Rig Veda 10.182.3: Mandala 10, Sukta 182, Mantra 3

Sukta 10.182

Devata: Tapur-mūrdhā (a fiery protective power); allied to the protective/exorcistic function

Samhita Patha (Devanagari)

तपुर्मूर्धा तपतु रक्षसो ये ब्रह्मद्विषः शरवे हन्तवा उ । क्षिपदशस्तिमप दुर्मतिं हन्नथा करद्यजमानाय शं योः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 10.182.3

Transliteration

tápur-mūrdhā tapatu rakṣáso yé brahma-dvíṣaḥ śárave hántavā u | kṣipád aśástim ápa durmatíṃ hánn áthā karad yajamā́nāya śáṃ yóḥ ||

Translation

Möge Tapur-mūrdhā die Rakṣasas versengen, jene Hasser des Brahman (des heiligen Wortes), damit sie vom Pfeil des Willens erschlagen werden. Die üble Preisung fortwerfend und den bösen Gedanken erschlagend, möge er dann dem Opfernden Frieden und Wohlergehen bereiten.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• तपुः-मूर्धा: (he/it) whose head is blazing / having a burning head
• तपुः-मूर्धा: कर्तृ (मुख्य क्रिया ‘तपत्’ का कर्ता)
• Type: Noun (compound)
• Root: तपुः (प्रातिपदिक) + मूर्धन् (प्रातिपदिक)

• तपत्: let (him/it) burn, scorch
• तपत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: तप्

• रक्षसः: the demons (rakṣasas)
• रक्षसः: कर्म (तपत्—यत् दह्यते)
• Type: Noun
• Root: रक्षस्

• ये: who
• ये: कर्तृ (उपवाक्ये ‘हन्तवा’ इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ब्रह्म-द्विषः: hating the sacred word/prayer (brahman-haters)
• ब्रह्म-द्विषः: कर्तृ (ये…)
• Type: Adjective/Noun (compound)
• Root: ब्रह्मन् + द्विष् (कृदन्त-प्रातिपदिक ‘द्विष्’)

• शरवे: for the arrow
• शरवे: सम्प्रदान (हन्तवा—किसके लिये/किस हेतु: बाण के लिये, बाण-प्रहारार्थ)
• Type: Noun
• Root: शर (प्रातिपदिक)

• हन्तवा: to slay
• हन्तवा: प्रयोजन/उद्देश्य (to kill)
• Type: Verbal noun (infinitive) / Kṛdanta
• Root: हन्

• उ: indeed, surely
• उ: —
• Type: Particle
• Root: उ

• क्षिपदशः: swift-biting / quickly striking (epithet of the hostile beings)
• क्षिपदशः: कर्तृ (ये…)
• Type: Adjective/Noun
• Root: क्षिपदश (प्रातिपदिक; वेदिक विशेषण)

• तिम्: darkness / blinding gloom
• तिम्: कर्म (अप—हटाने योग्य वस्तु)
• Type: Noun
• Root: तिम् (प्रातिपदिक; वेदिक)

• अप: away, off
• अप: —
• Type: Preverb/Indeclinable
• Root: अप

• दुर्मतिम्: evil intent / bad counsel
• दुर्मतिम्: कर्म (हन्—जिसे नाश करना)
• Type: Noun
• Root: दुर्मति (प्रातिपदिक)

• हन्: slay, strike down
• हन्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: हन्

• अथा: then, thereafter
• अथा: —
• Type: Indeclinable
• Root: अथ

• करत्: let him make, grant
• करत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: कृ

• यजमानाय: for the sacrificer
• यजमानाय: सम्प्रदान (करत्—किसके लिये)
• Type: Noun
• Root: यजमान (प्रातिपदिक)

• शम्: well-being, peace
• शम्: कर्म/फल (करत्—क्या)
• Type: Indeclinable (benedictive noun used adverbially)
• Root: शम् (प्रातिपदिक/अव्यय)

• योः: welfare and safety (the twofold blessing)
• योः: कर्म/फल (करत्—प्रदान-फल)
• Type: Noun (dual concept)
• Root: योस्/युस् (प्रातिपदिक; द्वन्द्व-भाव: ‘योः’ = सुख-रक्षा/कल्याण-द्वय)