Rig Veda 10.165.3: Mandala 10, Sukta 165, Mantra 3

Sukta 10.165

Rishi: Late/anonymous (Mandala 10 protective hymn corpus).

Devata: Devas collectively; protective force against heti; implicit Agni-locus (agnidhāna).

Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm by scan).

Samhita Patha (Devanagari)

हेतिः पक्षिणी न दभात्यस्मानाष्ट्र्यां पदं कृणुते अग्निधाने । शं नो गोभ्यश्च पुरुषेभ्यश्चास्तु मा नो हिंसीदिह देवाः कपोतः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 10.165.3

Transliteration

hetíḥ pakṣiṇī́ ná dabhāty asmān āṣṭryā́ṃ padáṃ kṛṇute agnidhā́ne | śáṃ no góbhyaś ca púruṣebhyaś cāstu mā́ no hiṃsīd ihá devāḥ kapotáḥ ||

Translation

Die geflügelte Heti täusche uns nicht und überwältige uns nicht; sie setzt ihr Zeichen am Ort des Feuerentzündens. Heil sei uns für die Kühe und für die Menschen; die Taube, o Götter, verletze uns hier nicht.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• हेतिः: the missile/weapon (stroke)
• हेतिः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: हेति- (प्रातिपदिक; √हि/हन् ‘to strike’ से ‘weapon/strike’ अर्थ-विकास) अथवा √हि ‘to impel’ से व्युत्पत्ति

• पक्षिणी: winged, bird-like
• पक्षिणी: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: पक्षिन्- (प्रातिपदिक ‘winged, bird’)

• न: like/as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात) अथवा ‘न’ (उपमा-निपात ‘like/as’)

• दभाति: harms/strikes
• दभाति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √दभ् (दभँ) ‘to harm, injure, deceive’

• अस्मान्: us
• अस्मान्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• आ: towards, unto
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• आष्ट्र्याम्: in/at the āṣṭrī (ritual stand/setting)
• आष्ट्र्याम्: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: आष्ट्र्य- (प्रातिपदिक; ‘आष्ट्र्य’ = (अग्नि-)आधार/स्थापन-स्थान, ritual setting/stand; वैदिक विशेष)

• पदम्: a step/footing/place
• पदम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पद- (प्रातिपदिक)

• कृणुते: makes, forms for itself
• कृणुते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √कृ (कृञ्) ‘to make, do’

• अग्निधाने: in the fire-place (agnidhāna)
• अग्निधाने: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: अग्निधान- (प्रातिपदिक; ‘place of setting the fire’, fire-altar/fire-place)

• शम्: well-being, auspiciously
• शम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: शम् (अव्यय; √शम् ‘to be calm/auspicious’ से)

• नः: for us
• नः: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• गोभ्यः: for the cows
• गोभ्यः: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: गो- (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• पुरुषेभ्यः: for the men/people
• पुरुषेभ्यः: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: पुरुष- (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• अस्तु: let there be
• अस्तु: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √अस् (असँ) ‘to be’

• मा: do not
• मा: —
• Type: Indeclinable
• Root: मा (निषेध-निपात)

• नः: us
• नः: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• हिंसीत्: let (him/it) not harm
• हिंसीत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √हिंस् (हिंसँ) ‘to injure’

• इह: here
• इह: अधिकरण
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)

• देवाः: O gods / the gods
• देवाः: सम्बोधन/कर्तृ
• Type: Noun
• Root: देव- (प्रातिपदिक)

• कपोतः: the pigeon/dove
• कपोतः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: कपोत- (प्रातिपदिक)