदिक) / सह (बल, शक्ति)

• विश्वम्: the whole (all)
• विश्वम्: कर्म
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• परि: around, all around
• परि: उपसर्ग (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: परि (उपसर्ग/अव्यय)

• चक्रमुः: they strode/went (in circuits)
• चक्रमुः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: क्रम् (धातु) + च (उपसर्ग/प्रत्ययात्मक ‘च’ here as preverb ‘च’ not; actually simple verb form)

• रजः: the airy space/region (midspace)
• रजः: कर्म
• Type: Noun
• Root: रजस् (प्रातिपदिक)

• पूर्वा: former/primeval
• पूर्वा: कर्म (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक)

• धामानि: abodes, stations, ordinances
• धामानि: कर्म
• Type: Noun
• Root: धामन् (प्रातिपदिक)

• अमिता: unmeasured, boundless
• अमिता: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: अमित (a- + मित, √मा ‘to measure’)

• मिमानाः: measuring out, allotting
• मिमानाः: कर्तृ (सहायक-क्रिया/विशेषण)
• Type: Participle
• Root: √मा (माने/मापन) ; कर्तरि शतृ/शानच्-प्रत्यय (वेदिक: शानच्)

• तनूषु: in (their) bodies
• तनूषु: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: तनू (प्रातिपदिक)

• विश्वा: all
• विश्वा: कर्म (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• भुवना: worlds, beings, realms
• भुवना: कर्म
• Type: Noun
• Root: भुवन (प्रातिपदिक; √भू)

• नि: down, into, within
• नि: उपसर्ग (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नि (उपसर्ग/अव्यय)

• येमिरे: they held/contained (within)
• येमिरे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √यम् (यमे ‘to restrain/hold’) + नि (उपसर्ग)

• प्रासारयन्त: they spread forth/extended
• प्रासारयन्त: क्रिया
• Type: Verb
• Root: प्र + √सृ (सरणे) / causative stem ‘सारय-’ (प्रसारय-)

• पुरुध: abundantly, manifoldly
• पुरुध: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: पुरुधा (अव्यय; ‘in many ways/much’), वैदिक रूप: पुरुध

• प्रजाः: creatures, offspring
• प्रजाः: कर्म
• Type: Noun
• Root: प्रजा (प्र + √जन्)

• अनु: after, along, in succession
• अनु: उपसर्ग/क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: अनु (उपसर्ग/अव्यय)